نخستوزیر ناکام
محمدرضا ستاری – همانطورکه انتظار میرفت کییر استارمر پساز چندروز فشار فزاینده ازسوی نمایندگان حزب کارگر ازجمله شماری از اعضای کابینه و درپی بازگشت اندی برنهام بهپارلمان اعلام کرد که ازسمت نخستوزیری و رهبری حزب کارگر کنارهگیری خواهد کرد.
کمتر از دوسال پساز پیروزی تاریخی حزب کارگر در انتخابات استارمر با درخواستهای فزایندهای از سوی نمایندگان حزب خود روبهرو شده بود که از او میخواستند جدول زمانی مشخصی برای خروجش از قدرت ارائه کند. بسیاری از نمایندگان حزب کارگر از افزایش محبوبیت حزب نایجل فاراژ و تهدیدی که این حزب میتوانست در انتخابات عمومی بعدی ایجاد کند نگران بودند.
طبق گزارشیکه روزنامه گاردین دراینخصوص منتشر کرده اعلام کنارهگیری استارمر اکنون رقابتی را میان نمایندگان حزب کارگر برای انتخاب هفتمین نخستوزیر بریتانیا در طول ۱۰سال گذشته آغاز خواهد کرد. اندی برنهام درحالحاضر اصلیترین گزینه جانشینی او محسوب میشود و درصورت نبود رقیب جدی ممکن است ظرف چندهفته وارد دفتر نخستوزیری در خیابان داونینگ شود.
درهمینرابطه استارمر روز دوشنبه در سخنرانی خود درمقابل دفتر نخستوزیری در خیابان داونینگ گفت: اکنون پرسشی که حزب من مطرح میکند این است که آیا من بهترین فرد برای هدایت حزب بهسوی انتخابات عمومی بعدی هستم یا خیر؟ من پاسخ حزب خود را بهاین پرسش شنیدم و آن را با روی گشاده میپذیرم. تمام تصمیمهایی که گرفتم با هدف اولویتدادن بهکشوری بوده که دوستش دارم و بههمین دلیل از رهبری حزب کارگر کنارهگیری خواهم کرد.
استارمر درحالی این تصمیم را اعلام کرد که تنها چندروز پیش و در روز جمعه تاکید کرده بود دربرابر هرگونه رقابت بر سر رهبری حزب خواهد ایستاد و مبارزه خواهد کرد. با این حال گفتوگوهای او با وزیران دولت دیدگاه او را تغییر داد.
گفته میشود بیش از شش عضو کابینه بهصورت خصوصی بهاو اطلاع داده بودند که زمان کنارهگیریاش فرا رسیده است. استارمر و نزدیکانش از روز شنبه کار بر روی پیشنویس سخنرانی استعفا را آغاز کرده بودند.
او اعلام کرد از کمیته اجرایی ملی حزب کارگر خواهد خواست جدول زمانی رقابت برای انتخاب رهبر جدید را تعیین کند بهگونهای که نامزدیها از ۹جولای آغاز شده و پیش از تعطیلات تابستانی پارلمان تنها یک هفته بعد بهپایان برسد.
استارمر گفت تا زمان بازگشت پارلمان در ماه سپتامبر در سمت نخستوزیری باقی خواهد ماند. بهاین ترتیب او نماینده بریتانیا در نشست آینده ناتو در اوایل جولای خواهد بود. با این حال اگر اندی برنهام بدون رقیب وارد رقابت شود ممکن است از ۱۶جولای و همزمان با آغاز تعطیلات پارلمان، قدرت را در دست بگیرد.
استارمر در سخنانی که بهوضوح خطاب بهجانشین احتمالیاش بود، اظهار داشت: هر کاری که بتوانم انجام خواهم داد تا انتقال قدرت بهشکلی منظم و آرام صورت گیرد. این سخنان در حالی مطرح شد که برخی منابع داخلی پیشتر از خشم شدید او نسبتبه جاهطلبیهای سیاسی اندی برنهام خبر داده بودند.
اندی برنهام وارد میشود
اندی برنهام بعدازظهر دوشنبه پس از پیروزی در انتخابات میاندورهای حوزه میکرفیلد، سوگند نمایندگی یاد کرد. او هفته گذشته موفق شده بود نامزد حزب رفرم را شکست دهد. انتظار میرود برنهام بهراحتی حد نصاب ۸۱ امضای مورد نیاز برای ورود بهرقابت رهبری را بهدست آورد. متحدان او معتقدند که بیش از ۲۰۰ نماینده از او حمایت میکنند.
وس استریتینگ، وزیر پیشین بهداشت که پیشتر در اعتراض بهرهبری استارمر از سمت خود کنارهگیری کرده بود، اعلام کرده که قصد نامزدی دارد؛ اما هنوز مشخص نیست که آیا از حمایت کافی برخوردار است یا خیر؟ بنابراین برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که او ممکن است در ازای دریافت یک سمت مهم در کابینه آینده با برنهام بهتوافق برسد.
البته رهبر بعدی حزب کارگر با چالشهای بزرگی روبهرو خواهد بود ازجمله مشکلات جدی اقتصاد بریتانیا، شرایط پیچیده بینالمللی و مقابله با تهدید فزاینده حزب نایجل فاراژ.
برخی از نمایندگان حزب کارگر نگرانند که برنهام برای چنین مسوولیت بزرگی آمادگی کافی نداشته باشد و معتقدند او باید در یک رقابت کامل و جدی مورد ارزیابی قرار گیرد. در مقابل گروهی دیگر بر این باورند که برگزاری رقابتی طولانی میتواند بیش از پیش بهجایگاه حزب در افکار عمومی آسیب بزند و بنابراین انتقال قدرت باید هرچه سریعتر انجام شود.
دلایل سقوط استارمر
طبق گزارش گاردین استارمر در حالی از قدرت کنار میرود که نخستین بحران جدی رهبری او در ماه فوریه شکل گرفت؛ زمانی که انس سرور، رهبر حزب کارگر در اسکاتلند خواستار استعفای او شد. در آن مقطع کابینه از استارمر حمایت کرده بود. با وجود محبوبیت پایین شخصی او در نظرسنجیها در ماههای اخیر بهنظر میرسید جایگاهش تا حدی تثبیت شده بهخصوص بهدلیل نحوه مدیریت بحران خاورمیانه و مخالفتش با فشارهای دونالد ترامپ برای ورود بریتانیا بهجنگ با ایران اما این آرامش دیری نپایید. در ماه آوریل روزنامه گاردین فاش کرد که پیتر مندلسون، گزینه جنجالی استارمر برای سمت سفیر بریتانیا در واشنگتن باوجود ردشدن در ارزیابیهای امنیتی بهاین سمت منصوب شده است.
انتصاب مندلسون آخرین مورد از مجموعه تصمیمهایی بود که بسیاری در حزب کارگر آنها را اشتباهات سیاسی استارمر میدانستند. کاهش پرداختهای سوخت زمستانی و اصلاحات جنجالی در نظام رفاه اجتماعی نیز ازجمله عواملی بودند که موجب سقوط حزب در نظرسنجیها شدند.بازگشتهای مکرر استارمر از تصمیمات قبلی خود نیز باعث شد بسیاری از نمایندگان حزب او را فردی ضعیف و فاقد قاطعیت بدانند. برخی نیز از ضعف او در برقراری ارتباط موثر با افکار عمومی انتقاد میکردند.
نمایندگان حزب کارگر در جریان مبارزات انتخاباتی ماه مه از میزان نارضایتی رایدهندگان در حوزههای انتخابیه خود شگفتزده شدند. بسیاری معتقد بودند که این نارضایتی تنها متوجه دولت نبوده بلکه بازتاب خشم عمومی نسبتبه کل نظام سیاسی بریتانیاست.
دراینمیان با اعلام نتایج انتخابات محلی و ثبت شکستهای گسترده حزب کارگر در سراسر کشور ابعاد چالش انتخاباتی پیشروی حزب آشکار شد و درخواستها برای تعیین زمان خروج استارمر از قدرت افزایش یافت.
آسیبپذیری دولت استارمر زمانی بیشتر نمایان شد که وس استریتینگ استعفا داد و سپس خالیشدن کرسی میکرفیلد راه بازگشت اندی برنهام بهپارلمان را فراهم کرد.
پساز آن نیز جان هیلی، وزیر دفاع بهدلیل اختلاف بر سر برنامههای هزینههای نظامی دولت استعفا داد. درنتیجه این باور در میان بسیاری از نمایندگان حزب کارگر شکل گرفت که رهبری استارمر آنچنان شکننده شده که حتی با وجود اصرار او بر ادامه کار روزهای حضورش در خیابان داونینگ بهشماره افتاده است.
استارمر اکنون پس از سقوطی چشمگیر از قدرت کنار میرود؛ سیاستمداری که تنها چهارمین رهبر حزب کارگر بود که توانست حزب را بهپیروزی در انتخابات برساند و در سال۲۰۲۴ بیشترین تعداد کرسیهای پارلمانی حزب را از زمان پیروزی قاطع تونی بلر در سال۱۹۹۷ بهدست آورد.
در همین رابطه طبق گزارشی که مجله تایم از دلایل شکست استارمر منتشر کرده شکنندگی موقعیت وی در حزبی که در انتخابات جولای۲۰۲۴ بهپیروزی رسانده بود از ماهها قبل آغاز شده بود.
اوایل سال جاری انتشار اسناد دولتی نشان داد که هنگام انتصاب پیتر مندلسون بهعنوان سفیر بریتانیا در آمریکا نسبتبه خطرات اعتباری ناشی از ارتباطات او با جفری اپستین هشدار داده شده بود. در ماههای اخیر نیز پس از عملکرد ضعیف حزب کارگر در انتخابات محلی دهها نماینده خواستار استعفای استارمر و تعیین زمان خروج او شدند.
چندین عضو دولت او نیز طی هفتههای اخیر استعفا دادند و برخی از آنان دلیل این تصمیم را ازدستدادن اعتماد بهتوانایی او برای رهبری کشور عنوان کردند. دومقام ارشد دفاعی بریتانیا در ۱۱ژوئن از سمت خود استعفا دادند و استارمر را متهم کردند که بودجه کافی برای برنامه سرمایهگذاری دفاعی کشور اختصاص نداده است.
پیش از آنان نیز وس استریتینگ هنگام استعفای خود در ماه مه گفته بود: اکنون روشن است که استارمر حزب کارگر را بهانتخابات عمومی بعدی رهبری نخواهد کرد.
او هفته گذشته مدعی شد حمایت ۸۱ نماینده مورد نیاز برای آغاز رقابت رهبری را در اختیار دارد و اگر استارمر زمان خروج خود را مشخص نکند، آماده ورود بهرقابت است.
با این حال استریتینگ پیشتر از بهچالش کشیدن استارمر خودداری کرده بود تا بهاندی برنهام فرصت بازگشت بهپارلمان و حضور در رقابت رهبری داده شود.
برنهام نیز در سخنرانی پیروزی خود در روز جمعه گفت: همه میدانند که سیاست دیگر کارایی لازم را ندارد.او پیروزی خود را نقطه عطفی توصیف کرد و آن را آخرین فرصت برای تغییر در حزب کارگر دانست. برنهام خواستار شکلگیری سیاستی جدید مبتنی بر وحدت و امید نیز شد.
