چرا بودجه مسوولیت اجتماعی از سود شرکتهای بورسی جلو زد؟
جهان صنعت _ همزمان با برگزاری مجامع عمومی شرکتهای بورسی در سال۱۴۰۵ یکی از موضوعاتی که بیش از هر زمان دیگری توجه سهامداران، تحلیلگران و فعالان بازارسرمایه را بهخود جلب کرده افزایش چشمگیر بودجه مسوولیت اجتماعی (CSR) در بسیاری از شرکتهای بورسی است. گزارش نبض بورس از این افزایش های ناگهانی را بخوانید.
به گزارش نبض بورس همزمان با برگزاری مجامع عمومی شرکتهای بورسی در سال۱۴۰۵ یکی از موضوعاتی که بیش از هر زمان دیگری توجه سهامداران، تحلیلگران و فعالان بازارسرمایه را بهخود جلب کرده افزایش چشمگیر بودجه مسوولیت اجتماعی (CSR) در بسیاری از شرکتهای بورسی است؛ افزایشی که در برخی شرکتها بهچند برابر سال قبل رسیده درحالیکه در بسیاری از موارد رشد سود خالص شرکتها متناسب با این افزایش نبوده یا حتی سودآوری کاهش یافته است.
این روند اکنون یک پرسش جدی را مطرح کرده است: آیا افزایش بودجه مسوولیت اجتماعی براساس یک چارچوب مشخص و قابل دفاع انجام شده یا بهتصمیمات موردی هیاتمدیرهها وابسته است؟ مهمتر اینکه آیا سهامداران خرد که مالک واقعی این شرکتها هستند از نحوه تخصیص این منابع رضایت دارند؟
مسوولیت اجتماعی شرکتها چیست و چه تفاوتی با فعالیت خیریه دارد؟
مسوولیت اجتماعی شرکتها (Corporate Social Responsibility یا CSR) بهمعنای ایفای نقش مسوولانه شرکت در قبال جامعه، محیطزیست، کارکنان و سایر ذینفعان است. در ادبیات نوین اقتصادی CSR بخشی از استراتژی توسعه پایدار شرکت محسوب میشود و صرفا بهپرداخت کمکهای مالی یا اقدامات خیریه محدود نیست.
درواقع مسوولیت اجتماعی زمانی ارزشآفرین است که در راستای منافع بلندمدت شرکت، افزایش بهرهوری، توسعه جوامع محلی، حفظ محیطزیست و ارتقای سرمایه انسانی اجرا شود و نه اینکه صرفا بهپرداختهای بدون شاخص و بدون گزارش عملکرد تبدیل شود.
آیا قانونی برای تعیین بودجه مسوولیت اجتماعی وجود دارد؟
بررسی قوانین ایران نشان میدهد هیچ قانون مستقلی شرکتهای بورسی را موظف بهاختصاصدرصد مشخصی از سود بهمسوولیت اجتماعی نکرده است.
مهمترین اسناد حقوقی در این زمینه عبارتند از:
قانون تجارت/ قانون بازار اوراق بهادار/ دستورالعمل حاکمیت شرکتی سازمان بورس/ قانون برنامه هفتم توسعه/ قوانین محیطزیست، کار و مالیات
براساس مواد۳۹تا۴۱ دستورالعمل حاکمیت شرکتی سازمان بورس شرکتها موظفند گزارش پایداری خود را منتشر کرده و تمامی پرداختهای مسوولیت اجتماعی را با جزئیات کامل افشا کنند و حسابرس مستقل نیز باید درباره این افشا در گزارش خود اظهارنظر کند.
نکته مهم آن است که این دستورالعمل، هیچ سقف یا فرمول مشخصی برای تعیین بودجه CSR تعیین نکرده و اختیار تعیین مبلغ عملا دراختیار هیاتمدیره و مجمع قرار دارد.
آیا سهامداران از این روند رضایت دارند؟
یکی از مهمترین انتقادهای مطرحشده در مجامع امسال نبود شفافیت درباره نحوه هزینهکرد این منابع است.
در برخی شرکتها اعلام شده گزارشهای سهماهه مسوولیت اجتماعی در اختیار سهامدار عمده یا نهادهای خاص قرار میگیرد اما این سوال همچنان پابرجاست که سهامداران خرد چگونه میتوانند از جزئیات محل هزینهکرد این مبالغ مطلع شوند؟
ازسویدیگر در برخی مجامع نمایندگان استانداریها یا مسوولان محلی نیز حضور داشتند و درخواستهایی برای اختصاص بخشی از منابع شرکت بهپروژههای استانی مطرح شده است. این موضوع نیز پرسش دیگری را ایجاد میکند: آیا این پرداختها دارای سازوکار مشخص، شاخص ارزیابی عملکرد و نظارت مستقل هستند و آیا منافع بلندمدت شرکت و همه سهامداران در آنها رعایت میشود؟
مسوولیت اجتماعی باید چگونه اجرا شود؟
کارشناسان حاکمیت شرکتی معتقدند مسوولیت اجتماعی زمانی ارزشآفرین است که بخشی از استراتژی بلندمدت شرکت باشد، از پرداختهای مقطعی و صرفا خیریهای فاصله بگیرد، بر ایجاد اشتغال، آموزش، توسعه مناطق پیرامونی، سلامت کارکنان و پروژههای زیستمحیطی متمرکز شود، دارای شاخصهای قابل اندازهگیری مانند بازده اجتماعی سرمایهگذاری (SROI) باشد، گزارش عملکرد آن بهصورت شفاف، مستند و قابل حسابرسی منتشر شده و از «سبزشویی» یا استفاده تبلیغاتی از عنوان مسوولیت اجتماعی بدون ارائه نتایج واقعی پرهیز شود.
ضرورت شفافیت بیشتر برای حفظ اعتماد بازار
اصل مسوولیت اجتماعی یکی از ارکان مهم حاکمیت شرکتی و توسعه پایدار است و میتواند بهارتقای جایگاه شرکت، کاهش ریسکهای اجتماعی و افزایش ارزش بلندمدت سهام کمک کند. با این حال زمانی که رشد بودجه CSR از رشد سودآوری فاصله معناداری میگیرد یا در شرکتهای زیانده و کمبازده نیز افزایشهای قابلتوجهی مشاهده میشود انتظار طبیعی سهامداران، شفافسازی دقیق درباره مبنای تعیین این ارقام نحوه هزینهکرد و نتایج حاصل از آنهاست.
در شرایطی که برخی شرکتها بودجه مسوولیت اجتماعی چندهزارمیلیاردریالی و حتی ارقام در حد ۱۰همت را در مجامع مطرح کردند اجرای کامل الزامات دستورالعمل حاکمیت شرکتی، افشای جزئیات پرداختها، اظهارنظر شفاف حسابرسان و نظارت موثر کمیتههای حسابرسی و ریسک میتواند نقش مهمی در افزایش اعتماد سرمایهگذاران و اطمینان از همسویی این هزینهها با منافع بلندمدت شرکت و همه سهامداران ایفا کند.
درنهایت آنچه بیش از اصل افزایش بودجه مسوولیت اجتماعی اهمیت دارد شفافیت، پاسخگویی و سنجش اثربخشی این هزینهها است. اگر شرکتها بتوانند نشان دهند منابع اختصاصیافته بهCSR چگونه بهایجاد ارزش اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی منجر شده این هزینهها میتواند بهعاملی برای تقویت اعتماد سهامداران و ارتقای حاکمیت شرکتی تبدیل شود اما در غیاب گزارشدهی دقیق و معیارهای ارزیابی روشن افزایش بودجههای مسوولیت اجتماعی همچنان با پرسشها و ابهاماتی ازسوی فعالان بازارسرمایه و سهامداران همراه خواهد بود.
