از «موزه سیار» کره تا وضعیت موزهگردی در ایران
نادر نینوایی- موزهها در سراسر جهان دیگر تنها مکانهایی برای نگهداری اشیای تاریخی نیستند بلکه بهفضاهایی زنده برای آموزش، گفتوگو، تجربه فرهنگی و جذب نسل جوان تبدیل شدند. با این حال ایران باوجود برخورداری از یکی از غنیترین میراثهای تاریخی و تمدنی جهان و بهرهمندی از دهها موزه ارزشمند هنوز نتوانسته ارتباطی گسترده و پایدار میان جامعه بهویژه نسل جوان و موزهها ایجاد کند.
روز جهانی موزهها و هفته میراث فرهنگی بهانهای شد تا سفارت کرهجنوبی در تهران میزبان مراسمی با حضور سفیر کرهجنوبی، رایزن فرهنگی این کشور و جمعی از موزهداران ایرانی باشد؛ مراسمی که در آن علاوه بر نمایش موزه مینیاتوری فرهنگ کرهجنوبی درباره تجربههای موفق کره در جذب مخاطبان موزهای نیز نکاتی مطرح شود؛ نکاتی که میتواند درسهای برای ارتقای موزهای ایران نیز داشته باشد.
موزهها؛ پلی میان گذشته و آینده
بهگزارش «جهانصنعت»، کیم جونپیو، سفیر کرهجنوبی در ایران در این مراسم با اشاره بهنقش فرهنگی و اجتماعی موزهها گفت: موزهها فقط مکانهایی برای نگهداری آثار و میراث گذشته نبوده بلکه فضاهایی هستند که خرد و دانایی گذشته را بهزندگی امروز پیوند میدهند و در آنها ایدههای تازه برای آینده شکل میگیرد.
او با اشاره بهپروژه «جعبه فرهنگی؛ موزه کوچک سیار»، افزود: این طرح با این ایده شکل گرفت که موزه نباید تنها در یک مکان ثابت باقی بماند بلکه باید مستقیما بهجایی برود که مردم حضور دارند.
سفیر کرهجنوبی بههمکاریهای فرهنگی تهران و سئول اشاره کرد و گفت که تفاهمنامههایی میان موزههای ملی دوکشور امضا شده و این همکاریها میتواند بهتوسعه تبادلات فرهنگی میان ایران و کرهجنوبی منجر شود.
تجربه کرهجنوبی برای جذب نسل جوان
نارا اوک، رایزن فرهنگی سفارت کرهجنوبی در ایران نیز در گفتوگو با خبرنگار «جهانصنعت» با اشاره بهدشواریهای فعالیت موزهداران ایرانی در شرایط فعلی اظهار کرد: امیدواریم در آینده نزدیک با همکاریهایی که سفارت کره انجام میدهد زمینه مناسبی برای تبادلات فرهنگی و همکاریهای موزهای میان ایران و کره فراهم شود.
او اگرچه بهدلیل حضور کوتاهمدتش در ایران هنوز فرصت بازدید از موزههای کشور را نداشته اما بهتجربههای موفق کرهجنوبی و دیگر کشورها در افزایش جذابیت موزهها برای جوانان و امکان الگوبرداری از این تجربه در ایران و سایر کشورها سخن گفت.
به گفته رایزن فرهنگی کرهجنوبی در ایران، در برخی کشورها نظیر کرهجنوبی و آمریکا برنامههایی مانند کمپ شبانه دانشآموزان در موزهها برگزار میشود؛ برنامهای که در آن کودکان و نوجوانان شب را در فضای موزه و در کنار آثار تاریخی سپری میکنند. او نمونهای از این طرح را در موزه تاریخ طبیعی شیکاگو عنوان کرد؛ جایی که دانشآموزان درمقابل اسکلت دایناسورها چادر میزنند و شب را در موزه میگذرانند.
رایزن فرهنگی کرهجنوبی بهبرنامههای فرهنگی شبانه در کتابخانههای کرهجنوبی اشاره کرد؛ برنامههایی که خانوادهها در آن حضور پیدا میکنند، والدین برای کودکان کتاب میخوانند و فضایی فرهنگی و تعاملی شکل میگیرد.
«موزه کوچک سیار»؛ تجربهای برای نزدیکشدن فرهنگ بهمردم
در بخش دیگری از این مراسم جانگ سانگهون، رییس موزه ملی مردمشناسی کرهجنوبی در پیامی ویدئویی بهمعرفی «جعبه فرهنگ کره» پرداخت؛ مجموعهای آموزشی که در سال۲۰۲۴ بهتهران ارسال شده و شامل چهارجعبه برای معرفی عناصر مهم فرهنگ سنتی کرهجنوبی است.
به گفته او، این مجموعه بخشهایی درباره فضاهای سنتی زنانه و مردانه در فرهنگ کره، لباس سنتی «هانبوک» و خط کرهای «هانگول» را دربر میگیرد و باهدف ایجاد شناخت متقابل فرهنگی میان مردم ایران و کره طراحی شده است.
او تاکید کرد: موزه ملی مردمشناسی کره تلاش میکند پنجرهای برای شناخت فرهنگهای جهان باشد و شناخت فرهنگ ایران با پیشینه تاریخی و تمدنیاش یکی از وظایف مهم این موزه است.
درسهایی برای موزههای ایران
واقعیت این است که مساله اصلی موزههای ایران کمبود آثار تاریخی یا ضعف محتوای فرهنگی نیست بلکه مشکل اصلی در نحوه ارائه، تجربهسازی و ارتباط با مخاطب امروز نهفته است. بسیاری از موزههای ایران هنوز با الگوی سنتی اداره میشوند؛ فضایی رسمی، کمتحرک و عمدتا مبتنی بر تماشای ویترینها بدون آنکه تجربهای تعاملی و جذاب برای بازدیدکننده خلق شود.
نسل جدید بیش از هرزمان دیگری بهتجربههای مشارکتی، سرگرمکننده و چندرسانهای علاقهمند است. در بسیاری از کشورهای جهان موزهها بهمراکزی برای آموزش غیررسمی، سرگرمی فرهنگی، کارگاههای عملی، رویدادهای شبانه، اجرای موسیقی، برنامههای کودک و حتی کمپهای خانوادگی تبدیل شدند. همین مساله باعث شده موزهرفتن از یک فعالیت رسمی و محدود بهبخشی از سبک زندگی فرهنگی مردم تبدیل شود.
در ایران نیز ظرفیتهای فراوانی برای تحول در این حوزه وجود دارد. برگزاری شبهای موزه، طراحی موزههای سیار برای مناطق کمبرخوردار، استفاده از فناوریهای دیجیتال و واقعیت افزوده، ایجاد فضاهای تعاملی برای کودکان، همکاری با مدارس و دانشگاهها و بهرهگیری از شبکههای اجتماعی برای روایت جذاب تاریخ میتواند موزهها را بهمحیطهایی پویا و زنده تبدیل کند.
از سوی دیگر همکاریهای بینالمللی با کشورهایی مانند کرهجنوبی میتواند فرصتی ارزشمند برای انتقال تجربههای موفق موزهداری باشد. تجربه «موزه کوچک سیار» کرهجنوبی نشان میدهد که حتی پروژههایی کوچک اما خلاقانه نیز میتوانند نقش مهمی در نزدیککردن فرهنگ بهمردم ایفا کنند.
موزههای ایران گنجینههایی بزرگ از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی این سرزمین هستند اما حفظ این گنجینهها تنها در نگهداری آثار خلاصه نمیشود. آینده موزهها در گرو آن است که بتوانند دوباره مردم بهویژه نسل جوان را بهتاریخ و میراث فرهنگی پیوند بزنند.
