تنش عصبی ترامپ به فاصله یک هفته تا توافق
جهان صنعت – درحقیقت روزهای عجیب و غریبی را پشتسر میگذرانیم؛ روزهایی که البته بیشتر به این دلیل عجیبند که خوشبختانه تقریبا هیچ شباهتی به آنچه باید داشته باشند، ندارند، روزهایی که به گواه آنچه رهبران جهان میگویند و رسانههای جهانی با استناد به هم بازتاب میدهند، جنگی است تمامعیار و درعینحال نابرابر که ارتش ایالاتمتحده بهعنوان ارتشی که با هر متر و معیاری که بسنجی، قدرتمندترین و ثروتمندترین و بزرگترین ارتش این کره خاکی است، به راهش انداخته و اسرائیلیها را هم که خود را صاحب یکی از قدرتمندترین ارتشهای منطقه میدانند، بهعنوان شریک یا به بیان دقیقتر، عامل انجام کارهایی حتی کثیفتر از کشتن آدم با خود همراه کردهاند.
آنچه اما در این میان عجیب است، این است که انگار نه انگار تا بهحال چیزی در حدود سهماه از نهم اسفندماه۱۴۰۴ که روز آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران بود، گذشته است آنهم در حالی که آمریکاییها و اسرائیلیها، درست از همان نخستین ساعات صبح نهم اسفندماه، تا دستکم ۴۰روز بعد، یکبند آسمان و زمین و دریا و خشکی ایران را هدف قرار گرفته و برای دستیابی به اهدافی که البته هنوز روشن نیست، چه بوده، میان نظامی و غیرنظامی هم تفاوتی قائل نشدند. باوجود آن قدرت آتش و هزار و یک نقشه و عملیات پیچیدهای که با آن تسلیحات و تجهیزات ابرپیشرفته نظامی خود رقم زدند اما حالا که بیش از ۵۰روز از آتشبس گذشته، نهتنها نشانه روشنی از دستیابی به توافق و درنتیجه پایان یافتن این غائله به چشم نمیآید بلکه حتی آنچه «آتشبس شکننده» میخوانند هم عملا نه کسی را از مردم ایران میترساند و نه احیانا کسی را از مسوولان مملکت به این صرافت میاندازد که زمینه امضای توافقی را که ترامپ برایش دست به دعا برده، فراهم کنند. درنتیجه اگر بخواهیم این اوضاعی را که حاکم شده، به بیان ساده بازگو کنیم، باید بگوییم که ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی و اسرائیلی هر روز بهنحوی برای ترغیب حاکمان جمهوری اسلامی به امضای توافق، نقشه و ترفندی تازه میریزند اما پاسخ و واکنشی که از تهران دریافت میکنند، طوری است که انگار اساسا هیچ بحث و صحبتی در میان نبوده است.
رویای صلحآمیز ترامپ در هفته آینده!
همین دیروز دونالد ترامپ بار دیگر مدعی شده گفتوگوهایی که ظاهرا با میانجیگری طرف پاکستانی و نقشآفرینی بعضی از دیگر بازیگران منطقهای در جریان است، حسابی گل انداخته و تنها مانده چند نکته جزئی که آنهم علیالقاعده، ظرف همین چند روز پیشرو حلوفصل خواهد شد. رییسجمهور آمریکا که دیروز با ایبیسینیوز گفتوگو میکرد، در بخشی از صحبتهایش با اشاره به آخرین وضعیت گفتوگوها یا به بیان دقیقتر، روند تبادل پیام میان تهران و واشنگتن گفته «دستیابی به توافق با ایران برای تمدید آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز ممکن است «طی هفته آینده» نهایی شود.» او حتی از این هم فراتر رفته و تاکید کرده که آنچه «توافق صلح با ایران» خوانده حتی میتواند از یک پیروزی نظامی هم بهتر باشند! ترامپ که در ادامه بار دیگر سعی کرده این میزان میل و علاقهاش به امضای توافق صلح با ایران تا پیش از آغاز بازیهای جام جهانی را خواست تهران جلوه دهد، بار دیگر شرایط را طوری تصویر کرده که انگار نه انگار که در تمام این سه ماه و چند روز گذشته، او و همکارانش در کاخ سفید و دیگر کشورهای غربی بودهاند که سعی در بازگشایی تنگه هرمز داشتهاند. هرچند از ترامپ انتظار بیشتری هم نمیشود داشت؛ او نهتنها حاضر به پذیرش خطاها و شکستهایش نیست بلکه اصولا عادت دارد در هر حال، دست پیش را بگیرد که به قول معروف پس نیفتد، درنتیجه اینبار هم مدعی شده که درواقع چون در مذاکرات دست بالا را در اختیار دارد، میخواهد تا پیش از امضای توافق نهایی، «چند امتیاز بیشتر هم از ایران بگیرد.»
روایت ترامپ از روند مذاکرات را البته نمیتوان یکسره نادیده و نشنیده گرفت اما قرار هم نیست لزوما آنچه را که او گفته و میگوید، جدی بگیریم. بهویژه آنکه ظرف ۴۸ تا ۲۴ساعت گذشته، چند مقام ارشد در دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی، در اظهارنظرهای رسمی و غیررسمی تاکید کردهاند که «متن نهایی ایران همچنان در حال گفتوگو در تهران بوده و هنوز پاسخی ارسال نشده است.» موضعی که نیمروز دوشنبه همین هفته، اسماعیل بقائی، در بخشی از نشست مطبوعاتی هفتگی خود موردتاکید قرار داد و دیروز هم مهر به نقل از «یک منبع آگاه نزدیک به هیات مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی» بازنشر کرد.
فحاشی تلفنی ترامپ علیه نتانیاهو در پی حمله به لبنان
جالب آنکه ترامپ در حالی اینچنین در رویای صلحآمیز خود غرق شده و ظاهرا خیال میکند که اگر چند روز دیگر هم دندان روی جگر بگذارد، معجزهای رخ میدهد و میتواند به جنگی که ۹۰ و چند روز است که در آن گرفتار شده، پایان دهد که حالا حتی منابع رسانهای نزدیک به تلآویو هم اذعان دارند که مشکل بهمراتب عمیقتر از این حرفهاست و تهران و واشنگتن نهتنها بر سر مسائل دوجانبه، با یکدیگر مشکل دارند بلکه در این چند روز گذشته، موضوع لبنان و حملات اسرائیلیها به بیروت و دیگر نقاط لبنان نیز مزید بر علت شده است چنانکه دیروز وبسایت اکسیوس هم در گزارشی به عمق فاجعهای که درپی حملات اسرائیل به لبنان، اوضاع را بیش از پیش برای ترامپ دشوار کرده، پرداخته و علنا از یک گفتوگوی تلفنی بهشدت پرتنش میان ترامپ و نتانیاهو گزارش داده که طی آن کار عملا به فحش و فضیحت نیز رسیده است. این وبسایت خبری-تحلیلی که ازقضا بهدلیل رابطه بسیار نزدیکی که هم با ترامپ دارد و هم با نتانیاهو، در ماههای گذشته به یکی از منابع اصلی اخبار جنگ و تحولات پس از آن تبدیل شده، در گزارش روز دوشنبه خود آورده است: «ترامپ در تماسی که پُر از فحش بود، بهدلیل تشدید تنش اسرائیل در لبنان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را مورد حمله لفظی شدید قرار داده است.» اکسیوس که به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، از جزئیات این تماس تلفنی گزارش میداد، نوشته است: «ترامپ به نتانیاهو گفته که عملی کردن تهدیدهایش برای بمباران پایتخت لبنان، اسرائیل را بیش از پیش در سراسر جهان منزوی خواهد کرد.» همزمان دو منبع دیگر اکسیوس نیز به خبرنگار این رسانه گفتهاند رییسجمهور ایالاتمتحده در بخشی از این تماس تلفنی پرتنش، صراحتا به نتانیاهو گفته که اگر ترامپ نبود و به او کمک نمیکرد، الان نتانیاهو در زندان مشغول آب خنک خوردن بود. اکسیوس از این هم فراتر رفته و در بخش دیگری از گزارش خود، با استناد به آنچه یک مقام آمریکایی بهعنوان «خلاصه صحبتهای ترامپ با نتانیاهو» روایت کرده، مینویسد: «ترامپ به نتانیاهو گفته تو دیوانهای. اگر من نبودم، الان زندان بودی. دارم نجاتت میدهم. الان همه از تو متنفرند. به خاطر این قضیه، همه از اسرائیل متنفرند.» جالب آنکه دیگر منبع اکسیوس، در روایت خود تاکید کرده ترامپ حتی از آنچه تا اینجا اشاره شد هم «عصبانیتر» بوده تا جایی که در بخشی از این تماس تلفنی بر سر نتانیاهو فریاد زده و گفته «چه غلطی داری میکنی؟!»
البته ترامپ و نتانیاهو تاکنون چندین تماس پرتنش داشتهاند اما نمیتوان منکر این واقعیت شد که آنها بر سر هرچه با یکدیگر اختلاف داشتهباشند، بر سر مساله هستهای و موشکی ایران هماهنگی نزدیک داشته و دارند. به بیان دیگر اساسا خشم ترامپ در تماس تلفنی اخیر نیز مشخصا به این دلیل بوده که نتانیاهو با اقدامهای نامعقولی که در راستای تشدید تنش در لبنان انجام داد، عملا باعث شد که مذاکرات آمریکا و ایران را در آستانه فروپاشی قرار گیرد. هرچند اکسیوس در سطر پایانی این گزارش اینبار به نقل از یک مقام اسرائیلی، این گزارش مهم را اینطور تکمیل کرده؛ «اسرائیل دیگر برنامهای برای حمله به مواضع حزبالله در بیروت ندارد»؛ موضعی که نشان میدهد ظاهرا فریادها و بد و بیراهی که ترامپ پای تلفن به نتانیاهو گفته، کارساز واقع شده و دستکم فعلا بخشی از موانع دستیابی به توافق را کنار زده است.
روزنه امید به توافق در پی برقراری مجدد آتشبس در لبنان
مهمتر آنکه خبر «اعلام آتشبس در لبنان» به تایید خبرنگار الجزیره نیز رسیده است. علی هاشم که به سفر علی حسن خلیل، دستیار سیاسی نبیه بری به دوحه برای مشورت با مقامهای قطری اشاره کرده، همچنین نوشته است: «اعلام آتشبس ازسوی دونالد ترامپ پس از تلاشهای فشرده ایران، میانجیگری فعال قطر و نقش کلیدی نبیه بری، رییس مجلس لبنان صورت گرفت.» اهمیت اعلام آتشبس در لبنان را بهویژه آنگاه درک خواهیم کرد که به یاد بیاوریم، چند روز پیش از بالا گرفتن تنش و حملات اسرائیل به بیروت، برخی منابع رسانهای از پیشرفت چشمگیر در روند مذاکرات ایران و آمریکا خبر داده و ازجمله فاکسنیوز از «پیشرفت ۹۵درصدی تفاهم اولیه بین ایران و آمریکا» گزارش داده بود. این رسانه آمریکایی که هفته گذشته به نقل از یک مقام آمریکایی از این پیشرفت چشمگیر خبر میداد، همچنین نوشته بود: «ما به یک توافق اولیه رسیدهایم اما بحثها درباره عبارتبندی نهایی متون همچنان ادامه دارد.» جالبتر آنکه فاکسنیوز در همان گزارش هفته گذشته نیز تاکید کرده بود که امضای رسمی این توافقنامه، «امروز یا فردا» در دستورکار نیست و برای آنکه بتوان با اطمینان از این توافق صحبت کرد، دستکم ۵ تا ۷ روز دیگر باید دندان روی جگر گذاشت؛ ادعایی که دستکم به این دلیل که تقریبا با آنچه ترامپ در گفتوگوی اخیر خود با ایبیسینیوز مطرح کرده، همخوانی دارد.
دیپلماسی پرفشار وزیران خارجه منطقه و جهان
همزمان با این تحولات و در شرایطی که یک چهره رسانهای نزدیک به رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیات مذاکرهکنندگان ایران از سفر قالیباف به قطر بهمنظور پیگیری پولهای بلوکهشده ایران در دوحه خبر داده، عباس عراقچی در قامت وزیر امور خارجه و نفر دوم تیم مذاکرهکنندگان ایران نیز در ۲۴ساعت گذشته، با چندین و چند تن از همتایانش رایزنی کرده است. عراقچی که شامگاه دوشنبه در تماسهای تلفنی جداگانه با محمد اسحاقدار معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان و فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان در خصوص تحولات منطقهای و روندهای مرتبط با آتشبس گفتوگو و رایزنی کرده، همچنین در یک گفتوگوی تلفنی دیگر در همین رابطه، با همتای فرانسوی خود نیز گفتوگو کرد. او در تماس تلفنی با ژان نوئل بارو وزیر امور خارجه فرانسه، پاریس را در جریان آخرین وضعیت مذاکرات تهران و واشنگتن قرار داد و همزمان با اشاره به نقش آتشبس در لبنان نسبتبه پیامدهای این اقدامات هشدار داد. عراقچی همزمان در توئیتی نیز نوشت: «برای توجه فوری؛ آتشبس میان ایران و ایالاتمتحده، بدون هیچ ابهامی، آتشبسی در تمامی جبههها ازجمله لبنان محسوب میشود.» عراقچی با تاکید بر اینکه «نقض این آتشبس در هر یک از جبههها، به منزله نقض آن در تمامی جبهههاست»، تصریح کرد: «ایالاتمتحده و اسرائیل مسوول پیامدهای هرگونه نقض این آتشبس خواهند بود.» وزیر امور خارجه ایران همزمان با ماکسیم پرو معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه بلژیک نیز درخصوص موضوعات دوجانبه، آخرین وضعیت تحولات در منطقه غرب آسیا و روندهای جاری دیپلماتیک گفتوگو و درباره آخرین تحولات در مذاکرات ایران و آمریکا با همتای بلژیکی خود رایزنی کرده است. عراقچی همچنین در دو تماس تلفنی دیگر نیز با هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه و شیخ محمد بنعبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر گفتوگو کرد تا آنکارا و دوحه نیز در جریان آخرین وضعیت مذاکرات تهران و واشنگتن قرار گیرند. جالبتر آنکه همزمان با این رایزنیهایی گسترده عراقچی با همتایانش در کشورهای گوناگون، بدر عبدالعاطی و محمد اسحاق دار، وزیران امور خارجه مصر و پاکستان نیز در یک گفتوگوی تلفنی درباره تبادل پیامها میان ایران و آمریکا و اهمیت آن رایزنی کردند.
این دو دیپلمات برجسته مصری و پاکستانی با تاکید بر لزوم ادامه دیپلماسی برای حفظ آرامش منطقهای، بر اهمیت حیاتی حفظ مسیر دیپلماتیک بین تهران و واشنگتن برای دستیابی به تفاهمهای مبتنی بر اجماع که از کاهش تنش و تقویت ثبات منطقهای حمایت کرده و یادآور شدند که راهحلهای سیاسی و دیپلماتیک، تنها راه عملی برای رسیدگی به بحران کنونی و جلوگیری از گسترش جنگ و پیامدهای آن در سراسر منطقه است. البته هنوز برای داوری درباره اینکه آیا آنچه ترامپ در گفتوگوی شامگاه دوشنبه خود، درباره احتمال دستیابی به توافق ظرف «هفته آینده» مطرح کرده، زود است.
اما در عین حال نمیتوان منکر این واقعیت نیز شد که حالا این تنها طرفین اصلی این جنگ یعنی آمریکا و ایران و نیز پاکستان بهعنوان میانجی رسمی گفتوگوها نیستند که با جدیت برای دستیابی به توافق صلح تهران و واشنگتن تلاش میکنند بلکه همزمان دیگر بازیگران منطقهای و جهانی نیز فعال شدهاند؛ فعالیتی که بیتردید بیش از ادعاهای ترامپ میتواند امیدواری نسبتبه امضای توافق را افزایش دهد.
یک چهره رسانهای نزدیک به رییس تیم مذاکرهکنندگان ایران روایت کرد:
تلاش قالیباف در قطر برای احیای اموال بلوکهشده
جهان صنعت – سعید آجرلو، روزنامهنگار اصولگرایی که ازجمله چهرههای رسانهای نزدیک به محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی شناخته میشود و طی هفتهها و ماههای گذشته، بهویژه پس از آنکه مسوولیت سرپرستی تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، به محمدباقر قالیباف واگذار شد، سعی کرده با ایفای نقشی پررنگتر، تا حد امکان به به جا انداختن روایت مدنظر تهران در ارتباط با تحولات پرشماری که در جریان مذاکرات شاهد بودیم، یاری برساند بهتازگی در یک گفتوگوی ویدئویی از جزئیاتی سخن گفته که ظاهرا در جریان مذاکرات مطرح شده است. مسائلی که ازجمله در جریان سفر چندی پیش محمدباقر قالیباف به قطر و با تمرکز بر مساله احیای داراییهای بلوکهشده ایران در دوحه مورد تاکید قرار گرفته است. سعید آجرلو که در این رابطه با فارس گفتوگو میکرد، با اشاره به رایزنیهای صورتگرفته با مقامهای قطری درباره داراییهای بلوکهشده ایران در دوحه گفته است: «قطریها درمورد عدد و رقم آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران حرف داشتند اما هیات مذاکرهکننده ایران تاکید داشت که بهمحض امضای توافق، باید ۱۲میلیارددلار در دسترس ما قرار بگیرد.» او گفت: «مذاکرات به نحوی پیش رفته است که اگر ایران حس کند اختلالی در دسترسی به داراییهای بلوکهشده ایجاد شود، میتوانیم از توافق خارج شویم. به بیان دیگر باید به نحوی از این ۱۲میلیارددلار استفاده کنیم که تضمینکننده اجرای توافق باشد.» او که ظاهرا ازجمله اعضای تیم رسانهای هیات مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی است و به همین دلیل در جریان مذاکرات اسلامآباد نیز حضور داشته، در ادامه گفته است: «در تفاهم با قطریها آمده است که ما باید بتوانیم نقلوانتقالات مالی خود را انجام دهیم.» آجرلو درباره ترکیب این مبلغ نیز توضیح داد و گفت: «۶میلیارددلار از این مبلغ پول بلوکهشده قبلی ایران است و ۶میلیارددلار دیگر مبلغ جدیدی است که در این مرحله باید آزاد شود. قطر نیز به عنوان واسطه تلاش میکند که به نحوی این مساله را حل کند.» او همچنین تاکید کرد: «ما در ۱۴ بند مذاکراتی خود تاکید داشتهایم که هرکدام از این موارد اجرا نشود، میتوانیم از توافق خارج شویم و آن را نقض توافق تلقی میکنیم.» او در عین حال یادآور شد: «در حال حاضر به تفاهمی با قطریها در مورد پولهای بلوکهشده رسیدهایم که اجرای آن منوط به امضای توافق نهایی است.» آجرلو همچنین تصریح کرد: «نکته مهم مذاکرات اخیر این بود که قطر تعهد داده طرف حساب تسویه این مبلغ باشد و بعدا خودشان این مبلغ را با آمریکاییها تسویه حساب کنند. قرار نیست ما وارد مذاکرات شویم، تفاهمی را امضا کنیم و در صورت وقوع مجدد جنگ به داراییهایمان نرسیم.»
