کاهش تقاضا و افزایش عرضه نفت
جهان صنعت- تازهترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که بازار جهانی نفت در سال۲۰۲۶ با کاهش شتاب تقاضا و افزایش قابلتوجه عرضه روبهرو خواهد شد؛ روندی که میتواند موازنه قدرت میان تولیدکنندگان، سیاستهای اوپکپلاس و حتی درآمدهای نفتی کشورهایی مانند ایران را تحتتاثیر قرار دهد. کاهش رشد تقاضا به ۸۵۰هزار بشکه در روز و پیشبینی مازاد عرضه بیش از ۷/۳میلیون بشکه در روز، از ورود بازار نفت به دورهای جدید حکایت دارد؛ دورهای که در آن نفت بیش از همیشه تابع اقتصاد جهانی، گذار انرژی و تحولات ژئوپلیتیک خواهد بود.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی(IEA) از تغییر تدریجی اما معنادار در مسیر بازار جهانی نفت خبر میدهد. براساس این گزارش، رشد تقاضای جهانی نفت در سال۲۰۲۶ میلادی به ۸۵۰هزار بشکه در روز کاهش یافته است؛ رقمی که در گزارش پیشین این نهاد ۹۳۰هزار بشکه در روز برآورد شده بود. این بازنگری کاهشی، هرچند در نگاه نخست محدود به نظر میرسد اما از منظر راهبردی نشانهای از ورود بازار نفت به فاز «رشد آهسته» است.
IEA در گزارش خود تاکید میکند که حتی در صورت نبود شوکهای بزرگ اقتصادی، دوران رشد سریع تقاضای نفت به پایان نزدیک شده و بازار باید خود را با این واقعیت جدید تطبیق دهد.
درحالیکه تقاضا با شتاب کمتری رشد میکند، عرضه جهانی نفت مسیر متفاوتی را طی میکند. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است که عرضه جهانی نفت در سال۲۰۲۶ حدود ۴/۲میلیون بشکه در روز افزایش یابد؛ رقمی که اگرچه اندکی کمتر از پیشبینی قبلی (۵/۲میلیون بشکه در روز) است اما همچنان بسیار فراتر از رشد تقاضاست.بر این اساس عرضه کل نفت جهان در ۲۰۲۶ بهطور متوسط ۷۳/۳میلیون بشکه در روز بیش از تقاضا خواهد بود؛ مازادی که نسبتبه گزارش قبلی IEA با رقم ۶۹/۳میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. این مازاد عرضه در صورت عدم مدیریت میتواند فشار نزولی قابلتوجهی بر قیمتها وارد کند.
بخش عمده رشد عرضه از سوی تولیدکنندگان غیراوپک بهویژه آمریکا، برزیل، کانادا و گویان تامین خواهد شد. پیشرفتهای فناوری در استخراج نفت شیل و پروژههای فراساحلی امکان افزایش تولید با هزینههای نسبتا پایینتر را فراهم کرده است. این موضوع قدرت مانور اوپکپلاس برای مدیریت بازار را با چالشهای جدیدی مواجه میکند.
IEA در عین حال یادآور شده است که عرضه جهانی نفت در ماه ژانویه۲۰۲۶ بهطور موقت ۲/۱میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. این کاهش نه ناشی از سیاستهای عمدی بلکه نتیجه مجموعهای از اختلالات مقطعی بوده است.
براساس این پیشبینی ترکیب رشد کند تقاضا و افزایش سریع عرضه، چالش اصلی بازار نفت در ۲۰۲۶ خواهد بود. در چنین شرایطی حفظ قیمتها در سطوح مطلوب برای تولیدکنندگان بدون هماهنگی گسترده دشوار است. اوپکپلاس احتمالا ناچار خواهد شد سیاستهای مدیریت عرضه، از جمله تمدید یا تشدید کاهش تولید را در دستور کار نگه دارد.
برای ایران بهعنوان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر نفت و گاز جهان، گزارش IEA حامل چند پیام کلیدی است؛ نخست اینکه اتکای صرف به افزایش قیمت نفت برای جبران مشکلات اقتصادی، راهبردی پرریسک است. با چشمانداز مازاد عرضه و رشد کند تقاضا، بازار جهانی نفت بیش از گذشته رقابتی خواهد بود.
دوم اینکه حفظ و گسترش بازارهای صادراتی بهویژه در آسیا اهمیت مضاعف پیدا میکند. در بازاری که عرضه فراوان است مشتریان دست بالا را دارند تنها تولیدکنندگانی موفق خواهند بود که بتوانند نفت خود را با شرایط جذابتر عرضه کنند.
سوم اینکه این تحولات بار دیگر ضرورت تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی بودجه به نفت را برجسته میکند. اگرچه نفت همچنان منبع مهم درآمدی خواهد بود اما آینده اقتصاد ایران در گرو استفاده هوشمندانه از درآمدهای انرژی برای توسعه بخشهای مولد و سازگار با روندهای جهانی است.
منبع: بازار
