نسخه ترامپ برای آمریکای لاتین

محمدرضا ستاری – حمله نظامی برق‌آسای ایالات‌متحده به ونزوئلا و دستگیری رییس‌جمهوری این کشور در کوتاه‌ترین زمان ممکن همچنان با تعجب و بهت رسانه‌ها و کارشناسان بین‌المللی همراه است. هر چند پس از استقرار نظامی آمریکا در آب‌های ونزوئلا و حمله به قایق‌ها و کشتی‌های این کشور مشخص بود که دولت ترامپ برای ساقط‌کردن مادورو برنامه دارد و شواهد نیز نشان می‌داد که او به زودی ناچار به واگذاری قدرت می‌شود اما نحوه دستگیری مادورو، انتقالش به ایالات‌متحده و دادگاهی‌شدن وی در نیویورک مواردی بودند که کمتر تحلیلگری گمان می‌کرد اینگونه به پایان حیات سیاسی رییس‌جمهوری ونزوئلا منجر شود.

در همین رابطه و درحالی‌که شنبه شب مادورو و همسرش درحال انتقال به آمریکا بود ترامپ صحبت‌های مهمی را مطرح کرد که می‌توان از خلال آنها دورنمای آینده را حداقل در کوتاه‌مدت تحلیل کرد. ترامپ در بخش از صحبت‌های خود گفت که مادورو در تاریکی شب بازداشت شد و همسرش نیز با او همراه است. هیچ یک از نیروهای آمریکایی کشته نشدند و هیچ تجهیزات نظامی از دست نرفت.

او همچنین با بیان اینکه تحریم‌های نفتی ونزوئلا همچنان پابرجاست تصریح کرد که آمریکا امور این کشور را مدیریت خواهد کرد.

لازم به ذکر است یک ماه قبل ترامپ از دکترین امنیت ملی جدید آمریکا رونمایی کرده بود که در آن اولویت ایالات‌متحده را در نیمکره غربی و آمریکای لاتین قرار داده است. از این‌رو به گفته کارشناسان، سیاست خارجی دولت ترامپ شبیه به دکترین مونرو است که با کمی تغییر حالا از آن به‌عنوان دکترین دانرو نام برده می‌شود. به همین دلیل شاهد بودیم شنبه شب ترامپ در صحبت‌های خود تاکید کرد که دکترین مونرو بسیار مهم است و از این پس آن را فراموش نخواهیم کرد. واشنگتن درحال بازتعریف قدرت آمریکا است و منطقه امروز با قبل تفاوت اساسی دارد.

ترامپ در بخش دیگری از صحبت‌های خود که اهمیت زیادی هم داشته گفت که واشنگتن درحال گفت‌وگو با چندین شخصیت درباره نحوه اداره ونزوئلا است و ایالات‌متحده می‌خواهد اطمینان حاصل کند این کشور به شکلی مناسب و عادلانه مدیریت می‌شود. او با بیان اینکه آمریکا اجازه نمی‌دهد چهره‌هایی که برای آمریکا تهدید محسوب شده جانشین مادورو شوند، درخصوص خانم ماریا ماچادو رهبر مخالفان ونزوئلا که جایزه صلح نوبل خود را به ترامپ تقدیم کرده بود گفت: او زن خوبی است اما احترام زیادی در ونزوئلا ندارد!

این موضوع از آنجا حائز اهمیت است که روز گذشته اعلام شد براساس حکم دیوان عالی ونزوئلا خانم دلسی رودریگز، معاون نیکلاس مادورو به‌طور موقت وظایف و اختیارات دولت را برعهده می‌گیرد؛ امری که ترامپ درخصوص آن اعلام کرده که ما اکنون گفت‌وگویی با دلسی رودریگز انجام دادیم و او حاضر است آن کارهایی را انجام دهد که ما آنها را ضروری می‌دانیم تا ونزوئلا دوباره به عظمت دست یابد. به همین سادگی است!

این موضوع به گفته کارشناسان دو نکته را برجسته می‌کند: نخست اینکه مشخص می‌شود در داخل دولت مادورو افرادی از نزدیکان او حضور داشتند که حاضر به همکاری با ایالات‌متحده در جهت ساقط‌کردن او بودند. به‌طوری‌که چند هفته پیش نیز مشخص شد ال‌پویو کارواخال، از مهم‌ترین چهره‌های امنیتی ونزوئلا با فرار به اسپانیا به دونالد ترامپ نامه نوشته و حاضر به همکاری با کاخ سفید شده است.

ازسوی دیگر به‌احتمال زیاد معاون مادورو پس از مدتی ناچار به برگزاری انتخابات زودهنگام می‌شود و آن موقع است که چهره نزدیک به واشنگتن از جمله ماریا ماچادو قدرت را در این کشور در دست می‌گیرند.

از دکترین مونرو تا دکترین دونرو

در همین رابطه با توجه به تحولاتی که صورت گرفته روز گذشته مجله اکونومیست گزارشی درخصوص ونزوئلا منتشر کرده که از جنبه تحلیلی مهم است. در گزارش این مجله آمده وقتی از دونالد ترامپ پرسیده می‌شد که از کارزار نظامی‌اش علیه ونزوئلا چه هدفی را دنبال می‌کند معمولا فقط پاسخ‌هایی مبهم می‌داد؛ مانند جلوگیری از رسیدن مهاجران و مجرمان به ایالات‌متحده، متوقف‌کردن جریان موادمخدر از ونزوئلا و بازپس‌گیری ذخایر نفتی که ونزوئلا مانند بسیاری از کشورها دهه‌ها پیش ملی کرده بود. او به‌ندرت از تغییر رژیم سخن می‌گفت شاید به این دلیل که می‌دانست پایگاه رای‌دهندگانش پس‌از دهه‌ها جنگ‌های بی‌پایان نسبت‌به درگیری خارجی تازه‌ بدبین است.

پس از ربودن نیکلاس مادورو در یورشی غافلگیرکننده و پیش از سپیده‌دم در سوم ژانویه توسط نیروهای ویژه آمریکا اما ترامپ دیدگاهی شگفت‌آور از نحوه به‌کارگیری قدرت آمریکا در آمریکای لاتین و آنچه اکنون دکترین دونرو می‌نامد ارائه کرد. ایالات‌متحده کشوری را که بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد اداره خواهد کرد و در صورت لزوم نیروی زمینی به آن اعزام می‌کند. شرکت‌های آمریکایی مقدار عظیمی ثروت استخراج خواهند کرد آن‌هم به‌نام ثروتمندترکردن آمریکایی‌ها و ونزوئلایی‌ها!

درحالی‌که ماریا ماچادو در فعلا نقشی در اداره کشور نخواهد داشت ترامپ به دیگر کشورهای منطقه از مکزیک گرفته تا کوبا و کلمبیا هشدار داده که با آمریکا همکاری کنند یا با پیامدهای آن روبه‌رو شوند.

ترامپ گفت که ایالات‌متحده برای مدت‌ها اجرای دکترین مونروِ قرن‌نوزدهمی را فراموش کرده بود؛ دکترینی که هدفش کنارنگه‌داشتن قدرت‌های خارجی از آمریکای لاتین بود. او اعلام کرد: از این پس سلطه آمریکا در نیمکره غربی هرگز دوباره زیر سوال نخواهد رفت.

عملیاتی که به دستگیری مادورو انجامید دقیقا ۳۶سال پس از بازداشت مانوئل نوریه‌گا، دیکتاتور پیشین پاناما در آمریکای لاتین رخ داد. مادورو و همسرش، سیلیا فلورس پیش از آنکه بتوانند به اتاقی مستحکم بگریزند دستگیر و برای محاکمه به اتهام قاچاق مواد مخدر و جرایم دیگر به ناو تهاجمی آبی‌خاکی یواس‌اس ایوو جیما منتقل شدند تا به نیویور‌ک اعزام شوند.

در این‌میان درحالی‌که دموکرات‌ها این مداخله را غیرقانونی عنوان کردند دولت‌های چپ‌گرای آمریکای لاتین مانند برزیل نیز نسبت‌به نقض منشور سازمان ملل ابراز نگرانی کردند. ازسوی‌دیگر دولت‌های راست‌گرا حمایت بیشتری نشان دادند. به‌عنوان مثال خاویر میلی، رییس‌جمهور آرژانتین این یورش را خبر عالی برای جهان آزاد خواند.

علاوه بر این برای مارکو روبیو، نخستین فرد با ریشه‌های لاتین که به‌عنوان وزیر خارجه فعالیت می‌کند کنارزدن مادورو همواره بخشی از طرحی ژئوپلیتیکی گسترده‌تر بوده یعنی حذف ثروتمندترین رژیم چپ‌گرا در کارائیب، تضعیف کشورهایی مانند نیکاراگوئه و کوبا که از نفت ارزان ونزوئلا بهره بردند و بیرون‌راندن رقبایی مانند چین و روسیه از منطقه. بنابراین وقتی از ترامپ پرسیده شد آیا آمریکا قصد دارد کوبا را از تامین نفت ونزوئلا محروم کند یا نه، پاسخ داد: بله.

دکترین امنیت ملی جدید

بخش زیادی از این رویکرد تا کنون فقط به‌طور ضمنی از سوی مقامات مطرح شده و در راهبرد امنیت ملی ماه نوامبر نیز آمده بود که برتری آمریکا در نیمکره‌غربی احیا شود. در نتیجه اکنون با عملیات روز شنبه این سیاست صریح و آشکار شده است.

دولت ترامپ امیدوار است ونزوئلا را به‌طور غیرمستقیم و از طریق خانم رودریگز اداره کند نه با اشغال مستقیم؛ روشی که پیشتر در افغانستان و عراق به‌طور ناموفق به آن تکیه کرده بود.

گفته می‌شود که روبیو با رودریگز گفت‌وگو کرده و به گفته ترامپ، او اساسا حاضر است هر کاری را که ما لازم می‌دانیم انجام دهد تا ونزوئلا دوباره عظمت پیدا کند. با این حال معاون رییس‌جمهور لحنی سرسختانه اتخاذ کرد و وعده داد که ونزوئلا مستعمره هیچ‌کس نخواهد شد. او همچنین گفت: آنچه در ونزوئلا اتفاق می‌افتد جنایتی است که حقوق بین‌الملل را نقض می‌کند و خواستار آزادی مادورو شد.

در همین حال ماچادو گفت اپوزیسیون منتخب آماده است براساس ماموریت خود قدرت را به دست بگیرد اما ترامپ حمایت اندکی از او نشان داد. او گفت: برای او خیلی سخت خواهد بود که رهبر شود و سپس مدعی شد که ماچادو در داخل کشور حمایت یا احترام ندارد. به همین دلیل ایوان الیس از کالج جنگ ارتش آمریکا در گفت‌وگو با اکونومیست گفته که اینگونه نادیده‌گرفتن اپوزیسیون بسیاری از کارشناسان آمریکایی را مبهوت کرده است. ونزوئلایی‌هایی که در میامی جشن گرفته بودند نیز باورشان نمی‌شد و اصرار داشتند ترامپ اشتباه لفظی کرده است.

وقتی از ترامپ پرسیده شد که آیا حضور نیروهای آمریکایی در کشور ضروری خواهد بود یا نه، گفت: اگر لازم باشد از حضور نیروهای زمینی نمی‌ترسیم. با این حال او پیشنهاد کرد که حضور آمریکا ممکن است به تامین امنیت صنعت نفت محدود شود. او گفت: آن را درست و حرفه‌ای اداره خواهیم کرد و بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی جهان را وارد می‌کنیم تا میلیاردها و میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری کنند. علاوه بر این ترامپ هیچ محدودیت زمانی مشخصی برای اداره کشور از سوی آمریکا تعیین نکرد جز آنکه گفت دوست دارد انتخابات به‌سرعت برگزار شود.

همه اینها چرخشی چشمگیر نسبت به احتیاط پیشین دولت او در برابر درگیری‌های خارجی است اما از نظر رایان برگ از مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی در واشنگتن ترامپ به نیمکره غربی به‌گونه‌ای متفاوت می‌نگرد و آن را به‌عنوان امتداد سیاست او آمریکا می‌داند.

با این حال هنوز مشخص نیست که ترامپ درصورتی‌که ارتش و شبه‌نظامیان ونزوئلا تصمیم به مقاومت بگیرند چگونه کشور را کنترل خواهد کرد؟ این موضوع بسیار به توازن قوا در درون ساختار سیاسی ونزوئلا بستگی دارد.

بنابراین در این میان مجله اکونومیست نیز تاکید می‌کند سرعتی که نیروهای آمریکایی مادورو را از کشور خارج کردند قویا نشان می‌دهد که فردی در سطوح بالای قدرت با آنها همکاری کرده است آن‌هم احتمالا در ازای توافقی در آینده یا به‌امید دریافت جایزه ۵۰‌میلیون دلاری که ایالات‌متحده برای اطلاعات منجر به دستگیری مادورو تعیین کرده بود.

ترامپ دنبال چیست؟

طبق ادعای برخی کارشناسان غربی ترامپ اکنون نشان داده که نیروهایش چه توانایی‌هایی دارند. رودریگز و دیگرانی که در کاراکاس در پی قدرتند حالا می‌دانند که حتی اگر بتوانند رقبای خود را شکست دهند و کنترل را به دست بگیرند سایه تهدید آمریکا بر سرشان خواهد بود. به تعبیر خود ترامپ: همه چهره‌های سیاسی و نظامی ونزوئلا باید بفهمند که آنچه برای مادورو اتفاق افتاد می‌تواند برای آنها هم رخ دهد.

با این حال این کارشناسان معتقدند که چنین ادعایی محل تردید است چراکه به نظر می‌رسد طرح او این بوده که ونزوئلا همچنان تحت اداره روزمره یکی از چهره‌های ارشد چاویستی باقی بماند درحالی‌که رهبران اپوزیسیون کنار گذاشته شدند و ثروت کشور در اختیار شرکت‌های آمریکایی قرار می‌گیرد.