وقتی مرگ، زندگی میبخشد
پویا اصل باغ- در حالی که تقویم جامعه را بهاستقبال روز ملی اهدایعضو میبرد مفهوم زندگی برای بسیاری از بیماران در انتظار در کلمه مقدس «امید» خلاصه شده است. پیوند عضو تنها یکفرآیند پیچیده پزشکی در اتاقهای عمل نبوده بلکه پلی است میان دوزندگی؛ پلی که در یکسوی آن بخشندگی خانوادهای داغدار ایستاده و در سوی دیگر آغاز دوباره تپش قلبی است که گویی هرگز از حرکت نایستاده است. با اینحال اینمسیر سبز و مقدس همواره با فرازونشیبهای دشواری همراه است. از چالشهای فرهنگی در پذیرش اینبخشندگی گرفته تا موانع تامین دارو و زیرساختهای درمانی همگی بخشی از رنج مضاعفی است که چشمانتظاران زندگی با آن دستوپنج نرم میکنند. اهدایعضو صرفا بخشیدن بخشی از وجود نیست بلکه احیای نفسهایی است که در شماره افتادن روزهایشان تنها بهدست یاری گره خوردند. درآستانه اینروز ملی امید میرود که نگاهها بهسمت اینمعجزه انسانی معطوف شود تا هیچ قلبی پیش از آنکه فرصت دوبارهای برای تپیدن بیابد از حرکت متوقف نشود.
مرگ؛ آغازی برای دیگران
جواد رستمی نام پسر جوانی است که مدتها در انتظار زندگی دوباره بوده است. وی درباره روند و مسیری که طی کرده به«جهانصنعت» میگوید: در ابتدا باید بگویم وقتی متوجه شدم بهنارسایی قلبی ۱۰تا۱۵درصد مبتلا هستم باتوجه بهسنوسالی که داشتم شوک بزرگی بهمن وارد شد و بسیار ناامید شدم اما لطف خدا شامل حالم شد و بهبیمارستان رجایی تهران منتقل شدم. خوشبختانه در آنجا تحت نظر تیم درمانی قرار گرفتم که کمکهای بسیار شایانی بهمن کردند. خوشبختانه با تطابق گروه خونی عضو پیوندی مناسب پیدا شد و جراحی با موفقیت انجام گرفت. اگرچه دوره نقاهت و ایزوله بودن پس از پیوند سختیهای خاص خودش را داشت اما با تمام اینتفاسیر با شرایط کنار آمدم.
میراث جاویدن پویا
پسر جوان افزود: مثبتترین اتفاق زندگی من بعد از پیوند آشنایی با خانواده زندهیاد پویا فتحاللهزاده(صاحب قلب) بود. ایشان همسنوسال خود من بودند و پیوند عاطفی عمیقی که اکنون میان من و خانواده ایشان شکل گرفته برایم بسیار شگفتانگیز است. من واقعا مادر ایشان را همچون مادر خودم دوست دارم و آن نیز همین مهر و محبت مادرانه را نسبتبه من دارد. ارتباط ما بسیار صمیمانه و گرم است. بهدیدار خانوادهشان میروم و حتی محبت آنها شامل حال من میشود. همانطورکه گفتم یکپیوند عاطفی خاص و ناگسستنی میان ما برقرار است. اینتجربه باعث شد بهمعنای واقعی کلمه درک کنم که میگویند قلب مرکز احساسات بدن است چراکه من واقعا اینحس را با تمام وجود لمس کردم. ضمن طلب آمرزش برای روح آن جوان عزیز که قلبش اکنون در سینه من میتپد از خداوند بابت اینلطف و فرصت دوباره زندگی سپاسگزارم.
رستمی درباره چالشهای اینمسیر توضیح داد: دوره نقاهت بسیار دشوار است. برای مثال تا سهالیچهارماه باید از مصرف میوههای خام پرهیز کرد و مواد غذایی باید حتما پخته باشند. محدودیتهای رفتوآمد و ممنوعیت ملاقات درکنار تضعیف سیستم ایمنی بدن بهدلیل مصرف داروهای خاص شرایط را سخت میکند. اوایل گاهی دچار تردید میشدم و با خودم فکر میکردم که آیا انجام اینکار درست بود یا خیر اما با صبر توکل و امید بهخدا آن روزها را پشت سر گذاشتم. البته نمیگویم الان همه چیز بینقص است مشکلاتی مانند تامین داروها و هزینههای آزاد آن همچنان وجود دارد اما با اینحال مهم ایناست که امروز زنده هستم و بابت همین موضوع خدا را شکر میکنم.
صبر و بردباری؛ کلید عبور از روزهای سخت
رستمی بهمناسبت فرارسیدن روز ملی اهدایعضو در پیامی گفت: تنها پیام من «صبر و توکل» است. پیش از پیدا شدن قلب روزهای بسیار سختی را در لیست انتظار بیمارستان گذراندم و دقیقا در لحظهای که احساس میکردم دیگر توان ادامهدادن ندارم و در حال ناامیدی مطلق بودم لطف خدا شامل حالم شد. روز۱۲اردیبهشت۱۴۰۴ زیباترین روز زندگی من بود و گویی دوباره متولد شدم. توصیه من بهعزیزان ایناست که هیچوقت ناامید نشوند و سهم خود را در مسیر درمان بهدرستی انجام دهند. اگر صلاح خداوند بر اینباشد که عضوی در بدن آنها بتپد تا ادامهدهنده راه انسان دیگری باشند ایناتفاق حتما رخ خواهد داد. صبر و امید کلید عبور از اینروزهای سخت است.
اهدایعضو؛ نمایش انسانیت
کتایون نجفیزاده، رییس انجمن اهدایعضو در گفتوگو با «جهانصنعت» بیان کرد: ایران سالهاست که در آسیا رتبه اول را در اهدایعضو بهخود اختصاص داده است. با اینحال جایگاه جهانی ایران در سالهای اخیر در رتبه سیام یا سیویکم قرار دارد. ایناختلاف بهدلیل ایناست که از میان ۵تا۸هزارمرگمغزی مناسب برای اهدایعضو در سال تنها حدودهزارنفر اهدا صورت میگیرد.
چالشهای اهدایعضو
رییس انجمن اهدایعضو در ادامه بهچالشهای اینمسیر پرداخت و گفت که چندمساله در اینراه وجود دارد:
عدم آگاهی عمومی: بسیاری از مردم هنوز با پدیده مرگمغزی آشنا نیستند. آنها نمیدانند که فرد مرگمغزی شده ممکن است با کمک دستگاهها و داروها برای مدتی زنده بماند.
باورپذیری برای خانوادهها: بهدلیل تپش قلب و تنفس مصنوعی با دستگاه خانوادهها ممکن است باور نکنند که فرد فوت کرده که اینموضوع رضایتگیری را دشوار میکند.
رضایتگیری: سالانه حدود ۲تا۳هزارمورد مرگمغزی که پتانسیل اهدایعضو دارند اهدا نمیشود. حتی اگر هر فرد تنها سهعضو قابل اهدا داشته باشد اینبهمعنای بهخاکسپاری سالانه ۶تا۷هزارعضو سالم انسانی است. فرهنگسازی ناکافی: باوجود تلاشهای انجامشده فرهنگسازی در زمینه اهدایعضو هنوز کافی نیست و نیازبه تلاش جدیتر ازسوی همه ارگانهای فرهنگساز دارد.
ضعف نظارت و بازرسی: اگرچه دانشگاههای علوم پزشکی موظف بهداشتن واحدهای اهدایعضو هستند(حدود ۶۸واحد در کل کشور) اما نظارت و بازرسی کافی بر عملکرد اینمراکز وجود ندارد. برخی مراکز ممکن است درطول فعالیت خود هیچ اهدایعضوی نداشته باشند یا تعداد اهدایعضو درمیلیوننفر در آنها بسیار پایین باشد(زیر ۵یا۱۰نفر).
اولویتبندی پایین در وزارت بهداشت: باوجود اینکه مرگمغزی در بسیاری از کشورها بهعنوان یکسرمایه ملی تلقی میشود در ایران اینموضوع بهاندازه کافی در اولویت وزارت بهداشت قرار نگرفته است. بیمار نیازمند پیوند نیز عضوی از جامعه است و سیستم درمانی باید بهاو رسیدگی کند.
آثار مثبت پیوند عضو
نجفیزاده افزود: پیوند عضو باوجود هزینهبربودن از جنبههای مختلف مقرونبهصرفه است:
اقتصادی: هزینه پنجساله یکبیمار دیالیزی هفتبرابر بیشتر از هزینه پیوند کلیه است. بنابراین پیوند باعث کاهش هزینههای دولت میشود.
کیفیت زندگی و طول عمر: کیفیت زندگی و طول عمر بیمار پس از پیوند بهطور قابلتوجهی بالاتر از بیمارانی است که با دیالیز یا درمانهای جایگزین نارسایی عضو خود را مدیریت میکنند.
نقش مهم فرهنگسازی
رییس انجمن اهدایعضو اظهار کرد: فرهنگسازی نقش اساسی در اینزمینه ایفا میکند. در کشورهایی مانند اسپانیا که آمار بالایی در اهدایعضو دارند فرهنگسازی از ۵۰سال پیش آغاز شده و همه ارگانها در اینامر مشارکت داشتند. آموزش اهدایعضو در دانشگاهها نیز حتی برای رشتههای غیرپزشکی باعث آشنایی بیشتر مردم با اینمفهوم علمی میشود. اینآگاهی باورپذیری را افزایش داده و در زمان وقوع حادثه فرآیند رضایتگیری را تسهیل میکند. دولتها باید بهطور جدیتر بهمقوله پیوند اعضا توجه و آن را پیگیری کنند. اگرچه سیستم بهداشتی کشور پروتکلها و اعتباربخشیهایی دارد اما در زمینه پیوند نیاز بهایجاد سیستم اعتباربخشی قویتری است تا بیمارستانها براساس عملکرد، آمار اهدا و پیوند و وضعیت اعتبار خود قابل مقایسه باشند.
وی در پایان گفت: تصمیمگیری برای اهدایعضو تصمیمی آسان و بسیار ارزشمند است. با ارسال کد ملی بهشماره۳۴۳۲ میتوان کارت اهدایعضو دریافت کرد. ایناقدام نهتنها بهنجات جان انسانها کمک میکند بلکه نشاندهنده فرهنگ ایثار و مسوولیتپذیری بالای فرد و جامعه است.
مرگ؛ آغازی برای دیگران
بهگفته مسوولان انجمن اهدایعضو ۲۷هزارنفر در انتظار پیوند اعضا هستند. اینعدد صرفا یکرقم ساده نبوده بلکه بهمعنای ۲۷هزارزندگی معلق است؛ ۲۷هزارخانواده که نفسهایشان با نفس عزیزانشان گره خورده و هر طلوع برایشان آغاز انتظاری دوباره است. اینچشمانتظاران فردا در صف انتظار منتظر تولدی دیگرند. تولدی که با بخشندگی یکانسان دیگر معنا مییابد؛ جوانانی که فرصت شکوفایی کامل استعدادهایشان را نیافتند، پدران و مادرانی که دل در گرو فرزندان خود دارند و سالمندانی که آرزوی دیدن روزهای خوش آینده را در سر میپرورانند. با همه اینها نقش چالشها و عدم فرهنگسازی را نمیتوان نادیده گرفت؛ مسائلی که اگر حل شود میتواند اینمسیر پرچالش را تاحدودی هموار کرد. در چنین روزی وقتی بهاین آمار تکاندهنده نگاه میکنیم اهمیت اهدایعضو بیش از پیش آشکار میشود. هر عضو اهدایی نهتنها جانی دوباره میبخشد بلکه لبخندی را بر لبان خانوادهای داغدار مینشاند و پیوند عمیق عشق و انسانیت را در جامعه مستحکمتر میکند. اهدایعضو جلوهای از زیباترین رفتارهای انسانی است؛ نمایشی از اینکه چگونه میتوان با بخشندگی خود نور امیدی دوباره را در دل تاریکی روشن کرد و چراغِ زندگی را در خانههایِ بسیاری دوباره روشن نگاه داشت.
