میراث فرزین و چالشهای پیشروی همتی
جهان صنعت – با کنار رفتن محمدرضا فرزین از ریاست کل بانک مرکزی عبدالناصر همتی سکان نهادی را در دست گرفته که با تورم بالا، رشد فزاینده نقدینگی، افت شدید ارزش پول ملی و رانت ناشی از ارز چندنرخی مواجه بوده؛ میراثی سنگین که تصمیمهای آینده بانک مرکزی را بیش از هر زمان دیگری تعیینکننده کرده است.
محمدرضا فرزین از دی۱۴۰۱ سکان هدایت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را در بحبوحه نوسانات شدید اقتصادی و پیچیدگیهای بازار ارز به دست گرفت.
انتصاب او در شرایطی انجام شد که اقتصاد کشور با چالشهای متعدد مانند تزلزل ارزش پول ملی، فشار تحریمها و تورم بالا مواجه بود. با وجود تکذیب بانک مرکزی طی روزهای گذشته استعفای او از سمت رییس کلی بانک مرکزی نهایتا تایید و عبدالناصر همتی نیز به عنوان جانشین وی معرفی شد.
حال باتوجه به شرایط نهچندانخوب کشور از نظر افزایش نرخ تورم، کاهش ارزش پول ملی و رانت موجود در بحث چندنرخیبودن ارز عبدالناصر همتی باید بتواند در دوره سختی که این سمت را بر عهده گرفته شرایط را بهبود ببخشد اما باتوجه به کنار رفتن فرزین در ادامه بخشی از اقدامات او و دستاوردهای او را مشاهده میکنید.
عدم موفقیت در مدیریت نقدینگی و کنترل تورم
یکی از محورهای اصلی برنامههای اعلامی فرزین در سالهای اخیر کاهش رشد نقدینگی و مهار تورم بوده و بارها تاکید کرده که هدفگذاری بانک مرکزی در بخش نقدینگی تثبیت آن نزدیک به رقم ۲۵درصد بوده و تلاش شده تا ضمن کاهش رشد نقدینگی اثرات آن بر قیمتها و نرخ تورم کشور کنترل شود.
به گزارش ایسنا، هر چند روند نقدینگی و تورم در اقتصاد ایران تحتتاثیر عوامل متعدد داخلی و خارجی قرار دارد اما گزارشها نشان میدهد که بانک مرکزی در دوره اخیر توانسته نرخ تورم سالانه را نسبت به سالهای گذشته کاهش دهد گرچه بسیاری از کارشناسان فاصله زیادی با اهداف برنامهریزی شده را یادآور شدند.
برخلاف صحبتهای فرزین نرخ نقدینگی در سال۱۴۰۴ نسبت به سال۱۴۰۳ و قبلتر بالا رفت که البته بانک مرکزی اصلیترین دلایل این اتفاق را پرداخت وامهای ازدواج و فرزندآوری و… مطرح کرد.
در سال۱۴۰۱ که فرزین شروع به فعالیت کرد حجم نقدینگی کشور حدود ۶هزارو۳۰۰همت بود اما تا پایان بهار سال۱۴۰۴ حجم نقدینگی کشور به بیش از ۱۱هزارو۵۸همت افزایش یافت. به بیانی دیگر نقدینگی کشور در سهماههاول سال۱۴۰۴ تنها به نسبت انتهای سال۱۴۰۳ حدود ۳۲درصد افزایش داشت.
نظام بانکی و اصلاح ساختارها
در حوزه نظام بانکی فرزین بارها به مسائل ناترازی بانکها و ضرورت اصلاح ساختارها اشاره کرده و برنامههایی برای ارتقای گزارشدهی مالی، کنترل اضافه برداشت بانکها و افزایش سرمایه شبکه بانکی مطرح کرده است. او معتقد بود مشکلات بانکی تا حد زیادی ناشی از «داراییهای غیر نقد شونده» است و برای بهبود این وضعیت اقدامات نظارتی و اصلاحی در دستور کار قرار گرفت.
در همین راستا بانک مرکزی هشدار داده بود که درصورت عدم اصلاح وضعیت چندین بانک ناتراز ممکن است روند ادغام یا انحلال آنها در سالهای آینده تسریع شود؛ موضوعی که در رسانهها بازتاب گستردهای داشت و نهایتا امسال(۱۴۰۴) بانک آینده به عنوان یکی از بانکهای ناتراز وارد دوره گزیر شد.
موضوع مهم دیگر نیز مخالفت فرزین با بنگاه داری بانکها بود که این مورد را یکی از عوامل ناترازیها در سیستم بانکی اعلام میکرد.
بازار ارز و سیاستهای ارزی
بازار ارز ایران در طول دوره مدیریت فرزین با نوسانات قابلتوجهی روبهرو بوده است؛ امری که انتقاداتی را از سوی تحلیلگران و رسانهها به دنبال داشت. همزمان بانک مرکزی اقدامات و راهکارهایی برای ایجاد ثبات نسبی در بازار اتخاذ و اعلام کرد که سیاستهای ارزی با هدف جلوگیری از انتقال موج تورمی به کالاها و خدمات صورت میگیرد.
در تاریخ ۸دی۱۴۰۱ دقیقا روزی که محمدرضا فرزین به عنوان رییس کل بانک مرکزی معرفی شد بالاترین نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد مبلغ حدودی ۴۱هزارو۳۰۰تومان بود که اکنون در شروع هفته دوم دی۱۴۰۴ نرخ دلار در بازار آزاد به بیش از ۱۴۴هزارو۵۰۰تومان نیز رسید(بیش از ۱۰۳هزارتومان افزایش قیمت در کمتر از سهسال).
دلار چندنرخی و نارضایتیها
یکی از موضوعات مهمی که همواره در زمان فرزین توسط کارشناسان مورد نقدقرار گرفت و اصلاح نشد بحث چندنرخیبودن قیمت دلار و خصوصا وجود دلار ۲۸هزارو۵۰۰تومانی بود که بسیاری از کارشناسان این نرخ را عاملی برای ایجاد فساد مطرح میکردند. نکته مهمی که یکی از محورهای اصلی فعالیت عبدالناصر همتی معرفی شده است.
دوره مدیریت محمدرضا فرزین در بانک مرکزی ایران همزمان با چالشهای عمیق اقتصادی، فشار تحریمها و نوسانات بازار ارز بوده است. دستاوردهایی مانند تلاش برای کاهش رشد نقدینگی، توسعه ابزارهای مالی نوین، مشارکت در ایجاد ثبات ارزی و برنامهریزی برای ریال دیجیتال درکنار انتقاداتی نسبت به کنترل بهتر تورم و اصلاح ساختار بانکی از مهمترین وجوه این دوره محسوب میشد.
حذف ۴صفر از پول ملی
یکی از اقداماتی که فرزین همواره بهدنبال رخدادن آن بود حذف چهارصفر از پول ملی و تبدیل واحد پول ملی به تومان بود که نهایتا نیز به شکل نیمهکاره موفق به انجام آن شد.
بانک مرکزی(فرزین) تصمیم داشت با حذف چهارصفر از پول ملی واحد پول نیز به تومان تغییر کند. نهایتا با پیگیریهای بانک مرکزی مجلس با حذف چهارصفر موافقت کرد اما واحد پول همان ریال باقی ماند. این موضوع را میتوان مهمترین دستاورد دوره فرزین نام برد که البته به شکل کامل نیز محقق نشد.
