روزنامه جهان صنعت

رشد خیره‌کننده صادرات چین بار دیگر بحث درباره نقش یارانه‌های دولتی در رقابت‌پذیری این کشور را داغ کرده است. اگرچه اندازه دقیق حمایت‌های دولتی چین محل اختلاف است، داده‌های تازه نشان می‌دهد تفاوت اصلی تنها در حجم یارانه‌ها نیست، بلکه در نحوه تخصیص آنهاست. چین منابع خود را به صنایع راهبردی مانند نیمه‌هادی‌ها، فناوری‌های سبز و سخت‌افزار اختصاص می‌دهد و این حمایت‌ها را با آموزش نیروی کار، توسعه شبکه برق و سرمایه‌گذاری زیرساختی همراه می‌کند. در مقابل، دولت‌های غربی بخش بیشتری از حمایت‌های خود را صرف صنایع قدیمی و برخوردار از نفوذ سیاسی می‌کنند.

اقتصاد چین در ظاهر نشانه‌هایی از بهبود دارد؛ رشد اقتصادی مثبت مانده، تورم از محدوده منفی خارج شده و سودآوری صنعتی روبه‌افزایش است. با این حال پشت این آرامش نسبی مشکلاتی عمیق قرار دارد.

اقتصاد چین در ظاهر نشانه‌هایی از بهبود دارد؛ رشد اقتصادی مثبت مانده، تورم از محدوده منفی خارج شده و سودآوری صنعتی رو به افزایش است. با این حال، پشت این آرامش نسبی، مشکلاتی عمیق قرار دارد. مصرف خانوار ضعیف است، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی کاهش یافته، بازار مسکن ثروت خانوارها را فرسوده و رشد همچنان بیش از اندازه به صادرات و سرمایه‌گذاری دولتی وابسته است. ادامه این مسیر نه‌فقط آینده اقتصاد چین، بلکه رشد جهانی را نیز تهدید می‌کند.

در نگاه نخست، تحولات دو سال گذشته نشان می‌دهد چین در تقابل اقتصادی با آمریکا موقعیت برتری پیدا کرده است. در سال۲۰۲۵، پس از آنکه واشنگتن تعرفه‌های سنگینی بر کالاهای چینی وضع کرد، پکن صادرات عناصر نادر را محدود کرد و دولت آمریکا ناچار شد از بخشی از مواضع خود عقب‌نشینی کند. یک‌سال بعد نیز دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در پکن دستاورد بزرگی برای واشنگتن نداشت.

برخلاف تصور رایج، چین هنوز در رویارویی اقتصادی با آمریکا دست برتر را در اختیار ندارد. پکن توانسته با تمرکز بر چند گلوگاه مهم، به‌ویژه عناصر نادر و بازار سویا، هزینه‌های فوری و سیاسی سنگینی به واشنگتن تحمیل کند؛ اما این برتری بیشتر حاصل استفاده مؤثر از ابزارهای محدود است تا برخورداری از قدرت اقتصادی فراگیرتر. در مقابل، آمریکا و متحدانش همچنان بر بخش بزرگی از فناوری‌های پیشرفته، کالاهای واسطه‌ای حیاتی و بازارهای صادراتی مورد نیاز چین تسلط دارند.

چین نه از سر تمایل یا تقابل با ایران بلکه از سر ناگزیری سخت اقتصادی، اقدام به کاهش تقاضا کرده است؛ موضوعی‌که روند تحولات در منطقه جنوب غرب آسیا که منجربه بازگشت قیمت نفت به بیش از ۱۰۰دلار نیز شده، آن را تایید می‌کند.

دیدارهای متوالی دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین از چین اگرچه از نظر محتوایی دستاورد چشمگیری نداشت برای پکن از اهمیتی نمادین برخوردار بود.

اقتصاد چین هنوز با نرخ‌هایی رشد می‌کند که برای بسیاری از کشورها آرزویی دست‌نیافتنی محسوب می‌شود اما برای کشوری که طی بیش از سه دهه به رشدهای دو رقمی عادت کرده بود، رشد 5/4 تا ۵‌درصدی نشانه پایان یک عصر است.

صنعت خودروی چین که طی یک دهه گذشته به موتور محرک رشد تولید خودروهای برقی و یکی از مهم‌ترین بازیگران بازار جهانی خودرو تبدیل شده بود، اکنون با چالشی متفاوت روبه‌رو شده است.

الگوی کلاسیک توسعه صنعتی در شرق آسیا بر این فرض استوار بود که با افزایش دستمزدها و پیشرفت فناوری در کشورهای پیشرو صنایع کم‌هزینه و کاربر به‌اقتصادهای فقیرتر منتقل می‌شوند اما چین برخلاف این الگو عمل کرده است.