وقتی هوش مصنوعی برق را میبلعند
جهان صنعت– گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد با وجود رشد سریع مصرف برق در حوزه هوش مصنوعی، چالشهای تامین انرژی این بخش قابل مدیریت است و حتی میتواند به محرکی برای توسعه فناوریهای نوین انرژی و کاهش ۳ تا ۱۰درصدی هزینه انرژی صنایع تبدیل شود.
به گزارش مدیریت امور اوپک و روابط با مجامع انرژی وزارت نفت، آژانس بینالمللی انرژی(IEA) در گزارش ویژه «پرسشهای کلیدی درباره انرژی و هوش مصنوعی» که سال۲۰۲۶ منتشر شده، به بررسی روند رو به رشد مصرف انرژی در حوزه هوش مصنوعی، گزینههای تامین برق مراکز داده و پیامدهای آن بر امنیت انرژی، هزینهها و رشد اقتصادی پرداخته است.
براساس این گزارش، همزمان با افزایش سرمایهگذاری در مراکز داده، هزینههای سرمایهای پنج شرکت بزرگ فناوری در سال۲۰۲۵ از ۴۰۰میلیارددلار عبور کرده است و پیشبینی میشود در سال۲۰۲۶ حدود ۷۵درصد دیگر افزایش یابد. بر همین اساس، تقاضای برق مراکز داده در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷درصد رشد داشته؛ رقمی که بهمراتب بیشتر از رشد ۳درصدی تقاضای جهانی برق است.
با وجود این رشد، کارایی انرژی در پروژههای هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال بهبود است. با این حال بهدلیل افزایش تعداد کاربران و کسبوکارهای وابسته به این فناوری، انتظار میرود مصرف برق مراکز داده تا سال۲۰۳۰ دو برابر و مصرف مراکز داده مبتنیبر هوش مصنوعی تا سه برابر افزایش یابد.
در عین حال توسعه این بخش با محدودیتهای فیزیکی روبهرو است. کمبود در زنجیره تامین تجهیزاتی مانند توربینهای گازی، ترانسفورماتورها و تراشههای پیشرفته ازجمله موانع اصلی توسعه مراکز داده بهشمار میروند و فرآیند اتصال به شبکه برق را با تاخیر مواجه کردهاند.
در پاسخ به این چالشها، شرکتهای فناوری به سمت قراردادهای گسترده تامین انرژی حرکت کردهاند بهطوری که حدود ۴۰درصد از قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر در سال۲۰۲۵ به این بخش اختصاص داشته است همچنین قراردادهای مرتبط با رآکتورهای هستهای کوچک مدولار (SMR)از ۲۵گیگاوات در پایان۲۰۲۴ به ۴۵ گیگاوات افزایش یافته که نشاندهنده نقش هوشمصنوعی در تسریع تجاریسازی فناوریهای نوین انرژی است.
از سوی دیگر برخی توسعهدهندگان مراکز داده به استفاده از نیروگاههای مبتنی بر گاز طبیعی روی آوردهاند، هرچند بسیاری از این پروژهها هنوز در مراحل اولیه قرار دارند و با چالشهای فنی و مالی مواجهند.
یکی از چالشهای مهم، نوسانهای شدید مصرف برق در مراکز داده هوش مصنوعی است که میتواند فشار زیادی بر شبکه برق وارد کند. در این میان فناوری «ذخیرهسازی باتری در محل» بهعنوان راهکاری کلیدی مطرح شده که میتواند انعطافپذیری شبکه را افزایش دهد.
فاتح بیرول، دبیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی در این باره گفته که بدون انرژی، هوشمصنوعی وجود ندارد و کشورهایی که دسترسی سریع، امن و مقرونبهصرفه به برق را فراهم کنند، در این رقابت پیشتاز خواهند بود.
وی تاکید کرد که هوش مصنوعی علاوه بر مصرفکننده انرژی، به محرکی برای توسعه فناوریهایی مانند رآکتورهای هستهای نسل جدید، مراکز داده انعطافپذیر و ذخیرهسازی بلندمدت انرژی تبدیل شده است.
به گفته بیرول، این آژانس بهزودی بستری برای همکاری دولتها و صنایع در حوزه انرژی و هوش مصنوعی راهاندازی میکند تا تبادل داده و سیاستگذاری در این حوزه تسهیل شود.
این گزارش همچنین نشان میدهد استفاده از هوش مصنوعی میتواند هزینه انرژی صنایع را بین ۳ تا ۱۰درصد کاهش دهد، هرچند کمبود مهارتهای دیجیتال و محدودیت دسترسی به دادهها همچنان از موانع اصلی بهرهگیری کامل از این ظرفیت است.
