نسخه اوپک هم کارساز نشد
جهان صنعت– درحالی که اوپکپلاس روز یکشنبه با افزایش روزانه ۲۰۶هزار بشکهای تولید نفت موافقت کرد اما ادامه اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز و کاهش صادرات کشورهای اصلی تولیدکننده خلیجفارس باعث شده این افزایش در عمل تاثیر فوری بر بازار نگذارد.
همزمان با تشدید تنشهای نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل، چشمانداز عرضه جهانی نفت و ثبات قیمتها را در هالهای از ابهام فرو برده است. نامشخص بودن سرنوشت تنگه هرمز باعث شده که تامین انرژی جهانی بهشدت کاهش یابد. در همین چارچوب عربستان سعودی، عراق، کویت و امارات متحده عربی ناچار شدهاند بخشی از صادرات خود را متوقف یا محدود کنند که مجموع کاهش عرضه را به بیش از ۱۱میلیون بشکه در روز رسانده و بازار را با یکی از شدیدترین شوکهای عرضه در سالهای اخیر مواجه کرده است.
با شروع به کار بازارهای جهانی، قیمت نفت که در هفتههای گذشته تا سطح ۱۲۰دلار در هر بشکه افزایش یافته بود، پس از اعلام اوپک پلاس برای افزایش عرضه، ۲دلار کاهش یافت. با این حال نفت خام برنت همچنان در سطح ۷۳/۱۰۹دلار معامله میشود و نفت وستتگزاس اینترمدیت نیز با قیمتی نزدیک به ۲۰/۱۱۱دلار در هر بشکه دادوستد شده است؛ اختلافی کمسابقه که نشاندهنده اختلال در سازوکارهای سنتی قیمتگذاری و افزایش ریسک ژئوپلیتیکی در بازار جهانی انرژی است.
در همین حال تهدیدهای تازه دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا علیه ایران نیز به نگرانیها درباره آینده عرضه نفت دامن زده است. ترامپ هشدار داده در صورت عدم دستیابی تهران به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز تا پایان مهلت تعیینشده، ایران «با جهنم روبهرو خواهد شد»؛ تهدیدی که بلافاصله واکنش بازارهای نفتی را در پی داشت و موجب افزایش مجدد نگرانی معاملهگران نسبت به تداوم محدودیتهای صادراتی شد.
نقشه ریاض برای سودگرفتن از بازار
اویل پرایس در گزارشی مینویسد که کاهش تولید نفت اوپک در ماه مارس به حدود ۲/۷میلیون بشکه در روز رسیده و مجموع تولید این سازمان را به ۵۷/۲۱میلیون بشکه در روز کاهش داده است؛ رقمی که پایینترین سطح تولید اوپک از ژوئن سال۲۰۲۰ محسوب میشود. در این میان بیشترین کاهش تولید مربوط به عربستان سعودی، عراق، کویت و امارات متحده عربی بوده در حالی که تنها ونزوئلا و نیجریه توانستهاند تولید خود را افزایش دهند.
افزون بر این حملات ایران به زیرساختهای انرژی در برخی کشورهای خلیج فارس نیز بر شدت نگرانیها افزوده است. گزارشهایی از حملات جدید به تاسیسات انرژی در امارات، بحرین و کویت منتشر شده که نشان میدهد چشمانداز بازگشایی سریع تنگه هرمز همچنان دور از دسترس است و احتمال تداوم اختلال در عرضه نفت برای هفتههای آینده نیز وجود دارد.
در واکنش به این شرایط، عربستان سعودی قیمت رسمی فروش نفت سبک عربی برای تحویل به بازار آسیا در ماه مه را بهطور قابلتوجهی افزایش داده و آن را ۵/۱۹دلار بالاتر از میانگین شاخص عمان/دبی تعیین کرده است. این بالاترین اختلاف قیمت ثبتشده در تاریخ قیمتگذاری رسمی نفت عربستان محسوب میشود و بیانگر تلاش ریاض برای مدیریت بازار در شرایط کمبود عرضه و افزایش تقاضای منطقهای است.
افزایش قیمت رسمی فروش نفت عربستان در حالی اعلام شده که برخی پالایشگاهها و معاملهگران آسیایی انتظار داشتند این اختلاف قیمت حتی به حدود ۴۰دلار در هر بشکه برسد. با این حال همین سطح افزایش نیز نشاندهنده شدت اختلال در بازار فیزیکی نفت خاورمیانه و نگرانی خریداران از تداوم محدودیت صادرات از مسیر خلیج فارس است.
گزارشها حاکی از آن است که عربستان سعودی تلاش میکند بخش بیشتری از صادرات نفت خود را از طریق بندر ینبع در دریای سرخ انجام دهد؛ مسیری جایگزین که نیازی به عبور از تنگه هرمز ندارد و میتواند بخشی از فشارهای ناشی از محدودیتهای امنیتی در این گذرگاه حیاتی را کاهش دهد. این اقدام در شرایطی انجام میشود که عبور برخی نفتکشها از تنگه هرمز بهصورت گزینشی و تحت کنترلهای سیاسی و امنیتی انجام میگیرد.
کاهش اعتماد به شاخصهای منطقهای
همزمان برخی پالایشگاههای آسیایی نیز بهدلیل نوسانات شدید شاخصهای قیمتگذاری خاورمیانه، بخشی از خریدهای خود را براساس شاخص برنت ICE قیمتگذاری کردهاند؛ اقدامی که نشاندهنده کاهش اعتماد به شاخصهای منطقهای در شرایط محدودیت عرضه فیزیکی نفت از خلیج فارس است.
در سطح سیاسی نیز تلاشهایی برای کاهش تنشها در جریان است. براساس گزارشها، ایالات متحده و ایران چارچوبی اولیه برای پایان دادن به درگیری پنجهفتهای اخیر دریافت کردهاند، هرچند تهران اعلام کرده بازگشایی تنگه هرمز در قالب آتشبس موقت در دستور کار فوری قرار ندارد. یک مقام ارشد ایرانی تاکید کرده واشنگتن هنوز آمادگی لازم برای دستیابی به توافقی پایدار و دائمی را نشان نداده و تهران نیز ضربالاجلهای تعیینشده از سوی آمریکا را نمیپذیرد.
در همین چارچوب یک منبع آگاه اعلام کرده طرح پیشنهادی آتشبس با میانجیگری پاکستان و پس از تماسهای فشرده میان مقامهای ارشد ایران و آمریکا تهیه شده است. براساس این پیشنهاد، آتشبس فوری و آغاز مذاکراتی برای دستیابی به توافقی گستردهتر ظرف ۱۵ تا ۲۰روز آینده پیشبینی شده است. گفته میشود فرمانده ارتش پاکستان، معاون رییسجمهور آمریکا و فرستاده ویژه واشنگتن در این رایزنیها نقش فعالی داشتهاند.
با این حال ادامه حملات متقابل و تداوم محدودیت در عبور نفتکشها از تنگه هرمز نشان میدهد هنوز فاصله زیادی تا بازگشت شرایط عادی به بازار جهانی انرژی وجود دارد. در چنین شرایطی تصمیم اوپکپلاس برای افزایش تولید، بیش از آنکه راهکاری فوری برای کنترل قیمتها باشد، پیامی سیاسی به بازار تلقی میشود که نشان میدهد تولیدکنندگان آمادهاند در صورت کاهش تنشها، عرضه نفت را بهسرعت افزایش دهند.
تحلیلگران بازار براین باورند که تحولات اخیر بازار جهانی نفت در یکی از حساسترین مقاطع تاریخی خود قرار گرفته است، جایی که ترکیب تنشهای ژئوپلیتیکی، اختلال در مسیرهای صادراتی و کاهش ظرفیت تولید برخی اعضای اوپک، چشمانداز کوتاهمدت قیمتها و امنیت انرژی جهان را با عدمقطعیت جدی مواجه کرده است. در چنین فضایی آینده بازار بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی پیرامون تنگه هرمز و مسیر مذاکرات میان تهران و واشنگتن وابسته خواهد بود.
