کلید طلایی بورس برای عبور از جنگ
هیوا زارعی ـ بازار سرمایه ایران این روزها تحتتاثیر تشدید مجدد درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا، دوران پرنوسانی را پشتسر میگذارد. تنشهای سیاسی که در هفتههای اخیر به اوج خود رسیده، نهتنها بازار سهام بلکه تمامی بازارهای مالی را تحتالشعاع قرار داده است. در چنین شرایطی که پیشبینی جهتگیری بازار تقریبا غیرممکن شده، بسیاری از سرمایهگذاران بهدنبال راهکارهایی برای مدیریت ریسک و حفظ ارزش داراییهای خود هستند.
جواد فلاحیان، کارشناس بازار سرمایه در گفتوگو با «جهانصنعت»، یکی از این راهکارها را استفاده از قراردادهای اختیار معامله یا همان آپشن دانسته و تاکید کرده است این ابزار میتواند در شرایط جنگی و نااطمینانی، جایگزین مناسبی برای خروج کامل از بازار باشد.
آپشن؛ ابزار عبور سهامداران از ریسک جنگ
روزهای اخیر برای فعالان بازار سرمایه ایران، روزهای پرالتهابی بوده است. تشدید مجدد تنشهای نظامی در منطقه و فضای ابهامآلودی که بر روابط سیاسی حاکم شده، نوسانات شدیدی را به بازارها تزریق کرده است. در چنین شرایطی، بسیاری از سرمایهگذاران با دوگانگی جدی مواجه هستند؛ از یکسو، نگرانی از ریزشهای احتمالی بازار و از سوی دیگر، هراس از دست دادن فرصتهای سودآوری در صورت بهبود شرایط. این ابهام، تصمیمگیری را برای فعالان بازار به شدت دشوار کرده است.
در این میان، آنچه بیش از پیش خودنمایی میکند، اهمیت مدیریت ریسک و پرهیز از تصمیمات هیجانی است. تجربه نشان داده که در شرایط جنگی و نااطمینانی، واکنشهای احساسی و خروج جمعی از بازار، نهتنها کمکی به حفظ سرمایه نمیکند، بلکه اغلب زیانهای جبرانناپذیری را به همراه دارد. در چنین فضایی، ابزارهای نوین مالی نظیر قراردادهای اختیار معامله (آپشن) میتوانند نقشی کلیدی در مدیریت ریسک ایفا کنند.
آپشن به سرمایهگذار این امکان را میدهد که بدون نیاز به پیشبینی دقیق جهت بازار، ساختار ریسک و بازده معاملات خود را طراحی کند، حداکثر زیان را از ابتدا مشخص نماید و متناسب با هر سناریویی که تحلیلش نشان میدهد، استراتژی مناسبی را در پیش گیرد. به عبارت دیگر، آپشن ابزاری است که به جای گریز از بازار، امکان مقابله هوشمندانه با نوسانات را فراهم میکند.
پوشش ریسک؛ هدف اصلی بازار آپشن
فلاحیان در گفتوگو با «جهانصنعت» به بررسی جزئیات استفاده از آپشن در شرایط فعلی و ارائه راهکارهای عملی برای مدیریت ریسک پرداخته است. او در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان در بازار فعلی از آپشن استفاده کرد، گفت: «بازار آپشن اگرچه از سال ۱۳۹۶ در بازار سرمایه ایران راهاندازی شده، اما در یک تا دوسال اخیر رشد قابلتوجهی داشته و ارزش معاملات آن بهمیزان چشمگیری افزایش یافته است.»
او اضافه کرد: «بسیاری از فعالان حرفهای، بهویژه صندوقها و نهادهای مالی، از این ابزار برای پوشش ریسک خریدوفروش سهام استفاده میکنند. هدف اصلی بازار آپشن از ابتدا، پوشش ریسک بوده است.»
تنوع استراتژی در بازار آپشن
فلاحیان افزود: «بازار آپشن دارای استراتژیهای متنوعی است که باتوجه به تحلیلهای انجامشده، میتواند ریسک نوسانات را کاهش دهد. برای مثال، اگر پیشبینیها حاکی از حرکت بازار در یک رنج مشخص باشد، میتوان از استراتژیهایی نظیر استرادل و استرانگل استفاده کرد.»
او افزود: «همچنین در صورتی که بازار روند صعودی داشته باشد، برای پوشش ریسک ریزشهای هیجانی، استراتژی کاورت کال قابل اجراست. انتخاب استراتژی مناسب، بحثی کاملا تخصصی است که نیاز به تحلیل دقیق شرایط بازار دارد.»
نقشهراه آپشن در بازار ریزشی
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: «نکته قابلتوجه این است که حتی در شرایط ریزش بازار نیز میتوان با استفاده از استراتژیهای مناسب نظیر بیت، سود کسب کرد بنابراین صرفا خروج از بازار، تصمیم درستی بهنظر نمیرسد. بهعنوان نمونه، در جنگ ۱۲روزه سال گذشته که دامنه نوسان به مثبت و منفی یکدرصد محدود شد، بسیاری از استراتژیهای بازار آپشن سود تقریبا قطعی داشتند.»
فلاحیان بیان کرد: «همچنین استراتژی کانشن در شرایط مهیا، میتواند سودی بالاتر از نرخ سود صندوقهای درآمد ثابت ایجاد کند؛ بهطوریکه اگر صندوقهای درآمد ثابت ماهانه حدود ۲/۲ تا ۳/۲درصد سود دهند، این استراتژی میتواند تا ۳ تا ۴درصد در ماه سود تضمینی بههمراه داشته باشد.»
او تاکید کرد: «با افزایش ابزارهای نوین مالی در بازار سرمایه، امکان کسب درآمد در هر شرایطی فراهم شده است.»
مدیریت ریسک و کنترل هیجانات در شرایطجنگی
فلاحیان در پاسخ به این سوال که چگونه میتوان در شرایط نوسانی و تحتتاثیر اخبار سیاسی، ریسکها را مدیریت و از تصمیمات هیجانی جلوگیری کرد، گفت: «در شرایط فعلی، تمامی بازارها ریسکی هستند؛ چه بازار سرمایه، چه بازار طلا و چه سایر بازارها، همگی در شرایط جنگ با ریسک مواجهند.»
او افزود: «هفته گذشته، بهمحض انتشار خبری مثبت درباره طلا، قیمت آن صعودی شد، اما روز بعد، طلا و صندوقهای طلا با کاهش قیمت مواجه شدند و در مقابل، بازار سهام رشد کرد.»
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: «هر فعال بازار مالی باید با پذیرش ریسک وارد این فضا شود چراکه هیچ بازاری بدون ریسک نیست، بهویژه در شرایط فعلی که هر لحظه اخبار ضدونقیضی درباره جنگ یا توافق منتشر میشود. کسی که وارد بازار میشود، در واقع ریسک را میپذیرد و با این پیشزمینه فعالیت میکند.»
ترکیب سبد دارایی پیشنهادی برای مدیریت ریسک
فلاحیان درخصوص چگونگی مدیریت ریسک جنگ و چیدمان سبد دارایی اظهار داشت: «کسانی که قصد فعالیت در بازارهای مالی را دارند، باید با یک چیدمان متوازن در سبد خود، ریسکها را کنترل کنند.»
او افزود: «این چیدمان باید بهگونهای باشد که بخشی از دارایی به طلا، بخشی به سهام، بخشی به صندوقهای درآمد ثابت و بخشی به ارز اختصاص یابد. ممکن است برخی از رویدادها به ضرر بخشی از پرتفوی باشد و برخی دیگر بهنفع آن، اما نکته مهم این است که برآیند نهایی این چیدمان، مثبت باشد.»
این کارشناس بازارهای مالی در پایان افزود: «براساس تحلیلهای انجامگرفته، در شرایط فعلی بهنظر میرسد حدود ۳۵ تا ۴۰درصد از سبد سرمایهگذاری باید به سهام اختصاص یابد. حدود ۳۰ تا ۳۵درصد نیز در قالب طلا، حدود ۱۰درصد بهصورت ارز و مابقی نیز بهصورت وجوه نقد یا صندوقهای درآمد ثابت نگهداری شود. اگر این چیدمان بهدرستی اجرا شود، برآیند آن در میانمدت میتواند سودآور باشد.»
چگونه میتوان از آپشن استفاده کرد؟
قرارداد اختیار معامله یا آپشن، نوعی ابزار مالی است که به خریدار آن حق میدهد تا در تاریخ مشخصی، یک دارایی پایه مانند سهام را با قیمتی ازپیشتعیینشده خریداری کند یا بفروشد اما او را ملزم به انجام این کار نمیکند. بهعبارت سادهتر، آپشن مانند یک بیمهنامه برای سرمایهگذاری عمل میکند.
آپشنها به دو نوع اصلی تقسیم میشوند؛ اختیار خرید (Call Option) که به سرمایهگذار حق خرید دارایی را با قیمت مشخص میدهد و اختیار فروش (Put Option) که به سرمایهگذار حق فروش دارایی را با قیمت مشخص میدهد. برای خرید هر یک از این قراردادها، مبلغی به نام «حقالامکان» یا «پریمیوم» پرداخت میشود که در واقع هزینه این بیمهنامه است.
مزیت بزرگ آپشن این است که سرمایهگذار از ابتدا میداند حداکثر زیان چقدر خواهد بود (همان مبلغ حقالامکانی که پرداخته شده است)، اما پتانسیل سود سرمایهگذار در صورت حرکت بازار بهسمت مورد انتظار، نامحدود یا بسیار بالا خواهد بود.
بهعنوانمثال، اگر سرمایهگذار انتظار دارد قیمت سهمی افزایش یابد، میتواند اختیار خرید آن را بخرد. اگر قیمت سهم بالا رفت، از افزایش قیمت سود میبرد و اگر پایین آمد، فقط حقالامکانی را که پرداخته است، از دست میدهد و ضرر بیشتری متحمل نمیشود. بههمیندلیل، آپشن ابزاری ایدهآل برای مدیریت ریسک در بازارهای پرنوسان مانند شرایط کنونی است.
