پایان حضور یا بازآرایی نیروها؟
جهان صنعت – واشنگتن حضور نظامی خود در سوریه را وارد مرحله بازبینی کرده است؛ با توجه به شاخصهای میدانی و سیاسی فزاینده، به نظر میرسد ماموریت آمریکا که بیش از یک دهه طول کشیده، به نقطه عطف مهمی نزدیک شده است. سوال اصلی این است که آیا واشنگتن به دنبال پایان حضور خود است یا بازآرایی نیروها با هزینه کمتر و انعطافپذیری بیشتر؟
واشنگتن در حال بررسی مجدد حضور نظامی خود در سوریه است، در حالی که شاخصهای میدانی و سیاسی روبه افزایش، نشان میدهند که ماموریت آمریکا که بیش از یک دهه طول کشیده، به نقطه تحولی حساس نزدیک میشود.
براساس گزارش الخلیج آنلاین، رویدادهای میدانی شتابزده در شمال شرق سوریه نشان میدهد که متغیرهای میدانی جدید دیگر تداوم استقرار نظامی آمریکا براساس معادلات قدیمی را توجیه نمیکند و این در حالی است که سوالاتی مبنی بر اینکه آیا واشنگتن واقعا به سمت پایان حضور خود در سوریه میرود یا بازآرایی کمهزینهتر و منعطفتری را در دستور کار دارد، مطرح است.
بازنگری استراتژیک
به گزارش ایسنا، افشاگریهایی که روزنامه والاستریت ژورنال در تاریخ ۲۲ژانویه۲۰۲۶ منتشر کرد، نشاندهنده رویکرد جدی دولت آمریکا برای بررسی خروج کامل از سوریه است.
این گزینه در صورت اجرا، پایان رسمی یک عملیات نظامی بهشمار میآید که در سال۲۰۱۴ با تصمیم باراک اوباما، رییسجمهور پیشین آمریکا در چارچوب جنگ علیه گروه تروریستی داعش آغاز شد. ایالات متحده در حال حاضر حدود ۱۰۰۰سرباز در سوریه دارد که اکثر آنها در تاسیسات شمالشرق این کشور و در کنار نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) مستقر هستند، در حالی که نیروی محدودی نیز در پایگاه التنف در جنوب مستقر هستند و ماموریت اصلی این نیروها جلوگیری از بازگشت داعش است.
با این حال تحولات میدانی اخیر، بهویژه درگیریهای میان نیروهای دولتی سوریه و نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد)، پنتاگون را براساس گفته سهمقام آمریکایی وادار کرده تا به بازنگری در توجیه ادامه این ماموریت بپردازد.
از بین رفتن توجیهات
بحث درباره خروج نیروهای آمریکایی همزمان با تحولات عملیاتی در پرونده بازداشتشدگان داعش، که یکی از برجستهترین دلایل اعلام شده برای ماندن نیروهای آمریکایی در این منطقه است، جریان دارد.
واشنگتن با هماهنگی دولت عراق، انتقال حدود ۷هزار زندانی از مجموع ۹هزار نفری که در شمالشرق سوریه بازداشت بودند را به بغداد آغاز کرده است؛ اقدامی که بار امنیتی مستقیم بر نیروهای آمریکایی را کاهش میدهد.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در ۲۲ژانویه۲۰۲۶ آغاز انتقال گروه اول شامل ۱۵۰نفر را از شمالشرق سوریه به بازداشتگاه «امن» در عراق اعلام کرد و برنامهای برای انتقال تمام زندانیان در آینده دارد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در بیانیه رسمی مورخ ۲۳ژانویه ۲۰۲۶ از این اقدام استقبال و بر حمایت واشنگتن از ابتکارعمل بغداد و بر اینکه حضور زندانیان غیرعراقی «موقت» خواهد بود، تاکید کرد و از کشورهای مربوطه خواست شهروندان خود را بازگردانند. در این راستا، چارلز لیستر، مدیر برنامه سوریه در موسسه منطقه غرب آسیا، معتقد است: انتقال زندانیان به خارج از کشور «توجیه اصلی که حضور نظامی آمریکا را در سال گذشته حفظ کرده بود را از میان برمیدارد.» لیستر خاطرنشان کرد که بازداشتگاهها و اردوگاههای پراکنده در خاک سوریه، بیش از هر هدف رزمی مستقیم دیگری، هسته اصلی این ماموریت را تشکیل میدادند.
این گزارش با اظهارات تام باراک، فرستاده آمریکا در سوریه همخوانی دارد که معتقد بود نقش اولیه نیروهای دموکراتیک سوریه، بهعنوان شریک اصلی در مبارزه با داعش، «عملا به پایان رسیده است». او تاکید کرده که واشنگتن به دنبال حضور نظامی طولانیمدت نیست، در حالی که دمشق به دنبال اعمال مجدد کنترل امنیتی و ادغام مناطق خارج از کنترل خود است.
این تحرکات در حالی است که کارشناسان امنیتی نسبت به تداوم تهدید این گروه هشدار میدهند؛ بهطوری که آدریان اشتونی، یکی از اعضای مرکز بینالمللی مبارزه با تروریسم برآورد کرده است تا اواسط سال۲۰۲۵ تعداد ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰عضو داعش همچنان در سوریه و عراق فعالیت دارند، با وجود اینکه این گروه اکثر کنترل منطقهای خود را از دست داده است.
در همین رابطه، عبدالوهاب عاصی، پژوهشگر در مرکز مطالعات «جسور» معتقد است: ورود ارتش سوریه به ضلع شمالی رود فرات، سیاست فریبکاری را که «قسد» در برابر ساکنان محلی دنبال میکرد، آشکار کرد؛ جایی که مردم دیرالزور را با وجود موثر ائتلاف بینالمللی فریب داده بودند.
وی در گفتوگو با الخلیج آنلاین گفت: واقعیت نشان داد که هیچ حضور نظامی ائتلاف در میادین نفتی وجود ندارد و پایگاههای آن محدود به الحسکه باقیمانده است. احتمال دارد انتقال زندانیان داعش گامی مقدماتی قبل از کاهش این حضور باشد که ممکن است در آینده استقرار آمریکا را به نقاط مشخصی در جنوب کشور محدود کند.
عاصی در ادامه افزود که خروج مورد انتظار آمریکا از شمالشرق سوریه، رزمایش «قسد» را محدود کرده و زمینه را برای دولت سوریه فراهم میکند تا تفاهمات مشترک را گسترش دهد.
این پژوهشگر سوری معتقد است که این امر میتواند مسیر ادغام «قسد» در نهادهای دولتی را تسهیل کرده و مشارکت نیروهای آن در اداره محلی در چارچوبهای توافق شده را تقویت کند.
وی همچنین تصریح کرد: ترکیه نیز ممکن است به نوبه خود، استقرار پایگاههای خود را تغییر دهد و حضور خود را با هماهنگی دولت سوریه به شمالشرقی سوریه گسترش دهد و این امر همزمان با خروج مشابه روسیه از قامشلی است.
عاصی بر این باور است که این روند، پوشش باقیمانده بر «قسد» را برمیدارد.
جلوگیری از تجزیه
تحولات میدانی اخیر در شمال و شرق سوریه از مسیر امنیتی تدریجی حکایت دارد که دمشق از طریق آن به دنبال بازگرداندن کنترل کامل بر مناطق خارج از نفوذ خود است؛ این اقدام در چارچوب یکپارچهسازی مجدد جغرافیای سوریه پس از بیش از یک دهه درگیری است.
در همین راستا، ارتش سوریه در ۱۶ژانویه۲۰۲۶ عملیات نظامی را در مناطق غرب رود فرات علیه نیروهای «قسد» آغاز کرد که بعدها به شرق فرات نیز گسترش یافت. این عملیات با حمایت مستقیم قبایل عرب که اعلام کرده بودند در درگیریها شرکت میکنند، انجام شد و فشار میدانی گستردهای بر مواضع این گروه ایجاد کرد.
دو روز بعد، در ۱۸ ژانویه۲۰۲۶، توافقی میان دولت سوریه و نیروهای قسد حاصل شد که بر آتشبس و باز کردن مسیری برای ادغام نیروها و نهادهای مدنی و نظامی در ساختار دولت تاکید داشت.
پس از آن، در ۲۰ژانویه، تفاهم مشترکی مکانیسمهای ادغام را در سطوح نظامی، اداری و سیاسی مشخص کرد اما این توافق بعدها نقض شد و تنش را دوباره به صحنه بازگرداند.
در آخرین تحولات، دولت سوریه و نیروهای «قسد» روز جمعه ۳۰ژانویه۲۰۲۶ از دستیابی به توافق جامع آتشبس خبر دادند که شامل ترتیباتی برای ادغام نیروهای نظامی و نهادهای اداری میان دو طرف است. یک منبع دولتی سوری از دستیابی به این توافق خبر داد و توضیح داد که این تفاهم شامل خروج نیروهای نظامی از نقاط تماس و ورود نیروهای امنیتی وابسته به وزارت کشور به مرکز شهرهای الحسکه و قامشلی است.
این منبع گفت که توافق بر آغاز فرآیند ادغام نیروهای امنیتی در منطقه، تشکیل یک لشکر نظامی شامل سه تیپ از نیروهای «قسد» و همچنین تشکیل یک تیپ از نیروهای کوبانی (عینالعرب) در قالب لشکری متعلق به استان حلب تاکید دارد.
وی افزود که هدف این توافق، یکپارچهسازی اراضی سوریه، اجرای قانون و تحقق ادغام کامل از طریق تقویت همکاری میان طرفهای ذیربط و یکپارچهسازی تلاشها برای بازسازی کشور است. «قسد» نیز در بیانیهای اعلام کرد که این توافق شامل ادغام نهادهای اداره خودمختار در نهادهای دولت سوریه و تثبیت کارمندان مدنی شاغل در آنهاست.
قسد تاکید کرد که با دولت سوریه بر سر حلوفصل حقوق مدنی مردم توافق کرده و در تضمین بازگشت آوارگان به مناطق خود توافقی حاصل شده و هدف از این توافق، یکپارچهسازی اراضی کشور و تحقق ادغام کامل در منطقه است.
این تحرکات در چارچوب تلاشهای گستردهتری است که دولت احمد الشرع از زمان سرنگونی نظام بشار اسد در ۸دسامبر۲۰۲۴ آغاز کرده تا با هدف تثبیت امنیت و اعمال مجدد حاکمیت دولت بر تمام جغرافیای سوریه، در مرحلهای سیاسی و امنیتی که حساسترین مرحله از پایان جنگ توصیف میشود، انجام شود.
