هسته فاسد ارتش آزادیبخش
جهان صنعت – در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵، زمانی که اداره توسعه تجهیزاتِ کمیسیون مرکزی نظامی چین مجموعهای تازه از دستورالعملها را منتشر کرد، هدف اعلامی آن مقابله با دو چالش ساختاری و ریشهدار بود؛ فساد در فرآیند تدارکات و ناکارآمدی در مدیریت تسلیحات.
این سند که هنجارهای اخلاق حرفهای و رفتاری نام دارد در لایههای پنهان خود اعترافی تلخ را بازتاب میدهد؛ اعتراف به وجود فساد و ناکارآمدی مزمنی که مستقیما به فرآیند تامین و نگهداری سامانههای تسلیحاتی گره خورده است؛ یعنی همان ابزارهایی که در قلب پروژه نوسازی نظامی چین و سیاست خارجی تهاجمی آن قرار دارند.
طبق گزارشی که در همین خصوص مجله نشنال اینترست بهتازگی منتشر کرده، این دستورالعملها از نظر سیاسی بر اندیشه شی جینپینگ درباره مدیریت و بهبود توسعه تجهیزات و ضرورت تولید وفادارانه سلاح برای حزب کمونیست چین تاکید دارند اما فراتر از این موعظههای اخلاقی بر الزامهایی مانند دروازهبانی علمی، معیارهای سختگیرانه برای انطباق با شرایط واقعی نبرد و قیمتگذاری صادقانه بهمنظور جلوگیری از تورم قیمتی نیز تاکید شده است.
با این حال از آنجا که اکوسیستم اداره توسعه تجهیزات کمتر بر آمادگی رزمی و رقابت واقعی بازار و بیشتر بر کاهش صوری قیمتها و شبکههای روابط شخصی (گوانشی) تمرکز دارد، ساختار این نهاد عملا به عاملی فرساینده برای اهداف نوسازی ارتش آزادیبخش خلق تبدیل شده است.
فرهنگ فساد در ارتش
برای درک عمق بحران کنونی باید به اطلاعیه درخواست ارائه سرنخ این اداره در جولای ۲۰۲۳ بازگشت؛ اطلاعیهای که به تخلفات کارشناسان تدارکات و مدیران تجهیزات اشاره داشت. این اعلامیه در زمانی منتشر شد که ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میداد فساد تا آن حدی گسترده شده که برخی موشکهای سوخت مایع نیروی موشکی ارتش چین بهجای سوخت، با آب پر شده بودند.
همچنین گزارشهایی منتشر شد که ادعا میکرد سیلوهای جدید موشکهای قارهپیمای چین در سینکیانگ دارای درهای معیوبی هستند که بهدرستی باز نمیشوند یا کارایی لازم را ندارند. اگر این گزارشها صحت داشته باشند، احتمالا نتیجه جانبداری کارشناسان و تبانی در مناقصهها بودهاند؛ روندی که در آن قراردادهای ساخت به شرکتهای دارای ارتباطات سیاسی واگذار شده و آنها نیز از مصالح بیکیفیت استفاده کردهاند.
در چنین فضایی، کارشناسان مسوول ارزیابی فنی ممکن است از خلأهای موجود برای انتخاب شرکتهای دولتی یا خصوصی خاص سوءاستفاده کرده یا با افشای اطلاعات فنی، فرآیند مناقصه را برای پیمانکاران منتخب تسهیل کرده باشند. بازرسیهای میدانی تجهیزات که در رابطه عملیاتی حزب کمونیست و ارتش امری رایج است، کیفیت پایین یا ضعف مدیریتی را آشکار میکرد. تحقیقات داخلی نیز احتمالا پرده از دریافت رشوه یا حیفومیل بودجههایی برداشته که قرار بود توان واقعی رزمی را تقویت کنند؛ روندی که در نهایت به ناپدید شدن برخی افراد متزلزل انجامید.
بحران رهبری
به گفته ناظران در سطح نهادی، چنین سیستمی به بحران رهبری در بالاترین سطوح منجر میشود. در سالهای اخیر کمیسیون مرکزی نظامی و ارتش آزادیبخش خلق به گورستانی برای پایان زندگی سیاسی مقامات تبدیل شدهاند. در اداره توسعه تجهیزات، نمونه شاخص آن لی شانگفو است؛ رییس پیشین این اداره که به دلیل تخلفات انضباطی مرتبط با دوره مسوولیتش از ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۳ کنار گذاشته شد؛ همان دورهای که محور تحقیقات اعلامیه جولای ۲۰۲۳ بود. اکنون جانشین او، شو شوئهچیانگ نیز از صحنه عمومی ناپدید شده است.
غیبت شو در چهارمین پلنوم کمیته مرکزی حزب کمونیست در اکتبر ۲۰۲۵ و همچنین عدم حضور او در مراسم به آباندازی ناو هواپیمابر فوجیان در نوامبر، میتواند نشانه گسترش دامنه پاکسازیها باشد. مشخص نیست که او قربانی ارتباط با حلقه فوجیان شده است (جریانی که چهرههایی چون هه ویدونگ و میائو هوا نیز از آن حذف شدهاند) یا بهدلیل رسواییهای تدارکاتی تحت بازخواست قرار گرفته است. در هر صورت، خلأ رهبری در کمیسیون مرکزی نظامی و اداره توسعه تجهیزات شکل گرفته که بعید است به اعتماد صنعت یا بدنه اجرایی کمک کند.
۳مشکل ساختاری در نوسازی نظامی چین
در چنین شرایطی اداره توسعه تجهیزات با سه مانع ساختاری روبهرو است که با شعارهای سیاسی بهسادگی قابل حل نیستند. نخست، انحصار شرکتهای دولتی است. دستورالعملهای جدید بر انتخاب رقابتی تاکید دارند اما بازار تسلیحاتی عملا در اختیار چند انحصار عظیم و مورد حمایت دولت است.
دوم، وسواس افراطی نسبت به محرمانگی است. از آنجا که تدارکات نظامی جزو اسرار دولتی محسوب میشود، نظارت عمومی و حسابرسی مستقل که در نظامهای دموکراتیک مانع طبیعی فساد هستند وجود ندارد. در نتیجه این اداره ناچار به اتکای صرف بر نظارت درونسازمانی است؛ سازوکاری که دههها ناکارآمدی خود را نشان داده است.
سوم، مشکل ساختاری پروژهای است. وقتی خود دستورالعملها حاکمیت صنعتی را پروژهای نظاممند توصیف میکنند، بهطور ضمنی میپذیرند که فساد در بطن مجتمع نظامی- صنعتی نهادینه شده و نه یک خطای تصادفی بلکه ویژگی سیستمی است که در آن حمایت سیاسی بر شایستگی فنی برتری دارد.
برای شی جینپینگ، ریسک از این بالاتر نمیتواند باشد. احیای ملت چین به ارتشی وابسته است که بتواند در جنگهای اطلاعاتمحور در عصر جدید پیروز شود اما همانگونه که هنجارهای ۲۰۲۵ نشان میدهد، شاید بزرگترین تهدید برای ارتش آزادیبخش خلق نه دشمن خارجی بلکه پیشقراولان داخلی باشند که امنیت ملی را با منافع شخصی معامله کردهاند. شی از زمان به قدرت رسیدن، وعده مقابله با مگسها و ببرها را داده بود اما اکنون به نظر میرسد نوبت ببرها فرا رسیده است.
با این حال تا زمانی که سیستم همچنان غیرشفاف و تحت سلطه انحصارهای دولتی باقی بماند، این هنجارها و اصول اخلاقی جدید چیزی فراتر از کلمات روی کاغذ نخواهند بود. در نتیجه تا وقتی اداره توسعه تجهیزات نتواند ثابت کند موشکهایش واقعا سوخت دارند و درهای سیلوهایش باز میشوند، عصر جدید قدرت نظامی چین همچنان زیربار فساد ریشهدار سنگینی خواهد کرد.
