۳سناریو برای جنگ اوکراین
جهان صنعت – با گذشت چهارسال از آغاز جنگ میان روسیه و اوکراین نه میدان نبرد بهپیروزی قاطعی برای هیچیک از طرفین انجامیده و نه تلاشهای دیپلماتیک بهصلحی پایدار منجر شده است. اختلاف بر سر شروط مسکو فشارهای واشنگتن و شکاف میان اروپا و آمریکا چشمانداز پایان اینمناقشه فرسایشی را همچنان مبهم نگه داشته است.
چهارسال از جنگ میان روسیه و اوکراین میگذرد اما نه زلنسکی توانست بهاهداف خود با حمایت تمام جبهه غرب و آمریکا دست یابد و نه روسیه آنطور که تصور میشد توانست با توانایی لجستیکی بالایی که دارد پیروز اینمیدان باشد. دوطرف همچنان درگیر یکجنگ هویتی، ارضی و سیاسی-بینالمللی هستند که علاوهبر وخامت اوضاع سیاسی و اقتصادی و امنیتی در هر یک از اینکشورها بسیاری از امور بینالمللی و منطقهای تحت الشعاع ایندرگیری طولانی قرار گرفته است.
تحلیلگران معتقدند جنگ روسیه و اوکراین در بنبستی گرفتار شده که راه برونرفت از آن دشوار است. اوضاع در میدان حاکی از ایناست که باوجود دراختیارداشتن بخشهایی از خاک اوکراین توسط روسیه اما مسکو حاضر نیست بههمین میزان بسنده کند. اینتحلیلگران میگویند شاید یکی از دلایل امتناع مسکو پرستیژ اینکشور باشد که چون قدرت او زیر سوال رفته و ناتوانیاش در موازنه میان اوکراین و غرب بیش از آنچه تصور میکرد در دنیا بروز پیدا کرده سعی دارد تا جای ممکن دست به تصرف سرزمین در اوکراین بزند.
به گزارش ایسنا، در سال نخست جنگ روسها استراتژی متزلزل و ناپایداری داشتند. آنها اگرچه با پیشروی بهسمت شرق و شمال شرق اوکراین بخشهایی را در اختیار گرفتند اما بعد از آنکییف نیز توانست مناطقی را آزاد کرده و تاحدودی روحیه از دست رفته خود را ترمیم کند اما هیچکدام از تحولاتی که اتفاق افتاد نه پایدار بود و نه توانست راهحلی برای اینبحران باشد.
شکست دیپلماسی؛ از استانبول تا ژنو
در اینسالها کشورهای مختلفی درقالب میانجیگر تلاش کردند تا راهحلی دیپلماتیک برای اینبحران پیدا کنند اما نه نشست جده دستاوردی برای اوکراین داشت و نه مذاکرات استانبول نتیجهای رقم زد. موارد مشابه دیگر نیز هیچکدام برای حل بحران مسکو و کییف راهگشا نبودند. از یک سال پیش نیز بهرهبری ترامپ و تلاشهای ایالاتمتحده فشارهایی بهطرفین وارد شد تا مذاکرات صلح را آغاز کرده و بهیک توافقی برسند. پیشنهاداتی مانند شرکت در بهره برداری از معادن اوکراین تا تحریمهای متعددی که علیه روسیه اعمال شد ازجمله فشارهایی بود که ازسویآمریکا برای وادارکردن اوکراین بهآمدن پای میز مذاکره انجام شد. درعینحال تناقض جدی مواضع کشورهای اروپایی حامی اوکراین با مواضع تازه دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا نتوانست تلاشهای آمریکا برای میانجیگری میان این دوکشور را تاکنون بهثمر برساند.
سومیندور مذاکرات روسیه و اوکراین طی ماههای اخیر با میانجیگری آمریکا در ژنو برگزار شد اما اینمذاکرات هم باوجود جو مثبتی که پیشاز مذاکرات بهوجود آمد بهنتیجه منجر نشد و دوطرف اینمذاکرات را «دشوار» توصیف کردند.
فشارهای واشنگتن و معادله «دشوار» کییف
کارشناسان معتقدند که روسیه باتوجه بهمواضع سرسختانهای که دارد بههمین راحتی با کشورهای اقماری خودش بهتوافق نمیرسد اما مشکل اصلی در مذاکرات با اوکراین پذیرش خواستههای روسیه از سوی اوکراین نبوده بلکه تحمیلی است که از ناحیه آمریکا اتفاق افتاده و طی یکسالاخیر فشارهای زیادی ازسوی دونالد ترامپ بهزلنسکی، رییسجمهور اوکراین وارد شده تا با پذیرش برخی از خواستههای اساسی روسیه شرایط را برای آتشبس و درنهایت خاتمه جنگ و برقراری صلح فراهم کند. بهعبارتی ترامپ تلاش دارد تا با سوءاستفاده از موقعیت خود در رابطه با کمکهای مالی و نظامی بهاوکراین مقامات اینکشور را بهسمت مصالحهای ناخواسته سوق دهد. از اینرو باید گفت که روند مذاکرات صلح میان روسیه و اوکراین در بسیاری از موارد ماهوی و ذاتی اینکشورها نیست.
در رابطه با مذاکرات صلح بیان ایننکته مهم است که برخلاف دوران جو بایدن تعاملات و همراهی اروپا و آمریکا برای حمایت از اوکراین بهشدت از بین رفته و بهعبارتی اوکراین بهموضوع رقابت میان اروپا و آمریکا تبدیل شده است. مسکو از همان ابتدای جنگ چند موضوع را بهعنوان شروط پایان جنگ مطرح کرد که از آن جمله میتوان بهعدم عضویت کییف در ناتو، بیطرفماندن و کاهش نیروهای نظامی اوکراین اشاره کرد و اینشروط همچنان برقرار است.
تصرف و دراختیارداشتن بخشهایی از خاک اوکراین توسط روسیه یکی دیگر از موضوعات مهم و اختلاف برانگیز است. روسیه اصرار دارد بخشهایی از ۱۴استان جنوب شرقی اوکراین را در اختیار بگیرد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین اخیرا در پیامی تاکید کرد کشورش مانعی برای دستیابی بهصلح نخواهد بود و هر اقدام لازم برای پایان جنگ را انجام خواهد داد. همچنان اما سوال مهم در حل بحران اوکراین و روسیه ایناست که چرا باوجود رایزنیهای دیپلماتیک و متعددی که طی اینسالها انجام شد اینمذاکرات بهنتیجه نمیرسد؟
قطعا یکی از مهمترین عوامل دخیل در اینمساله حمایت قاطع و یا کارشکنی کشورهای اروپایی در مذاکرات صلح است. بهنظر میرسد دولت اوکراین تحت شرایطی میتواند با روسیه موافقت کند اما بهپشتوانه کشورهای اروپایی و اعمال فشار آنها موضع سختی را در پیش گرفته است. هر چند دولت فعلی آمریکا بهعنوان میانجی روسیه و اوکراین در حال فعالیت بوده اما روشن است که رویکردی میانجیگرانه صرف ندارد. در تحولی عجیب امروز با دولتی در آمریکا مواجه هستیم که بیش از اوکراین مواضع و نقطه نظر روسیه را دنبال میکند درحالیکه دولت قبلی آمریکا نقش زیادی در شروع جنگ و حمایت از اوکراین داشت و هدف اصلی آنها از درگیری با روسیه زمینگیرکردن مسکو در یکجنگ تمام عیار بود. بنابراین اینشرایط و دوگانگی و تناقض در مواضع و اهداف شرایط حل و فصل اینمناقشه را بیشازپیش پیچیده ساخته است.
آینده مبهم جنگ روسیه و اوکراین نگرانیهای جدی را در نظم جدید بینالمللی ایجاد کرده و بر همین اساس سناریوهای مختلفی را در اینارتباط میتوان متصور شد:
سناریوی نخست ایناست که جنگ بههمین شکل ادامه مییابد و شرایط جنگی باقی خواهد ماند و پیروزی روشن و آشکاری را شاهد نخواهیم بود و مذاکرات دوطرف بدون هیچ دستاورد خاصی ادامه پیدا میکند.
سناریوی دوم اینکه کییف و غرب شرایط روسیه را میپذیرند و ایناحتمال نیز میتواند وجود داشته باشد. همزمان روسیه در صحنه نظامی دستاورد بهتر و قاطعتری بهدست آورد و تصرفات سرزمینی بیشتری را در اختیار بگیرد.
سناریوی سوم کاهش تنش میان دوطرف و ادامه مذاکرات از طریق کانالهای دیپلماتیک و میانجیگری آمریکا و دستیابی بهآتش بس موقت است. البته اینسناریو همان طور که تاکنون دیدیم دشوار بهنظر میآید.
آنچه در آغاز ورود بهپنجمینسال جنگ روسیه و اوکراین روشن بوده تداوم جنگ و عدم پذیرش شرایط و ملاحظات آنها از سوی دوطرف اصلی ماجراست. هردوطرف همچنان بهلحاظ کیفیوکمی در سطوح سیاسی و امنیتی و اقتصادی خود را در قدرت می بینند و از اینرو بعید است بهاین زودی و تحت شرایط تحمیلی حاضر بهبرقراری آتشبس باشند. در چهارسال گذشته روسیه و اوکراین با همراهی متحدانشان یا بهطور مستقل توانستند مشکلاتی ازجمله تامین انرژی و سوخت، تامین تجهیزات نظامی و منابع مالی و رفع تحریمهای گسترده را پشتسر بگذارند بنابراین وقتی دوطرف اصلی همچنان بر نقاط قوت خود تکیه دارند چشماندازی برای حل و فصل سیاسی و دیپلماتیک اینمناقشه وجود ندارد و اگر مذاکرات و توافقی هم در آینده نزدیک با میانجیگری و اصرار آمریکا اتفاق بیفتد بهدلایل فوق پایدار نخواهد بود.
