هرمز؛ گره اصلی معامله تهران – واشنگتن
جهان صنعت – سرعت تحولات در روند مذاکرات و تنشی که میان ایران و آمریکا در جریان است، به بالاترین سطح خود طی هفتههای گذشته رسیده است چنانکه ظرف همین یکی، دو روز گذشته، همزمان با انتشار اخباری که از دستکم دو نوبت دیدار وزیران کشور ایران و پاکستان طی شبانهروز گذشته حکایت داشت و توضیحات مفصلی که کاظم غریبآبادی در قامت معاون حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه ایران درخصوص شرایط دستیابی به توافق و آزادسازی اموال بلوکه شده ایران به دست داد، رسانههای داخلی اعلام کردند که ارتش جمهوری اسلامی ایران به سمت ناوشکنهای آمریکا تیرهای اخطار شلیک کرده است آنهم در حالی که همزمان طیفی از نمایندگان تندروی مجلس نیز دست به کار شدهاند تا با تدوین و متعاقبا تصویب طرحی با قید سه فوریت، زمینه انسداد کامل تنگه هرمز را فراهم کنند.
اما چنانکه اشاره شد روز گذشته رسانههای ایران در گزارشهای جداگانه و مستقل از یکدیگر اعلام کردند که وزیران کشور ایران و پاکستان طی شبانهروز اخیر، دستکم دو نوبت با یکدیگر دیدار کردهاند. بنابر این گزارش اسکندر مومنی و محسن نقوی که بهمنظور شرکت در نشست وزیران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک حضور داشتند، در حاشیه برگزاری این اجلاسیه، دستکم دو نوبت ظرف تنها ۲۴ساعت با یکدیگر دیدار کرده و درباره «روابط دوجانبه، امنیت مرزی و ثبات منطقهای» با یکدیگر گفتوگو کردند؛ دیداری که با توجه به اهمیت نقش پاکستان بهعنوان میانجی آتشبس کنونی بین ایران و آمریکا از اهمیتی ویژه در سرنوشت جنگ کنونی میان آمریکا و ایران برخوردار است. همزمان در شرایطی که اخبار متعددی درخصوص احتمال شکست هرگونه مذاکره و توافق مخابره میشود، حاکمان اسلامآباد کماکان تلاش میکنند تا با میانجیگری بین دو کشور ایران و آمریکا، زمینه برقراری و امضای یک تقاهم صلح بین تهران و واشنگتن را فراهم کنند هرچند هم مقامهای آمریکایی و هم مقامهای ایرانی اصرار دارند که با وجود تبادل پیشنویسهای توافق، هنوز هیچ خبری از تفاهم نهایی در دست نیست.
همزمان با این تحولات اما کاظم غریبآبادی معاون حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه نیز در توضیحاتی مفصل درباره آخرین وضعیت مذاکرات تهران و واشنگتن توضیح داده و در بخش مهمی از سخنانش تصریح کرده است: «اصرار ایران این است که ۵۰درصد از اموال بلوکهشدهاش با امضای یادداشت تفاهم آزاد شود.»
معاون وزارت خارجه ایران و از اعضای گروه مذاکرهکننده این کشور همچنین در بخش دیگری از سخنانش در این مصاحبه مفصل گفته که «اصرار جمهوری اسلامی ایران این است که ۵۰درصد از اموال بلوکهشدهاش بلافاصله با امضای یادداشت تفاهم، در اختیارش قرار گیرد.» کاظم غریبآبادی که در این رابطه با مهر گفتوگو میکرد، تاکید کرده است که بقیه داراییهای مسدود شده ایران هم «باید بعد از طی یک مدت معقولی که از نظر ما بیشتر از یک یا دو ماه نخواهد بود، در اختیار ایران قرار گیرد.» معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را «یکی از موضوعات مهم و کلیدی» در مذاکره با آمریکا توصیف کرده و گفته «اینکه چه میزان از این پول ابتدا باید اختصاص پیدا کند و چه میزان بعد از یک مدت گفتوگو، این موضوعی است که قابل مذاکره است.»
همزمان ایالاتمتحده نیز اعلام کرده که قرار نیست در مرحله تفاهم احتمالی اولیه پولی در اختیار ایران قرار گیرد. دونالد ترامپ پیش از این نیز در این رابطه اظهارنظر کرده و مشخصا گفته بود که «اگر من با ایران توافق کنم، یک توافق خوب و مناسب خواهد بود، نه مثل توافقی که [باراک] اوباما [در توافق هستهای برجام] کرد و یک عالم پول نقد به ایران داد.»
اما چنانکه اشاره شد، بیش از سه ماه پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران و در شرایطی که از نیمه فروردینماه امسال، با میانجیگری طرف پاکستانی، فعلا جنگ با آن شدت و حدتی که در حدود ۴۰ روز نخست شاهد بودیم، ادامه ندارد و آتشبسی البته شکننده میان ایران و آمریکا برقرار است، در ۲۴ساعت گذشته شاهد افزایش سطح تنش نظامی نیز در منطقه بودیم. تا جایی که ارتش جمهوری اسلامی ایران با اشاره به تحرکاتی که در منطقه دریای عمان رقم خورده، گفته است که در دریای عمان به سمت ناوشکنهای آمریکایی که برای نفتکشها و شناورهای تجاری «مزاحمت» ایجاد میکردند، تیر اخطار شلیک کرده است. در بیانیه ارتش آمده که «پس از شلیکهای اخطارِ موشک قدیر و پهپادهای تهاجمی جدید… ناوشکنهای متجاوز دریای عمان را به سمت اقیانوس هند ترک کردند.» ارتش آمریکا پیشتر اعلام کرده بود که یک کشتی تحریمشده بدون پرچم را در اقیانوس هند توقیف کرده است. آمریکا هنوز به بیانیه جدید ارتش ایران واکنشی نشان نداده است. در شرایطی که مساله انسداد تنگه هرمز کماکان روی میز مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی قرار دارد و بهباور بسیاری از ناظران، سرنوشت این آبراه راهبردی، از مهمترین مولفههایی خواهد بود که هم میتواند بر دستیابی به توافق تاثیرگذار شود و هم البته احتمال ازسرگیری جنگ میان این دو کشور را افزایش دهد، یک نماینده مجلس شورای اسلامی از اعلام وصول طرح سه فوریتی «مدیریت تنگه هرمز» خبر داده است. علی بایاییکارنامی که از نمایندگان اصولگرای مجلس بهشمار میرود، در سخنان اخیر خود در این رابطه گفته که در صورت تصویب این طرح ایران «مدیریت کامل تنگه هرمز» را در دست خواهد گرفت. همزمان ایرنا به نقل از این نماینده مجلس نوشته است: «در صورت تصویب، مدیریت تنگه هرمز از تمامی ابعاد، اعم از اقتصادی، اجتماعی و امنیتی، تحت کنترل کامل جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.» این در حالی است که چنانکه اشاره شد مساله بسته شدن تنگه هرمز اکنون به اصلیترین محور مذاکره میان ایران و آمریکا بدل شده است بهطوریکه دونالد ترامپ در یکی از آخرین اظهارنظرهای خود در این رابطه، بار دیگر تاکید کرده که نخستین دستاورد هرگونه توافق احتمالی با ایران، باز شدن فوری تنگه هرمز خواهد بود. این در حالی است که به باور بسیاری از کارشناسان نظامی و دریایی، در میان گلوگاههای دریایی جهان، تنگه هرمز جایگاهی کمنظیر دارد. از نظر آنها تنگه بابالمندب و دریای سرخ را میتوان تا حدی دور زد اما تنگه هرمز برای بخش بزرگی از نفت و گاز جهان جایگزین کامل ندارد. چنانکه چیزی در حدود یکپنجم نفت تجارتشده جهان و نزدیک به یکسوم صادرات گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکند و خطوط لوله جایگزین نیز تنها بخشی از ظرفیت عادی تنگه را جبران میکنند. هرچند این اقدامها و تلاشهای طیفهای تندروی مجلس نیز با واکنشهایی همراه بوده است. چنانکه محمد مهاجری روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی اصولگرا در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به تلاش عدهای از نمایندگان مجلس برای تصویب طرح سهفوریتی مدیریت تنگههرمز» نوشت: «آنها در این زمینه سواد ندارند و چیزی از مصالح کشور هم نمیدانند و کارشان فقط انداختن سنگ در چاه است. در آینده هم برای تنگه هیچکس به این مصوبه وقعی نمینهد؛ پس تشریف ببرند نان و ماستشان را بخورند!»
