نقش پست در توسعه اقتصاد دیجیتال

صالح آچاک– در روزگاری که فناوری‌های نوین و خدمات دیجیتال در مرکز توجهات جهانی قرار دارند گزارش تازه اتحادیه پستی جهانی (UPU) نشان می‌دهد شبکه پستی جهانی فراتر از خدمات سنتی به یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های توسعه اقتصاد دیجیتال و جامعه دیجیتال بدل شده است؛ ظرفیتی که می‌تواند شکاف دیجیتال را کاهش دهد و موتور محرک کسب‌وکارهای خرد و متوسط باشد. در دنیای پیچیده امروز که دیجیتالی‌شدن در هرگوشه از جهان درحال پیشرفت است در این میان شبکه‌های پستی کشورها نیز با داشتن بیش از ۶۵۰هزاردفتر پستی درسراسر دنیا نقشی بی‌بدیل در اتصال مردم به دنیای دیجیتال ایفا می‌کنند و گزارش اخیر اتحادیه پستی جهانی (UPU) که به‌تازگی منتشرشده بر اهمیت این شبکه در ایجاد شمول دیجیتال و توسعه بازارهای دیجیتال تاکید دارد. تازه‌ترین گزارش اتحادیه پستی جهانی (UPU) تحت عنوان «نقش بخش پستی در اقتصاد دیجیتال و جامعه دیجیتال چشم‌انداز جهانی» موید این است که شبکه گسترده پست فراتر از خدمات سنتی به زیرساختی استراتژیک برای ایجاد شمول دیجیتال، توسعه بازارها و توانمندسازی جوامع بدل شده است.

یکی از نکات برجسته این گزارش معرفی شبکه پستی به‌عنوان یک زیرساخت دیجیتال حیاتی فراتر از «خدمات سنتی ارسال نامه و مرسوله» است. این شبکه به‌‌ویژه در مناطقی که دسترسی به اینترنت محدود است به نقطه ورودی اصلی به دنیای دیجیتال تبدیل می‌شود. از این رو نقش پست‌های کشورها در کاهش شکاف دیجیتال به‌ویژه برای روستاییان، زنان، اقلیت‌ها و کسب‌وکارهای کوچک که از خدمات دیجیتال محروم هستند نقطه ورود به اقتصاد دیجیتال محسوب می‌شود.

براساس داده‌های ۱۵۳‌اپراتور پستی شبکه‌های پستی جهان امروز فراتر از خدمات پایه‌ای چون رهگیری مرسوله یا ارتباط دیجیتال با مشتریان عمل می‌کنند و در چند حوزه کلیدی نقش‌آفرینی دارند. حدود ۷۱درصد اپراتورها خدمات مرتبط با تجارت الکترونیک ازجمله لجستیک، پرداخت و پشتیبانی کسب‌وکارهای خرد و متوسط را ارائه می‌دهند. بیش از ۷۰درصد شبکه‌ها دست‌کم یک نوع خدمت اتصال به اینترنت فراهم کردند که نشان‌دهنده نقش مستقیم ادارات پست در دسترسی عمومی به اینترنت است. ۵۸‌درصد اپراتورها خدمات مالی دیجیتال عرضه می‌کنند که به گسترش شمول مالی به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار کمک می‌کند. افزون بر این بسیاری از دفاتر پست به‌عنوان نقطه دسترسی برای خدمات دولت الکترونیک عمل می‌کنند و هزینه و زمان تعامل شهروندان با دولت را کاهش می‌دهند. این تنوع خدمات نه‌تنها ارزش افزوده فعالیت‌های پستی را افزایش داده بلکه جایگاه این شبکه را به‌عنوان یکی از محرک‌های اصلی رشد اقتصادی و تسهیل جریان کالا و اطلاعات در کشورها تثبیت کرده است.

از دیگر دستاوردهای این گزارش توجه به نقش پست‌ کشورها در توانمندسازی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (MSMEs) است. شبکه‌های پستی با ارائه خدمات دیجیتال و لجستیکی می‌توانند به‌‌طور چشمگیری رقابت‌پذیری این کسب‌وکارها را در بازارهای داخلی و بین‌المللی افزایش دهند که این موضوع برای کشورهای درحال توسعه که در تلاش برای کاهش نابرابری‌های اقتصادی هستند اهمیت ویژه‌ای دارد. اگرچه شبکه‌های پستی ظرفیت‌های بالایی دارند گزارش به برخی از موانع ساختاری نیز اشاره کرده است. ازجمله این موانع می‌توان به عدم اتصال اینترنت در برخی دفاتر پستی، کمبود سرمایه‌گذاری در فناوری و زیرساخت‌های نوین دیجیتال و نبود مهارت‌های دیجیتال لازم در نیروی کار پستی اشاره کرد که برای بهره‌برداری کامل از ظرفیت این شبکه‌ها لازم است که سرمایه‌گذاری و همکاری‌های بیشتری میان دولت‌ها و بخش‌خصوصی صورت گیرد. پیام روشن است:« پست، موتور محرکه رشد اقتصاد دیجیتال.» درنهایت این گزارش به‌طور روشن بر این نکته کلیدی تاکید دارد که شبکه پستی جهانی می‌تواند موتور محرکه رشد اقتصادی دیجیتال در دهه‌های آینده باشد. باتوجه به ظرفیت بالای این شبکه در ارائه خدمات دیجیتال و توانمندسازی کسب‌وکارها ادارات پست باید به‌عنوان زیرساخت‌های استراتژیک در توسعه اقتصاد دیجیتال به‌شمار آیند. برای سیاستگذاران اقتصادی این فرصت بزرگ وجود دارد که با استفاده بهینه از این شبکه گسترده به شمول دیجیتال و رشد اقتصادی پایدار در سطح ملی و محلی دست یابند.

مشاور ارشد مدیرعامل شرکت ملی پست