اما و اگرهای تولید آلومینیوم در ایران

جهان صنعت– ذخیره قطعی بوکسیت، نفلین سینیت و آلونیت کشور به‌عنوان مواد اولیه صنعت آلومینیوم به‌ترتیب ۷/‌۲۵، ۲۹۵، یک ‌و۸۰‌میلیون‌تن تخمین زده می‌شود.

به‌صورت متداول فلز آلومینیوم از کانی بوکسیت تولید می‌شود. علاوه برآن در برخی کشورها روش‌هایی برای تولید این فلز از نفلین و آلونیت نیز پیگیری می‌شود. با توجه به ذخیره ۳۰‌میلیاردتنی بوکسیت در جهان ذخیره این ماده معدنی در کشور کمتر از ۲/‌۰‌درصد از جهان است. به‌طورکلی باتوجه به شرایط زمین‌شناسی امکان تشکیل ذخایر قابل‌توجه بوکسیت در نیم‌کره‌شمالی زمین ازجمله ایران فراهم نیست.

گفتنی است که امکان تولید آلومینا از هر نوع بوکسیت وجود ندارد بنابراین در این بررسی تنها آن دسته از معادن در نظر گرفته شده که ماده معدنی آن از نظر فنی برای تولید آلومینا مناسب بوده است.

لازم به ذکر است که تولید پودر آلومینای متالورژی گرید از نفلین سینیت یک روش غیرمرسوم در دنیا به‌شمار میرود. استحصال آلومینا از نفلین سینیت برای اولین‌بار درسال۱۹۵۱ در شوروی سابق صورت گرفت. واحدهایی نیز در روسیه امروزی به تولید آلومینا از نفلین سینیت مشغول هستند. در این روش برای استحصال ۱۰۰‌هزارتن آلومینا حدود ۹۰۰‌هزارتا۵/‌۱‌میلیون‌تن سیمان به‌عنوان محصول جانبی تولید خواهد شد. با توجه به اینکه ظرفیت تولید سیمان در بسیاری از کارخانه‌های کشور عملا معطل مانده تولید این میزان محصول جانبی به‌عنوان یکی از چالش‌های تولید آلومینا از نفلین سینیت محسوب می‌شود.

سازمان زمین‌شناسی ایالات‌متحده در گزارش سال۲۰۲۴ خود ذخیره نفلین سینیت و فلدسپار در ایران را ۹۵‌میلیون‌تن گزارش کرده است. مجموع ذخایر قطعی ثبت شده فلدسپار سدیک و پتاسیک نیز در پروانه‌های بهره‌برداری کشور ۲۳۰‌میلیون‌تن است.

باتوجه به اینکه در حال حاضر هیچ کاربرد خاصی برای کانی آلونیت در جهان وجود ندارد آماری نیز به‌عنوان ذخیره آن گزارش نمی‌شود. البته در گزارش‌های مختلف از این کانی به‌عنوان جایگزینی محتمل برای بوکسیت در تولید آلومینا نام برده شده است. وجود ذخیره قطعی ۸۰‌میلیون‌تنی آلونیت به‌همراه بومی‌سازی فناوری تولید آلومینا از آن می‌تواند ازجمله مزیت‌های کشور در سال‌های آینده باشد.

عربستان رویای تبدیل به‌هاب منطقه‌ای را در سر می‌پروراند

عربستان‌سعودی باتکیه بر منابع انرژی رقابتی، موقعیت جغرافیایی راهبردی و ظرفیت بالای جذب سرمایه گام تازه‌ای برای تقویت جایگاه خود در زنجیره ارزش جهانی فلزات برداشته است. در همین راستا این کشور برنامه‌ای بلندپروازانه برای توسعه یک‌مجتمع آلومینیوم یکپارچه درمنطقه صنعتی ینبو «Yanbu» در سواحل دریای سرخ را در دستور کار قرار داده که می‌تواند نقشه صنعت آلومینیوم در خاورمیانه را دستخوش تغییر کند.

پروژه توسعه یک‌مجتمع آلومینیوم یکپارچه در منطقه صنعتی ینبو با مشارکت صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان‌سعودی (PIF) و هلدینگ «Red Sea Aluminium» در حال طراحی و پیاده‌سازی است. هدف اصلی از این همکاری ایجاد یک زنجیره کامل از تولید آلومینیوم از صنایع بالادستی تا تولید محصولات نهایی با ارزش‌افزوده بالا عنوان شده؛ رویکردی که هم‌راستا با چشم‌انداز سند رشد اقتصادی عربستان‌سعودی۲۰۳۰ برای تنوع‌بخشی به درآمد اقتصادی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی ارزیابی می‌شود. براساس برآوردهای اولیه مجتمع آلومینیومی ینبو قرار است بخش‌های مختلفی ازجمله تولید آلومینا، ذوب آلومینیوم اولیه و واحدهای تولید در صنایع پایین‌دستی برای تولید محصولات نیمه‌ساخته و نهایی را در خود جای دهد. تمرکز ویژه این طرح گسترده بر تولید محصولاتی است که در صنایع پیشرفته مانند خودروسازی، حمل‌ونقل، ساخت‌وساز مدرن، بسته‌بندی و انرژی‌های تجدیدپذیر کاربرد گسترده دارند.

این موضوع می‌تواند عربستان‌سعودی را از یک‌صادرکننده مواد خام یا نیمه‌خام به تامین‌کننده محصولات صنعتی با ارزش‌افزوده بالا در بازارهای منطقه‌ای و جهانی تبدیل کند.

کارشناسان صنعت آلومینیوم معتقدند انتخاب منطقه ینبو به‌عنوان محل اجرای این پروژه تصمیمی هوشمندانه بوده است. این منطقه به دلیل دسترسی مناسب به بنادر دریای سرخ، نزدیکی به بازارهای اروپا، آفریقا، آسیا و برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی و انرژی از مزیت‌های لجستیکی قابل‌توجهی برخوردار است. علاوه‌‎براین دسترسی عربستان‌سعودی به منابع انرژی با قیمت رقابتی یکی‌از عوامل کلیدی برای کاهش هزینه‌های تولید آلومینیوم محسوب می‌شود؛ فلزی که تولید آن به شدت انرژی‌بر است. از منظر راهبردی توسعه این مجتمع یکپارچه می‌تواند جایگاه عربستان سعودی را در بازار جهانی آلومینیوم ارتقا دهد؛ بازاری که طی سال‌های اخیر به دلیل محدودیت عرضه، سیاست‌های زیست‌محیطی سختگیرانه در برخی کشورها و رشد تقاضا در بخش‌های نوظهور با نوسانات قابل‌توجهی مواجه بوده است.

درچنین‌شرایطی کشورهایی که قادر به تولید پایدار و رقابتی آلومینیوم هستند از مزیت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی بیشتری برخوردار خواهند شد. یکی دیگر از محورهای مهم این پروژه توجه به تولید آلومینیوم کم‌کربن است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در طراحی این مجتمع استفاده از فناوری‌های نوین و بهره‌گیری از انرژی‌های پاک و کم‌کربن مدنظر قرار گرفته است. این رویکرد می‌تواند به عربستان‌سعودی کمک کند تا در بازار رو‌به‌رشد آلومینیوم سبز که موردتوجه خودروسازان و شرکت‌های بین‌المللی قرار دارد نقش فعال‌تری ایفا کند.

از منظر اقتصادی اجرای این طرح می‌تواند ‌هزاران‌فرصت شغلی مستقیم‌وغیرمستقیم ایجاد کرده و به توسعه صنایع پایین‌دستی در عربستان‌سعودی منجر شود. انتقال دانش فنی، جذب سرمایه خارجی و شکل‌گیری خوشه‌های صنعتی پیرامون این مجتمع از دیگر پیامدهای مثبت آن به شمار می‌رود.

تحلیلگران بر این باورند که موفقیت در راه‌اندازی و توسعه این پروژه می‌تواند الگویی برای سایر سرمایه‌گذاری‌های صنعتی در حوزه فلزات اساسی در منطقه خاورمیانه باشد. درسطح کلان‌تر حرکت عربستان‌سعودی به‌سمت توسعه صنعت آلومینیوم نشان‌دهنده تغییر رویکرد این کشور از اقتصاد مبتنی بر صادرات انرژی به اقتصادی متنوع با تمرکز بر صنایع مادر و راهبردی است.

باتوجه به رشد تقاضای جهانی برای آلومینیوم در صنایع نوین و اهمیت این فلز در گذار به اقتصاد کم‌کربن سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند بازدهی بلندمدت قابل‌توجهی برای عربستان‌سعودی به‌همراه داشته باشد.

درمجموع پروژه احداث مجتمع آلومینیوم یکپارچه در منطقه ینبو را می‌توان یکی‌از مهم‌ترین گام‌های عربستان‌سعودی برای تبدیل‌شدن به‌هاب صنعتی آلومینیوم در خاورمیانه و حتی فراتر از آن دانست؛ گامی که درصورت تحقق کامل نه‌تنها ساختار صنعتی این کشور بلکه موازنه عرضه در بازار منطقه‌ای آلومینیوم را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.

منبع: فولادنیوز