۲۳سال با تختسلیمان
جهان صنعت _ ۲۳ سال از ثبتجهانی تختسلیمان، جایگاه آتشکده آذرگُشَنسب (آذرگُشَسپ)، در فهرست میراثجهانی یونسکو میگذرد؛ اثری که پس از ۲۴سال وقفه، مسیر ثبتجهانی آثار ایران را دوباره گشود و بهعنوان چهارمین میراثفرهنگی کشور در فهرست یونسکو جای گرفت.
محوطه باستانی تختسلیمان، جایگاه آتشکده آذرگشنسب یا آذرگُشَسپ و یکی از مهمترین مراکز مذهبی و سیاسی ایران در دوره ساسانی، ۱۴تیرماه ۱۳۸۲ (۵جولای ۲۰۰۳) در بیستوهفتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در پاریس، با شماره ۱۰۷۷ در فهرست میراث جهانی بهثبت رسید. این محوطه پیشتر در ۲۹آذرماه ۱۳۱۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده بود.
پرونده ثبتجهانی این اثر را ابراهیم حیدری، داود فرازی، امیر مطلوبی و ناصر نوروززاده چگینی با همکاری زندهیاد دکتر شهریار عدل و علی موسوی تهیه کردند.
این اثر براساس معیارهای یک، دو، سه، چهار و شش کنوانسیون ۱۹۷۲ یونسکو، واجد «ارزش برجسته جهانی» شناخته شد؛ براساس این کنوانسیون در ارتباط با حمایت از محوطههای دارای «ارزش منحصربهفرد جهانی» که بهعنوان ذخایر فرهنگی دارای اهمیت بینالمللی شناخته میشوند و شایسته تقدیر و حمایت ویژه هستند، محوطه میراثجهانی تختسلیمان نیز شاهکاری از خلاقیت و هوشبشری است. بنای تختسلیمان آمیزهای از ارزشهای انسانی را در گسترهای وسیع از زمان و در یک منطقه فرهنگی از جهان بهنمایش میگذارد و نشانگر پیشرفتهای معماری و هنری فوقالعاده است.
تختسلیمان گواهی استثنایی بر وجود یک سنت فرهنگی و یک تمدن قابلتوجه ازبینرفته (ساسانیان) است که تاثیر و شواهد آن در طول زمان نهتنها در ایران بلکه در بخش بزرگی از آسیای جنوبغربی بهویژه در آسیای مرکزی پابرجا مانده است.
ابراهیم حیدری، مدیر سابق پایگاه میراثجهانی تختسلیمان میگوید: ثبتجهانی تختسلیمان از جنبهای دیگر نیز اهمیت تاریخی دارد زیرا پس از ثبت تختجمشید، میدان نقشجهان اصفهان و چغازنبیل در سال ۱۳۵۷، روند ثبتجهانی آثار ایران برای نزدیک به ۲۴سال متوقف شده بود و ثبت این مجموعه، آغازگر فصل تازهای در حضور ایران در فهرست میراثجهانی یونسکو شد.
در سرمقاله شماره سوم مجله «نامه پژوهشگاه میراثفرهنگی» در تابستان۱۳۸۲ نیز به این موضوع اشاره شده و ثبتجهانی تختسلیمان، سرآغاز حرکتی امیدبخش برای پررنگتر شدن حضور فرهنگی ایران در یونسکو و عرصه فرهنگ جهانی توصیف شده است.
مجموعهای در دل طبیعت آذربایجان
محوطه میراثجهانی تختسلیمان در ۴۵کیلومتری شمالشرقی شهرستان تکاب در استان آذربایجانغربی و در منطقهای کوهستانی، بر کنار جاده تکاب ـ زنجان قرار گرفته؛ منطقهای که علاوهبر ارزشهای تاریخی، از چشماندازهای طبیعی کمنظیری نیز برخوردار است.
این محوطه باستانی با حدود ۱۲هکتار وسعت، همانند تختجمشید روی سکویی آهکی شکل گرفته که در نتیجه رسوبات چشمه معدنی مرکزی مجموعه بهوجود آمده است و حدود ۲۰متر از زمینهای اطراف ارتفاع دارد. گرداگرد این سکو، حصاری بیضیشکل با ۳۸برج و باروی سنگی و دودروازه بزرگ ساسانی دیده میشود که با استفاده از سنگلاشه، سنگهای تراشخورده و ملات گچ ساخته شده و در بخشهایی نیز آثار دوره اسلامی در آن قابلمشاهده است. این استحکامات، مجموعه را به دژی مستحکم و مرتفع تبدیل کرده است؛ دژی که قرنها یکی از مهمترین مراکز مذهبی و سیاسی ایرانباستان را در خود جای داده بود.
امروز ۲۳سال پس از ثبتجهانی تختسلیمان، این مجموعه همچنان یکی از مهمترین نمادهای تاریخ، فرهنگ و هویت ایران بهشمار میرود؛ میراثی که روایتگر شکوه معماری، باورهای دینی، ساختار سیاسی و هنر ایران ساسانی است و حفاظت از آن، حفاظت از، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایرانیان محسوب میشود.
