نقش ایران را در ترانزیت کالا کاهش می دهند

جهان صنعت – رییس سابق امور بین‌الملل انجمن سنگ‌آهن ایران می‌گوید: ایالات‌متحده به دنبال بی‌اثر کردن اهرم ژئوپلیتیک ایران در تنگه هرمز است و به همین دلیل جنوب کشور را هدف قرار داده است. یک واقعیتی وجود دارد که ایران از این اهرم فشار استفاده کرد و دیدیم که حتی در مذاکرات اسلام آباد سعی کردیم مقداری امتیاز بگیریم و ظاهرا همه مسائل در وضعیت مناسبی بود.

تنگه هرمز به‌عنوان یکی از راهبردی‌ترین آبراه‌های جهان همواره به‌عنوان اصلی‌ترین اهرم فشار ژئوپلیتیک ایران در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی شناخته شده است. با این حال شواهد نشان می‌دهد که ایالات‌متحده با همراهی برخی کشورهای منطقه، برنامه‌ای گسترده را برای خنثی‌سازی این توانمندی از طریق ایجاد مسیرهای جایگزین و کریدورهای رقیب آغاز کرده است. از احداث خط لوله‌های فوق‌مدرن در اعماق اقیانوس هند تا پروژه‌های عظیم کانال‌کشی در خاک کشورهای همسایه، همگی حکایت از تلاش برای «بای‌پس» کردن تنگه هرمز و کاهش نقش ایران در ترانزیت انرژی دارند.

رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران می‌گوید: روسیه از گذشته نشان داده است که نه شریک تجاری خوبی بوده و نه همسایه خوبی. بنابراین بنده هیچ امیدی ندارم که بتوان با روسیه تعاملی کرد و رویداد موفق و موثری را رقم زد. در مورد کشور چین نیز اخیرا دیدیم که آنها هم در بوته آزمایش خیلی موفق عمل نکردند و تعامل با آنها نتیجه‌بخش نبود. آنها هم به‌دنبال منافع خود هستند؛ همه به دنبال منافع هستند. کیوان جعفری‌طهرانی ابعاد این دگرگونی‌های زیرساختی، تهدیدات ناشی از ناامنی در آبراه‌های جنوبی و سرنوشت پروژه‌هایی نظیر کریدور شمال- جنوب و بندر چابهار را مورد بررسی قرار داده است.

او تصریح کرد: ایالات‌متحده به دنبال بی‌اثر کردن اهرم ژئوپلیتیک ایران در تنگه هرمز است و به همین دلیل جنوب کشور را هدف قرار داده است. یک واقعیتی وجود دارد که ایران از این اهرم فشار استفاده کرد و دیدیم که حتی در مذاکرات اسلام آباد سعی کردیم مقداری امتیاز بگیریم و ظاهرا همه مسائل در وضعیت مناسبی بود اما در ادامه، کشور عمان با هماهنگی سازمان بین‌المللی دریانوردی(IMO) و حمایت آمریکا، یک مسیر تردد جنوبی را تعیین کرد که جدا از مسیر تردد شمالی مربوط به ایران بود. آنها کشتی‌ها را هدایت کردند تا از آن مسیر حرکت کنند. طبیعتا ایران نیز پاسخ داد که تمامی کشتی‌ها باید از مسیر ایران عبور کنند زیرا توافق اسلام‌آباد نیز بر همین موضوع تاکید داشت. البته افزون بر این دو مسیر، حتما مستحضرید که یک «مسیر سیاه» نیز تعریف شده؛ مسیری که عموما توسط ایران مین‌گذاری شده است. با این حال در طول هفته‌های گذشته شاهد بودیم که حتی تعدادی کشتی از آن مسیر حرکت کردند که آخرین مورد آن، یک کشتی حامل محموله ۴۳‌هزار تنی شمش فولاد و مواد معدنی بود که از هندوستان به مقصد امارات متحده عربی در حال حرکت بود. این کشتی در مسیر مذکور با کشتی دیگری تصادف کرد که منجر به خسارت شدید به کشتی اول و غرق شدن محموله آن شد. در هر صورت، واقعیت این است که تا جای ممکن تلاش می‌کنند تاثیرگذاری ایران در تنگه هرمز را کاهش دهند.

جعفری‌طهرانی در این خصوص که در صورت تداوم ناامنی در تنگه هرمز و ماندگاری محاصره اقتصادی ایران، چه آثار و نتایجی در پی دارد، اظهار داشت: واقعیت قضیه این است که شاهدیم چندین کشتی صادراتی با محموله‌های مختلف از بندرعباس و بندر امام در طول روزهای گذشته توانسته‌اند بدون ممانعت توسط آمریکا از تنگه هرمز و دریای عمان عبور کنند. ولی اگر قرار باشد این «بلاکید» یا توقف تردد کشتی‌های مبدا و مقصد ایران توسط آمریکا اعمال شود، طبیعتا هم در محموله‌های وارداتی به ایران و هم در محموله‌های صادراتی تاثیر سوء خواهد داشت. در بخش واردات، این تاثیر بیشتر متوجه محصولات خوراکی، غلات، مواد غذایی و مواد اولیه مورد نیاز خواهد بود. در بخش صادرات نیز هدف آمریکا این است که ایران را بیش از گذشته تحت فشار اقتصادی قرار دهد. طبیعتا این روند محدودیت گذر نمی‌تواند طولانی‌مدت باشد زیرا در صورت تداوم، تورم بسیار زیادی را در داخل کشور به جا خواهد گذاشت.

تاثیر توسعه کریدورهای رقیب بر ایران

کارشناس ارشد بازارهای جهانی در این رابطه که توسعه کریدورهای رقیب در کشورهای همسایه، چه اثری بر اقتصاد ایران داردو چه اثری بر جایگاه ترانزیتی ایران خواهد داشت، اظهار کرد: نباید فراموش کنیم که هر کشوری که سعی کند مسیرهای عبور و مرور روتین یا متداول را تحت فشار قرار داده یا کنترلی روی آن انجام دهد، کشورهای رقیب سعی می‌کنند کریدورهای رقابتی ایجاد کنند. در رابطه با تنگه هرمز شاهد وقوع چندین اتفاق هستیم؛ یکی از آنها خط لوله نفتی است که از ابوظبی به عمان کشیده می‌شود و قرار است به بندر «دقم» منتهی شود. طبق توافقی که با هندوستان انجام شده، مقرر گشته در ادامه این خط لوله در عمق ۳کیلومتری اقیانوس هند، نفت را به بندر «بنگلور» هندوستان منتقل کند. این پروژه اگرچه چند سال به طول می‌انجامد اما عملا با این کار تنگه‌هرمز را دور می‌زند. موضوع دیگر که حتما شنیده‌اید، پروژه کانال است که چند سالی مطرح بود و اکنون کشورهای عربی به شکلی جدی دنبال آن هستند.

آنها قصد دارند با سرمایه‌گذاری حدود ۱۰۰‌میلیارد دلاری، کانالی مشابه کانال سوئز از امارات متحده عربی به دریای عمان بکشند که عملا تنگه هرمز را دور بزند. البته این کانال به اقیانوس هند وصل نمی‌شود بلکه از ابوظبی وارد خاک امارات شده و از بندر «فجیره» در دریای عمان سر در می‌آورد. همچنین کانال‌های دیگری نیز مطرح شده است، ازجمله کانالی که پیش از این نیز بحث آن بود و از بندر «فاو» عراق و از طریق ترانزیت به اروپا وصل می‌شود. اینها همگی کریدورهای جایگزینی هستند که کشورهای رقیب دنبال تاسیس آنها هستند و طبیعتا باعث ضعیف شدن جایگاه ترانزیتی ایران می‌شود. ما باید هوشیار باشیم و سعی کنیم جایگاهی که ایران از نظر تاثیرگذاری در ترانزیت منطقه دارد، از این حد فعلی کمتر نشود و این مهم از طریق دیپلماسی حل می‌شود.

معدن مدیا