باکهایی که هر روز گرانتر میشوند
جهان صنعت– ۱۶روز بعد از جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران حالا نشانههای تبعات اقتصادی این حمله روی زندگی خانوار آمریکایی در حال پدیدار شدن است. قیمت بنزین در دو هفته گذشته بیش از یکدلار در هر لیتر افزایش یافته و چرخه این افزایش در تورم هسته خانوار که یکی از مهمترین شاخصهای اقتصادی آمریکاست خود را بهتدریج نشان میدهد. اتفاقی که میتواند اثرات برنامه تعرفهای آمریکا را بهطور کلی خنثی کند.
تورم هسته شاخصی است که در آن قیمتهای پرنوسان مانند غذا و انرژی حذف میشود تا روند واقعی افزایش قیمتها در اقتصاد مشخص شود و فدرالرزرو براساس آن درباره نرخ بهره تصمیم میگیرد. به همین دلیل موسسات مالی دنیا پیشبینی میکنند که افزایش قیمت بنزین از طریق بالا بردن هزینه حملونقل و تولید بهتدریج قیمت کالاها و خدمات را افزایش میدهد و در نهایت خود را در تورم هسته نشان میدهد.
این مساله در شرایطی رخ میدهد که دولت دونالد ترامپ در سال۲۰۲۵ با افزایش گسترده تعرفهها بر واردات تلاش کرد از تولید داخلی حمایت کند. با این حال گزارشهای رسمی دولت آمریکا نشان میدهد متوسط نرخ تعرفه آمریکا در سال۲۰۲۵ از حدود ۶/۲درصد نزدیک به ۱۳درصد افزایش یافت و نزدیک به ۹۰درصد هزینه این تعرفهها در نهایت توسط شرکتها و مصرفکنندگان آمریکایی پرداخت شد. براساس برآوردهای اقتصادی، این سیاست میتواند سالانه حدود ۱۲۰۰ تا ۲۴۰۰دلار هزینه اضافی برای هر خانوار آمریکایی ایجاد کند و حتی سطح عمومی قیمتها را در کوتاهمدت حدود ۲درصد افزایش دهد.
حالا پیشبینیهای موسسات مالی دنیا یکی پس از دیگری فشار ناشی از تداوم بسته شدن تنگه هرمز و افزایش قیمت نفت را مرتبا به سیاستمداران آمریکا گوشزد میکند که اگر افزایش قیمت انرژی ناشی از بحران خلیجفارس ادامه پیدا یابد ترکیب تعرفههای بالا و بنزین گران میتواند فشار تورمی مضاعفی بر اقتصاد آمریکا وارد کند و بخش مهمی از اثرات مورد انتظار سیاست تعرفهای دولت را خنثی سازد.
بنزین، پاشنه آشیل اقتصادهای بزرگ
با ورود جنگ به سومین هفته، نشانههای بزرگ از بحران انرژی در اقتصادهای بزرگ دنیا در حال نمایان شدن است. رویترز گزارش داده که در آمریکا دادههای بازار سوخت نشان میدهد قیمت متوسط بنزین به بیش از ۵/۳دلار در هر گالن رسیده و تنها در حدود ۱۰روز نزدیک به ۲۰درصد افزایش یافته است. چنین جهشی در قیمت بنزین از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال۲۰۲۲ کمتر دیده شده بود. افزایش قیمت نفتخام که ماده اولیه تولید بنزین است، مستقیما به هزینه نهایی سوخت در جایگاههای عرضه منتقل شده و باعث شده فشار اقتصادی بر مصرفکنندگان آمریکایی افزایش یابد.
در کانادا نیز اگرچه این کشور تولیدکننده نفت است اما قیمت سوخت از بازار جهانی تاثیر میگیرد. میانگین قیمت بنزین در برخی شهرها به بیش از ۱۵۰سنت کانادا در هر لیتر رسیده و تحلیلگران معتقدند در صورت تداوم بحران، افزایشهای بیشتری نیز محتمل است.
در اروپا نیز بازار سوخت از این شوک بینصیب نمانده است. قیمت بنزین در بریتانیا و کشورهای اتحادیه اروپا طی هفتههای اخیر چندین پنی در هر لیتر افزایش یافته و برخی گزارشها نشان میدهد اگر قیمت نفت در محدوده ۱۰۰دلار باقی بماند، رانندگان اروپایی سالانه صدها یورو هزینه بیشتری برای سوخت پرداخت خواهند کرد.
با آغاز حملات و واکنش ایران، رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز بهشدت کاهش یافته و بسیاری از شرکتهای کشتیرانی عبور از آن را متوقف کردهاند. در برخی گزارشها آمده که ترافیک نفتکشها در این مسیر تا حدود ۷۰درصد کاهش یافته و دهها کشتی در خارج از تنگه هرمز منتظر هستند.
اختلال در این مسیر باعث شده بازار انرژی با شوکی کم سابقهای مواجه شود بهطوری که رویترز به نقل از تحلیلگران انرژی آن را بزرگترین شوک از زمان بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ ارزیابی میکنند.
اویل پرایس در گزارشی مینویسد: بسته شدن یا حتی ناامن شدن تنگه هرمز بیش از همه بر بازار انرژی آسیا و خاورمیانه اثر میگذارد. بخش بزرگی از نفتی که از این مسیر عبور میکند به کشورهای آسیایی صادر میشود. چین، هند، ژاپن و کرهجنوبی از بزرگترین واردکنندگان نفت از طریق این تنگه هستند.
از آنجا که در سالهای اخیر حدود ۸۴درصد نفت عبوری از تنگه هرمز به بازارهای آسیایی ارسال شده به همین دلیل هرگونه اختلال در این مسیر میتواند به سرعت قیمت سوخت در آسیا را افزایش دهد.
در بسیاری از کشورهای آسیایی، دولتها برای جلوگیری از جهش قیمت بنزین مجبور به استفاده از ذخایر استراتژیک یا پرداخت یارانه میشوند. با این حال اگر بحران طولانی شود افزایش قیمت سوخت میتواند هزینه حملونقل، تولید صنعتی و حتی قیمت موادغذایی را بالا ببرد.
در خاورمیانه نیز شرایط پیچیدهتر است. برخی کشورهای تولیدکننده نفت مانند عربستان و امارات میتوانند بخشی از صادرات خود را از مسیرهای جایگزین منتقل کنند اما بخش بزرگی از صادرات منطقه همچنان وابسته به تنگه هرمز است. در صورت بسته شدن کامل این مسیر حتی کشورهای صادرکننده نیز با کاهش درآمدهای نفتی و افزایش هزینههای حملونقل مواجه خواهند شد.
بنزین، ترامپ را شکست میدهد؟
اویلپرایس مینویسد: افزایش قیمت بنزین در آمریکا تنها یک موضوع انرژی نیست بلکه یکی از حساسترین شاخصهای اقتصادی و حتی سیاسی محسوب میشود. در اقتصاد آمریکا قیمت بنزین بهطور مستقیم بر تورم، قدرت خرید خانوارها و محبوبیت دولتها اثر میگذارد. بهطوری که وقتی قیمت بنزین بالا میرود هزینه حملونقل کالا افزایش پیدا میکند. این افزایش هزینه به تدریج در قیمت مواد غذایی، خدمات و کالاهای مصرفی منعکس میشود و به رشد تورم دامن میزند. از سوی دیگر خانوارهای آمریکایی مجبور میشوند بخش بیشتری از درآمد خود را صرف سوخت کنند و در نتیجه مصرف در بخشهای دیگر کاهش مییابد.
کاهش مصرف خانوارها میتواند رشد اقتصادی را کند کند. به همین دلیل دولت آمریکا در شرایط بحران انرژی معمولا تلاش میکند از ذخایر استراتژیک نفت استفاده کند یا از تولیدکنندگان داخلی بخواهد عرضه را افزایش دهند.
تجربه سالهای گذشته نشان داده که جهش قیمت بنزین در آمریکا حتی میتواند بر نتایج انتخابات نیز اثر بگذارد زیرا رانندگان آمریکایی قیمت سوخت را بهصورت روزانه در جایگاههای عرضه مشاهده میکنند و این موضوع به سرعت به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی تبدیل میشود.
مجید شاکری کارشناس اقتصادی در این رابطه میگوید: اگر قیمت نفت برای مدت طولانی بالا بماند تبعات اقتصادی آن میتواند حتی از برخی بحرانهای اخیر مانند جنگ اوکراین نیز گستردهتر باشد.
به گفته او، افزایش طولانیمدت قیمت نفت نهتنها هزینه انرژی را بالا میبرد بلکه زنجیرهای از افزایش قیمتها در حملونقل، تولید و تجارت جهانی ایجاد میکند. در چنین شرایطی بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان با فشار تورمی و کاهش رشد اقتصادی روبهرو خواهند شد.
شاکری معتقد است که بحران انرژی میتواند به بازآرایی بازارهای جهانی نیز منجر شود. برخی کشورها تلاش خواهند کرد وابستگی خود به مسیرهای پرریسک انرژی را کاهش دهند و بهدنبال منابع جدید یا مسیرهای جایگزین حملونقل نفت باشند.
به گفته او، بسته شدن طولانیمدت تنگه هرمز، بازار انرژی میتواند با یکی از شدیدترین شوکهای عرضه در دهههای اخیر روبهرو شود. در چنین شرایطی قیمت نفت ممکن است به سطوح بسیار بالاتر از ۱۰۰دلار برسد و هزینه سوخت در بسیاری از کشورها به سرعت افزایش یابد.
