اقتصادمان تاب شوک قیمتی بنزین ندارد
جهان صنعت– ناترازی بنزین هرروز درحال بزرگترشدن است. حالا دولت ناچار است که فاز سوم اصلاح سیاستهای حوزه سوخت را اجرایی کند. برخلاف فاز نخست که منجربه سهنرخیشدن بنزین و عرضه بنزین ۵هزارتومانی در کشور بود گفته شده که دولت در این فاز برنامهای برای تغییر قیمتها ندارد. عارف، معاون اول رییسجمهور گفته که از ابتدای خرداد سیاستهای غیرقیمتی دولت برای کنترل مصرف سوخت در کشور اجرایی خواهد شد. البته تا حالا هیچ جزییاتی درباره طرح جدید دولت برای مدیریت مصرف سوخت و کاهش ناترازی اعلام نشده اما کارشناسان حوزه انرژی میگویند سیاستهای کنترل مصرف بدون اصلاحات قیمتی تاثیر چندانی نمیتواند در کاهش مصرف داشته باشد. مهدی عربصادق، کارشناس دیپلماسی انرژی دراینباره میگوید: برای کاهش مصرف باید تغییر سیاستها یا همان کاهش سهمیهها همراه با تغییرات قیمتی باشد.
او که معتقد است در شرایط فعلی راهی بهجز واقعیسازی قیمتها نداریم، میگوید: کشور با کسری شدید انرژی مواجه بوده و خسارتهای ناشی از جنگ هم این ناترازی را بیشتر کرده طوری که فکر میکنم امسال ۵۰درصد نسبتبه سال قبل و سالهای قبلتر کسری بیشتری را در برق و گاز داشته باشیم.او برای جلوگیری از بار تورمی ناشی از افزایش قیمت سوخت نیز گفت: راهحل علمی «هدفمندسازی معکوس» است: ضروری است قیمت سوخت برای صنایع انرژیبر، راندمان پایین و خودروهای لوکس آزاد شود ولی سهمیه سرانه خانوار در پایین دست ثابت باشد تا مصرفکننده نهایی فشار مستقیم را حس نکند. اینطور ناترازی بودجه را بدون آتشزدن سفره مردم حل میکنند. متن مصاحبه بهشرح زیر است:
در روزهای گذشته اظهارنظرهای متعددی درمورد طرحهای دولت برای کاهش مصرف سوخت منتشر شده است. نمایندگان مجلس از احتمال افزایش قیمت سخن میگویند اما دولتیها این احتمال را رد میکنند. صرف نظر از درستی یا نادرستی ادعای مسوولان آیا سیاستهای غیرقیمتی میتواند بحران ناترازی سوخت در کشور را حل کند.کشور با کسری شدید انرژی مواجه بوده و خسارتهای ناشی از جنگ هم این ناترازی را بیشتر کرده است. پیشبینی من این است که امسال ناترازی در حوزه برق و گاز نسبتبه سال قبل و سالهای قبلتر از آن ۵۰درصد بیشتر خواهد شد. درچنینشرایطی راهی بهجز واقعیسازی قیمتها و عرضه انرژی بهقیمت تمام شده نداریم.
جدای از مساله ناترازی توزیع یارانه انرژی در کشور بهصورت غیرعادلانه درحال انجام است. طوریکه دهکهای بالای درآمد ۳۰برابر دهکهای پایین از یارانه انرژی بهرهمند هستند اما باید بهسمت عادلانهکردن سیستم پرداخت یارانه برویم اما متاسفانه در کشور ما برخی از اقشار مرفه دهکهای پایین درآمدی را سپر رانت خواری خود کرده است. جالب است که بدانید درحالحاضر تقریبا ۳درصد جامعه ۹۰درصد انرژی را مصرف میکنند. علت اصلی این وضعیت آن است که بهطور جدی سراغ اصلاح قیمتها نرفتهایم.
آیا شرایط اقتصادی کشور شرایط پذیرش تغییر و واقعیسازی قیمت حاملهای انرژی را در شرایط فعلی دارد؟
وقتی از واقعیسازی قیمت حاملهای انرژی حرف میگوییم باید بین «تابآوری اقتصادی» و «ضرورت فیزیکی» تفکیک قائل شویم. در پاسخ بهاین سوال باید بگویم که اقتصاد ایران در شرایط فعلی هیچ تابآوری برای یک شوک قیمتی تمامعیار ندارد ولی اگر قرار باشد بین فروپاشی شبکه توزیع بنزین در تابستان و یکاصلاح قیمتی تدریجی و هوشمند یکی را انتخاب کنیم گزینهدوم اجتنابناپذیر است. آمار ضریب جینی، نرخ فقر و کسری بودجه سرسامآور نشان میدهد که هر افزایش قیمتی بدون طراحی یک «بسته جبرانی» مثل قتلگاه سیاسی دولت خواهد بود. پس شرایط اقتصادی «پذیرش» ندارد بلکه «تحمیل» میشود و اجتنابناپذیر است.
اما متاسفانه در کشور ما قیمت چسبندگی بالایی بهقیمت حاملهای انرژی بهخصوص سوخت دارند. چطور میتوان اثر تورمی رشد قیمت سوخت بر سایر بخشها را کنترل یا تعدیل کرد؟
کنترل اثر تورمی در بخش انرژی بهیک فرمول ساده برمیگردد: خنثیسازی سمت تقاضای پایین دست. اگر قرار است قیمت بنزین ۳۰یا۴۰درصد رشد کند باید دقیقا بههمان اندازه قدرت خرید دهکهای پایین و بخش تولید تقویت شود و نه با یارانه نقدی دیررس بلکه با اعتبار انرژی و البته خرید ماهانه در کارت بانکی که فقط برای کالاهای اساسی و حملونقل عمومی قابل خرج باشد اما این همه ماجرا نیست بلکه بخش بزرگی از تورم «تورم انتظاری» است. اگر بانک مرکزی همزمان با این کار رشد نقدینگی را مهار نکند و بازار ارز را رها کند همه آن بستهها دود میشود و میرود هوا.
راهحل علمی «هدفمندسازی معکوس» است: ضروری است قیمت سوخت برای صنایع انرژیبر، راندمان پایین و خودروهای لوکس آزاد شود ولی سهمیه سرانه خانوار در پایین دست ثابت باشد تا مصرفکننده نهایی فشار مستقیم را حس نکند. اینطور ناترازی بودجه را بدون آتشزدن سفره مردم حل میکنند.
برآورد شما از کسری بنزین در تابستان امسال چیست؟
قاطعانه میگویم اگر هوا گرم شود و از شرایط جنگی عبور کنیم کسری روزانه بنزین به۲۰میلیونلیتر خواهد رسید. تولید پالایشگاهی کمتر از ۱۰۵میلیونلیتر و مصرف واقعی با احتساب قاچاق و رشد تقاضای تابستانه از ۱۲۵میلیونلیتر عبور خواهد کرد. این یعنی ذخایر استراتژیک به. شدت آب میرود و برای اولین بار ممکن است واردات بنزین از کانال رسمی سهمیهبندی سراسری را بشکند. این یک بحران لجستیکی است و نه فقط یک بحران قیمتی.
منبع: بازار
