یا جنگ یا توافق!
جهان صنعت – ناوگان ارتش ایالات متحده به منطقه رسیده و جنگندههای برخی از متحدان آمریکا نیز خود را به این ناوگان عظیم نظامی رساندهاند؛ همزمان با آنچه روی زمین یا به بیان دقیقتر روی آبهای آزاد و در آسمان میگذرد، خطوط ارتباطات دیپلماتیک نیز فعال و پرکار هستند؛ دیپلماسی فعالی که نهتنها از طریق ارتباطات تلفنی بلکه همچنین در جریان دیدارهای رودرروی مقامهای ایرانی و دیپلماتهای کشورهای منطقه و جهان با یکدیگر در جریان است. ناظران از احتمال شعلهور شدن جنگی قریبالوقوع و عظیمتر و قاعدتا خونینتر از تمامی رویاروییهای چند سال گذشته میان ایران و آمریکا و اسرائیل سخن میگویند و البته در عین حال به همان میزان که صحبت از احتمال آغاز یک جنگ تمامعیار مطرح است، صحبت از دستیابی طرفین به توافقی تاریخی نیز به گوش میرسد. مواضعی که البته علاوهبر اینکه در تحلیلهای کارشناسان سیاست خارجی و روابط بینالملل مطرح میشود بلکه همچنین در سطور و بینسطور سخنان مقامهای ارشد کشورهای درگیر نیز مورد اشاره قرار میگیرند. اینکه در نهایت باید منتظر جنگی تمامعیار باشیم یا توافقی تاریخی، مساله زمان است. دو روی سکهای واحد که حالا نهتنها به آسمان پرتاب شده و در حال آخرین چرخشهاست بلکه بهسرعت بهسوی میز بازی فرود میآید و آنگاه که بالاخره شکستِ محتوم را از نیروی جاذبه بپذیرد و روی میزی که کماکان مقابل مقامهای ایرانی و آمریکایی است، آرام بگیرد، آشکار میشود که ایران و منطقه به محل نزاع و جنگی تمامعیار تبدیل خواهد شد یا ایرانیان بالاخره میتوانند آرامش ناشی از توافق را زندگی کنند.
پافشاری مداوم ترامپ بر مواضع دوگانه جنگ و صلح
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا که در روزهای گذشته و همزمان با حرکت ناوگان نظامی این کشور بهسمت آبهای جنوبی ایران، به دفعات درباره مسائل ایران بهویژه پرونده هستهای اظهارنظر کرده و تقریبا در تمامی سخنان خود نیز رویکردی دوگانه ناظر بر جنگ در صورت عدم دستیابی به توافق با ایران را پیش کشیده، روز گذشته در آخرین سخنان خود نیز بار دیگر بر همین مواضع پافشاری کرد. رویکردی که ازقضا دیروز روزنامه انگلیسی تلگراف نیز در آخرین شماره خود به تحلیل آن پرداخت و تاکید کرد که «محاصره نظامی ابزار فشار ترامپ برای کشاندن ایران به میز مذاکره است.» این نشریه انگلیسی که به نقل از منابع نزدیک به رییسجمهور آمریکا گزارش میداد، معتقد است: تهدیدهای نظامی اخیر واشنگتن علیه تهران، بیش از آنکه مقدمه اقدام نظامی باشد با هدف اعمال فشار حداکثری برای وادار کردن ایران به مذاکره طراحی شده است. هرچند تلگراف همزمان از این مهم خبر داده که مقامهای وزارت جنگ ایالات متحده فهرستی از گزینههای نظامی را به ترامپ ارائه کردهاند؛ فهرستی که دامنهای از عملیاتهای مخفیانه در داخل ایران تا ترور مقامات را شامل میشود. باوجود این تحولات اما دونالد ترامپ چنانکه اشاره شد در واپسین موضعگیری خود در این رابطه بار دیگر مدعی شد که در روزهای اخیر با ایران در حال گفتوگو بوده و قصد دارد این روند را در آینده نیز ادامه دهد اما در حالی که مقامهای ایرانی در چند نوبت ادعاهای ترامپ درباره انجام گفتوگو را رد کردهاند، رییسجمهور آمریکا بار دیگر با اشاره به تجهیزات نظامی که در راه منطقه هستند، گفت که امیدوار است نیازی به استفاده از آنها نباشد. ترامپ مدعی شد که به مقامهای ایرانی گفته نباید سلاح هستهای داشته باشند و کشتن معترضان را هم متوقف کنند! رییسجمهور آمریکا تصریح کرد: «آنها باید کاری انجام دهند.»
میانجیگری بینالمللی برای کاهش سطح تنش میان تهران و واشنگتن
اما این تنها مقامهای ارشد ایرانی و آمریکایی نیستند که در روزهای گذشته درباره لشکرکشی ایالاتمتحده به منطقه خاورمیانه و احتمال شعلهور شدن آتش جنگی تمامعیار میان ایران و آمریکا اظهارنظر کردهاند بلکه همزمان بسیاری از سران دیگر کشورهای منطقه و جهان و همچنین برخی مقامهای ارشد در جامعه جهانی ازجمله دبیرکل سازمان ملل نیز در این رابطه اعلام موضع کردهاند. چنانکه بهتازگی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد در سخنانی در این رابطه تاکید کرد که گفتوگو برای دستیابی به توافق درخصوص پرونده هستهای ایران برای جلوگیری از بحرانی که ممکن است عواقب وخامت بار داشته باشد، مهم است. روز گذشته کایا کالاس، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر طی یک گفتوگوی تلفنی بر لزوم تلاش برای کاهش تشدید تنش در منطقه و تحقق آتشبس و فراهم کردن فضای مناسب برای راهکارهای دیپلماتیک و حلوفصلهای سیاسی جهت حمایت از امنیت و ثبات منطقهای تاکید کردند. بنابر گزارش وزارت خارجه مصر، دو طرف بر اهمیت فراهم کردن شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات بین آمریکا و ایران درباره پرونده هستهای با هدف رسیدن به یک راهحل فراگیر برای حفظ منافع طرفهای مختلف تاکید کردند.
همزمان انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس امارات متحده عربی نیز با حضور در نشستی که با عنوان «شراکت راهبردی و برادری همیشگی» در چارچوب مجمع رسانهای امارات–کویت برگزار شد، به تشدید سطح تنش در روابط تهران و واشنگتن اشاره کرد و خواستار دستیابی به راهحل سیاسی درباره ایران شد. او با تاکید بر اینکه منطقه توان تحمل درگیری بیشتر را ندارد، گفت که اگرچه افزایش تنشها تعجبآور نیست اما اولویت اصلی امارات و دیگر کشورهای حوزه خلیجفارس، اجتناب از تقابل و درگیری است. قرقاش با تاکید بر اینکه «صرفنظر از ماهیت روابط ما با ایران، این کشور همچنان یک همسایه است»، گفت: «روابط ما با ایران طی سالهای طولانی آسان نبوده اما در نهایت باید به دنبال راهحلهای سیاسی باشیم زیرا در یک منطقه زندگی میکنیم.» این دیپلمات ارشد اماراتی همچنین با تکرار موضع مشترک کشورهای خلیجفارس تاکید کرد که این کشورها اجازه نخواهند داد که از خاک کشورهایشان برای هرگونه اقدام علیه ایران استفاده شود. او در ادامه مدعی شد: «بنابراین مهم است که در چارچوب این تفاهم ضمنی، ایران نیز کشورهای خلیجفارس را تهدید نکند. این باید توافقی روشن برای هر دو طرف باشد.» این دیپلمات ارشد اماراتی در حالی به تشریح مواضع دیپلماتیک ابوظبی پرداخته که روز گذشته مسعود پزشکیان و شیخمحمد بنزاید آلنهیان، رییس امارات متحده عربی نیز در یک تماس تلفنی در ارتباط با آخرین تحولات و تشدید سطح تنش در منطقه گفتوگو کردند.
واکنش تهران به تهدیدهای واشنگتن
اما در حالی شاهد ادامه مواضع دوگانه رییسجمهور و سایر مقامهای ارشد آمریکایی در قبال ایران هستیم که مقامهای ایرانی نیز تهدیدهای واشنگتن را بیپاسخ نگذاشتهاند. چنانکه عباس عراقچی که در روزهای گذشته با افزایش فعالیتهای دیپلماتیک خود، ضمن سفر به برخی کشورهای منطقه و رایزنی تلفنی با بعضی از دیگر همتایانش در سراسر جهان، در تلاش برای یافتن راهحل دیپلماتیک و جلوگیری از شعلهور شدن آتش جنگ میان ایران و آمریکاست، چند نوبت نیز به تهدیدهای ضمنی دونالد ترامپ واکنش نشان داده است. او که پیشتر به تهدیدهای چندی پیش رییسجمهور آمریکا واکنش نشان داده و تاکید کرده بود «نیروهای مسلح شجاع ما انگشت بر ماشه آمادهاند»، پیش از عزیمت به آنکارا و دیدار با رییسجمهور و وزیر خارجه ترکیه در یک تماس تلفنی با همتای خود از کشور جمهوری آذربایجان نیز در ارتباط با این تحولات رایزنی کرده بود. عباس عراقچی که شامگاه پنجشنبه در یک تماس تلفنی با جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان گفتوگو کرده، در بخشی از سخنانش با تشریح تحولات منطقه و تهدیدهای ناشی از دخالتهای مخرب آمریکا و نیز سیطرهجویی رژیمصهیونیستی، بر مسوولیت مشترک همه کشورهای منطقه برای مقابله با تهدیدها علیه صلح و ثبات منطقه و نیز جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده طرفهای ثالث از قلمروی آنها برای تهدید علیه صلح و ثبات منطقه تاکید کرد.
این در حالی بود که کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر)، به تشریح اهم اظهارات خود در نشست توجیهی با نمایندگان رسانههای خارجی مستقر در تهران پرداخت و نوشت: «پاسخ ایران به هر تجاوزی، قاطع و پشیمانکننده خواهد بود.» این دیپلمات ارشد ایرانی با تاکید بر اینکه «جمهوری اسلامی هرگز خواهان جنگ نبوده و نیست»، تاکید کرد: «ایران از توان کامل برای دفاع از کشور و مردم خود برخوردار است.» غریبآبادی با اشاره به اینکه «دشمنان تاکنون جنگ، تحریم، تهدید، خرابکاری و ترور را آزمودهاند اما در هیچیک به اهداف خود نرسیدهاند و در هر مرحله شکست خوردهاند» با لحنی هشدارآمیز ابراز امیدواری کرد که اینبار با درس گرفتن از گذشته با ایران و ملت ایران با احترام سخن بگویند.
تاکید باکو بر لزوم حل اختلافات تهران-واشنگتن از طریق مذاکره
این در حالی بود که علی علیزاده، سفیر باکو در تهران نیز روز گذشته در توئیتی با اشاره به گفتوگوی تلفنی وزیران خارجه ایران و جمهوری آذربایجان اعلام کرد که حریم هوایی یا خاک جمهوری آذربایجان هرگز توسط هیچ کشوری برای انجام عملیات نظامی علیه ایران، دیگر همسایگان یا هر کشور دیگری مورد استفاده قرار نخواهد گرفت. همزمان سفارت باکو در تهران نیز با انتشار توئیتی درباره جزئیات گفتوگوی تلفنی وزیران خارجه ایران و جمهوری آذربایجان بخشی از سخنان جیحون بایراموف را بازتاب داد و اعلام کرد که وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان در این گفتوگو با همتای ایرانی خود، ابراز داشت که تنشهای اخیر در منطقه مایه نگرانی است و باکو همواره بر لزوم خودداری همه طرفها از اقدامات و لفاظیهایی که میتواند منجر به بیثباتی در داخل و اطراف ایران شود، تاکید دارد. این دیپلمات ارشد آذربایجانی همچنین خاطرنشان کرد که حل مشکلات موجود فقط از طریق گفتوگو و ابزارهای دیپلماتیک، مطابق با هنجارها و اصول حقوق بینالملل، ممکن است.
