نه به جنگ، آری به آزادی
جهان صنعت – قریب به ۹۰۰ چهره دانشگاهی به پویش و کارزاری پیوستند تا از این سنگر مدنی، نفرت و انزجارشان را از هرگونه جنگوجنایت اعلام کنند و از خونریزی و سرکوبی جانوتن آدمی اعلام برائت کنند. پویشی ملی که ظاهرا بههمت انجمن مدرسین دانشگاهها و با عنوان «نه بهجنگ» بهراه افتاده و در این چند روزی که از انتشارش میگذرد با استقبال صدها چهره شاخص دانشگاهی داخل و خارج کشور همراه شده اما احتمالا تاملانگیزترین نکته در ارتباط با این پویش تاریخ انتشار آن است.
چه آنکه این پویش ساعاتی پیش از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا بهخاک ایران منتشر شده و بههمین دلیل نیز بهجای آنکه خواستار توقف آتشافروزی شود نسبتبه پیامدهای شوم آن هشدار داده است.
بهبیان دقیقتر اعضای انجمن مدرسین دانشگاهها که ظاهرا پیشگام تدوین و راهاندازی این پویش بودند باتوجه بهآنچه در روزها و ساعات پیش از آغاز جنگ در فضای عمومی و رسانهای رقم میخورد پیشاپیش خطر شعلهورشدن آتش جنگ را احساس کرده و دستبهکار شدند تا مگر با انجام این کنش مدنی دستکم وظیفه خود را در راستای جلوگیری از شعلهورشدن آتش جنگ انجام دهند.
دانشگاهیانی که البته وقتی تنها ساعاتی پس از انتشار متن فراخوانشان با اخبار آغاز جنگ مواجه شدند نهتنها پا پس نکشیدند بلکه با تلاشی دوچندان سعی کردند گروه بزرگتری از همفکرانشان را بهحمایت از این پویش مدنی ترغیب کنند.
رونمایی از پویش «نه به جنگ»
به هرتفسیر این پویش که ظرف همین چندروزی که از انتشارش میگذرد ازسوی بیشاز ۸۵۰چهره دانشگاهی داخلوخارج کشور مورد حمایت قرار گرفته از «پویش ملی نه به جنگ» بهعنوان فراخوانی سخن گفتند که در واکنش به«فجایع خونبار دیماه سالجاری» و نیز «خطر فزاینده تحمیل جنگی ویرانگر علیه ایران» آغاز بهکار کرده است.
پویشی در ششبند و یک موخره که در بند نخست آن آمده است: «با اندوهی عمیق نسبتبه جان باختن هزاران تن از عزیزان هموطن تاکید میکنیم که روشنشدن ابعاد این کشتار هولناک ازطریق تشکیل کمیتهای علمی، بیطرف و مورد وثوق افکار عمومی ضرورتی اجتنابناپذیر است. درعین توجه بهنقش عوامل جنگافروز خارجی، قصور و تقصیر حاکمیت در پیشگیری و مدیریت این فاجعه بزرگ نیز قابلانکار نیست.»
تدوینکنندگان این فراخوان که چنانکه اشاره شد ساعاتی پیش از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا اقدام بهانتشار این فراخوان کرده و پس از آغاز جنگ نیز تلاش خود را برای جلب حمایت بیش از پیش همفکرانشان دوچندان کردند در ادامه با اشاره بهتهدید جدی جنگ ازسوی آمریکا و اسرائیل هشدار دادند که «هرگونه درگیری نظامی فارغ از توجیه آغاز آن پیامدی جز کشتار بیگناهان، تخریب گسترده زیرساختها، آسیبهای سنگین زیستمحیطی، بیثباتی منطقهای و تضعیف صلح و امنیت جهانی نخواهد داشت.»
قریب به۹۰۰چهره دانشگاهی که این فراخوان را امضا کردند و با استناد بهتجربههای تاریخی و پژوهشهای معتبر هشدار دادند که «حتی مداخلاتی که با وعده بهبود اوضاع آغاز میشوند اغلب بهپیامدهای پیشبینیناپذیر و ویرانگر میانجامند و نخستینقربانی آنها نیز بنیانهای درونی دموکراسی و آزادیخواهی است.»
دانشگاهیانی که بهاین پویش پیوستند بر این اساس حاکمیت را خطاب قرار داده و خواستار آن شدند که «با درک اهمیت بنیانهای واقعی قدرت ملی که بر رضایت و حمایت مردم استوار است دیپلماسی ضدجنگ را بهطور فعال تقویت کرده و زمینه همدلی ملی را فراهم آورد.»
آنان از همه ایرانیان نیز فارغ از تمایزات قومی، مذهبی و سیاسی، دعوت کردند که گفتمان «نه بهجنگ» را بهمطالبهای فراگیر و برتر تبدیل کنند و هر یک کنشگری مسوول در مسیر صلح باشند. این گروه بزرگ از دانشگاهیان که «توسعه متوازن و رفاه پایدار در چارچوب فرآیندهای دموکراتیک» را «آرمان مشترک» خود میدانند از خردورزان و نهادهای علمی جهان خواستند که برای جلوگیری از شعلهورشدن جنگ تلاش کنند.
آنها از اندیشمندان و مسوولان کشورهای منطقه خواستند که با تقویت ابتکارات دیپلماتیک و مواضع مسوولانه نگرانیهای مشروع نسبت بهپیامدهای جنگ را بهاقداماتی موثر تبدیل کنند. صدها چهره دانشگاهی داخل و خارج کشور که بهاین پویش پیوستند دبیرکل و اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد و نیز آن دسته از سیاستمداران و نمایندگان مسوول در آمریکا را که با جنگطلبی مخالفند خطاب قرار داده و از آنان خواستند تا بهوظایف قانونی و اخلاقی خود در جلوگیری از جنگ و پایبندی بهموازین حقوق بینالملل عمل کنند.
امضاکنندگان اینفراخوان در پایان ابراز امیدواری کردند که «با رفع خطر جنگ سرمایه اجتماعی حاصل از این همدلی ملی در خدمت اصلاحات ساختاری، بهرسمیتشناختن حق حاکمیت ملت و حرکت مسالمتآمیز ایران بهسوی توسعه، رفاه و ثبات پایدار قرار گیرد.»
«نه به جنگ» باهدف دفاع از ایرانزمین
با اینهمه چنانکه اشاره شد اینگروه بزرگ از دانشگاهیان داخل و خارج کشور اگرچه پیش از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا بهخاک ایران اقدام بهانتشار فراخوان و رونمایی از پویش «نه بهجنگ» کرده بودند تا مگر ازطریق این کنش مدنی گامی در راستای جلوگیری از شعلهورشدن آتش جنگ بردارند اما در روزهای گذشته که آنچه نگرانش بودند عملی شد نیز ناامید نشده و سعی کردند تا مگر با پافشاری بر ایده صلحطلبانه خود حتی اگر شده ساعتی از عمر این جنگ بکاهند.
نعمتالله فاضلی، جامعهشناسی که بهعنوان عضو هیاتعلمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بهاین پویش پیوسته روز گذشته در گفتوگویی با ایرنا بهتشریح انگیزههای خود از پیوستن بهپویش «نه به جنگ» پرداخت و با تاکید بر اینکه افرادی از طیفهای گوناگون از تندترین حامیان حاکمیت تا اصلاحطلبان و اندیشمندان مستقلی مثل عبدالکریم سروش بیانیه نه به جنگ را امضا کردند، تاکید کرده «هدف من از امضای این بیانیه نه دفاع از وضع موجود و مدیریت کشور بلکه صرفا دفاع از ایرانزمین بود.»
فاصلهگذاری فاضلی میان ضدیت با جنگ و حمایت از مسوولان
این جامعهشناس که معتقد است اهمیت «مساله جنگ» ناشی از اهمیت بقای نظام سیاسی حاکم بر ایران نیست، میگوید: «این مساله بهعلت بهخطرافتادن بقای ایرانزمین و جان و اعتبار مردمانش اهمیت پیدا میکند.»
او با تاکید بر اینکه فشارهای شدید اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منجر بهرنجش میلیونها ایرانی شده، گفته است: «آنها بهویژه پس از حوادث دیماه۱۴۰۴ نسبتبه وضعیت ایران چنان مستاصل و درمانده شدند که گمان میکنند جنگ و تجاوز آمریکا بهایران میتواند موجب تغییر رژیم شود.»
او با تاکید بر اینکه استقبال از حمله نظامی بیگانگان بهایران نمیتواند راه برونرفت از مشکلات امروز باشد، تصریح کرد: «من این بیانیه را امضا کردم که بگویم جنگ راه مناسبی برای ابراز مخالفت با جمهوری اسلامی نیست. مردم ما اگر مشکل دارند نمیتوانند آن را ازطریق جنگ حل کنند.»
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از این گفتوگو بهایرنا گفته است: «باید بهحاکمان کشور خودمان بگویم که ما با تجاوز ایالات متحده و اسرائیل و هر کشور دیگر بهسرزمینمان مخالفیم و در عین حال در رفتار، گفتار و عملکرد خود بهگونهای رفتار نکنید که برخی از مردم چنان جانشان بهلب برسد که از حمله نظامی کشورهای بیگانه بهسرزمین خود استقبال کنند.»
او با تاکید بر اهمیت فاصلهگذاری میان مقابله با هرگونه تهدید خارجی و عدم تایید رویههای نادرست در سطح داخلی تصریح کرد: «امیدوارم مسوولان چنین برداشت نکنند که مخالفت با تجاوز و حمله نظامی کشورهای دیگر میتواند بهمنزله حمایت از سیاستها، گفتمان و عملکرد آنها باشد. برای کسانی مثل من و افراد مستقل که بیانیه ضدجنگ را امضا کردند هردوسوی این سخن اهمیت دارد یعنی هم مخالفت صریح با ایالاتمتحده و اسرائیل و هم مخالفت با هر سیاست داخلی که موجب تبعیض، نابرابری، خشونت و ایجاد فقر و تنگنا برای مردمان ایران میشود.»
ناامید از شنیدن صدای اصلاحات، مصر بهضدیت با جنگ
فاضلی که با انتقاد نسبتبه دههها بیتوجهی مسوولان بهتلاشهای مدنی و سیاسی در راستای اعمال اصلاحات اساسی و ساختاری که باهدف جلوگیری از تشدید و تعمیق شکاف میان شهروندان و مسوولان انجام گرفت و هربار بهدر بسته خورد، میگوید: «متاسفانه امروز حتی دیگر صحبتکردن از چگونگی ارتقای سرمایه اجتماعی دشوار شده است.»
او در عین حال با تاکید بر اینکه اگر مسوولان خواهان ایجاد بازدارندگی نظامی باشند هیچ راهی بدون ارتقای سرمایه اجتماعی یعنی ایجاد رضایت در شهروندان وجود ندارد، گفت: «تا زمانی که خیل انبوهی از مردم ناراضی، خشمگین و گلایهمند هستند همواره ایران درمعرض خطر حمله نظامی دیگران خواهد بود.»
این جامعهشناس که معتقدست «ایران قوی» صرفا با اتکای بهنیروی نظامی ساخته نخواهد شد بلکه ساختن ایران قوی مستلزم تولید رضایت همگانی و همهجانبه در میان شهروندان نسبت بهمسوولان است، گفت: «متاسفم که باید اینبدیهیات را برای دهههای طولانی وهزاران بار تکرار کنیم.»
این استاد دانشگاه با ابراز تاسف از اینکه مسوولان در سالهای اخیر صرفا تلاش کردند رضایت نیروهای وفادار خود را مبنای سیاستهای داخلی قرار دهند، تصریح کرد: «در حالی که جامعه ایران متکثر از دینها، زبانها، تاریخها، خواستهها، افکار و اندیشهها و مطالبات و سبکهای زندگی متفاوت و گوناگون است. تا زمانی که مسوولان اصل شهروندی را نپذیرند و تامین و حفاظت از حقوق شهروندان را برای همه آنها(نه صرفا نیروهای وفاداران) تضمین نکنند ما همواره در معرض خطر جنگ و تهدید خارجی و شورش خواهیم بود.»
این جامعهشناس که نهتنها امید چندانی بهشنیدهشدن صدایش نداشت بلکه آشکارا از اینکه این بار این صدای مصلحانه و دلسوزانه شنیده شود ابراز ناامیدی میکرد، در بخش دیگری از سخنانش گفت: «جامعه ایران امروز جامعهای خسته و فرسوده بوده که از تکرار خواستههایش و بیان بدیهیات عقلی دیگر بهستوه آمده است.»
این جامعهشناس اگرچه تاکید کرد که پیوسته از هر صدای ضدجنگی حمایت خواهد کرد اما درعینحال گفت: «بهعنوان یک دانشگاهی مستقل خود را همسو با کسانی نمیدانم که در این سالها خود مسبب بحرانها، تنشها، تعارضها، تبعیضها، نابرابریها و خشونتها در جامعه بودند. بسیاری بر من و امثال من بهحق انتقاد کردند که چرا اسامیتان را کنار کسانی گذاشتید که خود از عوامل ایجاد بحرانها در جامعه هستند.»
فاضلی با بیان اینکه «من اعتراض آنها را میفهمم و صمیمانه از کسانی که بهما اعتراض دارند پوزش میخواهم»، ابراز امیدواری کرد که این پوزشخواهی موردپذیرش قرار گیرد و گفت: «من برای اینکه کشورم در ورطه جنگی بزرگ باقی نماند ناگزیرم از هر تریبون و فضایی برای مخالفت با جنگ استفاده کنم. این را هم برای دفاع از ایران و هم برای دفاع از خانه و کاشانهام میگویم اما خود را در صف کسانی نمیبینم که از عوامل ایجاد بحران در ایران بودند و همینطور فریادهای دانشگاهیان و شهروندان را در دهههای اخیر برای ایجاد اصلاحات نپذیرفتند. آنها هم ممکن است «نه بهجنگ» بگویند اما آن «نه بهجنگ» کاملا متفاوت از گفتمان «نه بهجنگ» است که من و امثال من میگوییم.»
تاکید موسویخوئینیها بر گفتوگو با منتقدان برای عبور از بحران
با این همه اما این تنها دانشگاهیان منتقد داخل و خارج کشور نیستند که حتی در اوج جنگ نیز نمیتوانند نسبتبه این اوضاع وانفسای اقتصاد و جامعه و سیاست بیتفاوت باشند و هرچه فریاد دارند بر سر آمریکا و اسرائیل بزنند! چنانکه دیروز آیتالله سیدمحمد موسویخوئینیها دبیرکل مجمع روحانیون مبارز نیز با نگاهی تقریبا مشابه امضاکنندگان فراخوان «نه بهجنگ» ضمن ابراز انزجار نسبتبه جنگافروزان خارجی خواستار توجه بهخواست عمومی و مطالباتی شد که سالیان سال بر زمین مانده است.
جالب آنکه او که ازجمله یاران شاخص بنیانگذار جمهوری اسلامی است توجه بهمطالبات شهروندان را در متن پیام تسلیت خود بهمناسبت شهادت رهبری مورد تاکید قرار داده است.
دبیرکل مجمع روحانیون مبارز که شهادت رهبری را «فوزی عظیم» توصیف کرده در بخش دیگری از این پیام تسلیت مینویسد: «بدون تردید همه ما شهروندان ایران بهحکم وظیفه الهی و ملی از نظام قانونی مستقر باید حمایت کنیم و با مردم ناراضی از آنچه بر آنان و بر کشورشان میگذرد حتی با آنان که لبریز از خشم هستند دوستانه و برادرانه گفتوگو کنیم و بهآنان حق دهیم که سنگینی مشکلات صبر و شکیباییشان را گرفته باشد بهویژه با مصیبتدیدگان و داغداران حوادث دیماه تا آنجا که در توان داریم بکوشیم با گفتار و رفتارمان از سنگینی غم آنان بکاهیم.»
او تاکید کرد: «باید آنان را صبورانه با گفتوگوی همدلانه بهاین حقیقت برسانیم که حل مشکلات امروز از مسیر خرد و توانایی خود ما ایرانیان میگذرد که با همه وجود این مشکلات را لمس کرده و چشیدند نه بهدست سردمداران رژیمی که اصل وجود و بقایش بر رودی از خون مظلومان بیپناه فلسطین نشسته و نه بهدست رییسجمهوری که بههیچ نظم قانونی و اخلاقی و بینالمللی پایبند نیست.»
موسویخوئینیها که معتقدست سنگینی مصیبتی که بهدست آدمکشان بدنام بر ملک و ملت ایران وارد شده نباید ما را ناامید کند، تصریح کرد: «باید با حفظ استقلال ایران سربلند و با تکیه بر آزادی همه ایرانیان در اظهارنظر و ابراز رای درباره امور کشورشان مشکلات را بهگونهای اصولی و ریشهای حل کنیم و مسیر توسعه و پیشرفت کشور را هموار سازیم.»
