مواد مهمترازنفت برای آینده اقتصاد جهانی
جهان صنعت – در حالی که نفت خام بر قرن گذشته تاثیر گذاشت اما عناصر خاکی کمیاب ممکن است قرن بعدی را شکل دهند. با برقیشدن اقتصادها و گسترش هوش مصنوعی کنترل بر مواد حیاتی درحال تبدیلشدن به منبع جدیدی از قدرت جهانی است. در بیشتر قرن گذشته نفت ستون فقرات اقتصاد جهانی بوده است. این ماده سوخت کارخانهها، حملونقل و تجارت را تامین میکرد و به تعیین اینکه کدام کشورها ثروتمند شدند و کدام کشورها وابسته ماندند کمک میکرد. کنترل بر جریانهای نفت خام اغلب به اهرمی برای تورم، تولید صنعتی و در لحظات بحرانی نتیجه جنگها تبدیل میشد. این نفوذ از بین نرفته و قیمت نفت همچنان قدرت برهم زدن اقتصادها را دارد. افزایش ناگهانی قیمت آن میتواند به سرعت به تورم دامن بزند، تصمیمات بانک مرکزی را پیچیده کرده و بر امور مالی عمومی فشار وارد کند. برای دولتها امنیت انرژی همچنان یک نگرانی مکرر است بهویژه هنگامی که تنشهای ژئوپلیتیکی افزایش مییابد. با این حال پایههای قدرت جهانی در حال تغییر است. با برقیشدن اقتصادها و گسترش فناوریهای دیجیتال در هرلایه از تولید نوع متفاوتی از منبع در کانون توجه قرار میگیرد.
از طلایسیاه تا فلزات استراتژیک
نقش نفت در اقتصاد جهانی هنوز به پایان نرسیده است. مصرف جهانی هنوز بیش از ۱۰۰میلیونبشکه در روز بوده و اکثر پیشبینیها نشان میدهد که تقاضا تا دهه۲۰۳۰ حتی باوجود پیشرفت ناهموار گذار انرژی همچنان قوی خواهد ماند. بازارهای نفت برای مقیاسپذیری و انعطافپذیری ساخته شدند. نفت خام را میتوان از طریق اقیانوسها حمل، در ذخایر استراتژیک ذخیره و ازطریق شاخصها معامله کرد. هنگامی که عرضه مختل میشود سیستم معمولا میتواند خود را تنظیم کند. گاهی اوقات به سختی اما اغلب به سرعت این اتفاق میافتد. عناصر خاکی کمیاب جایگاه کاملا متفاوتی دارند. آنها برای انرژی سوزانده نشده یا در حجمهای عظیم روزانه معامله نمیشوند بلکه درعوض در قلب فناوریهایی که زیربنای برقرسانی، اتوماسیون و زیرساختهای دیجیتال هستند جاسازی شدند. آهنرباهای دائمی ساختهشده از عناصر خاکی کمیاب اجزای حیاتی در موتورهای خودروهای برقی، توربینهای بادی، رباتیک، سیستمهای هوافضا و سختافزارهای پیشرفته نظامی هستند و اهمیت آنها برای مراکز داده و زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی بهطور فزایندهای افزایش مییابد.
اقتصاد آهنربا درحال شتابگرفتن است
در کنفرانس «معادن، آهنرباها و موتورهای عناصر خاکی کمیاب» (REMM&M) در اکتبر۲۰۲۵ در تورنتو لاوسون ویندر، تحلیلگر کالاهای بانک آمریکا موارد نوظهور را تشریح کرد. دادههای ذکرشده توسط بانک آمریکا نشان میدهد که تقاضا برای آهنربای نئودیمیوم جهانی که یکی از مفیدترین انواع عناصر خاکی کمیاب به شمار میرود میتواند تا سال۲۰۳۵ با نرخ ترکیبی سالانه تقریبا ۹درصد رشد کند. پیشبینی میشود خودروهای برقی رشدی حدود ۱۱درصد در سال داشته باشند. تقاضای رباتیک میتواند نزدیک به ۲۹درصد افزایش یابد. در آمریکا این اعداد حتی تندتر هستند. پیشبینی میشود تقاضای آهنربا تا سال۲۰۳۵ تقریبا با نرخ رشد سالانه ۱۸درصد پنجبرابر شود و تقاضای اروپا میتواند در مدت مشابه حدود ۵/۲ برابر افزایش یابد. درمقایسه پیشبینی میشود رشد تقاضای جهانی نفت در همین افق سالانه به زیر یکدرصد کاهش یابد.
تقاضا بسیار جلوتراز عرضه است
در حالی که تقاضا برای عناصر خاکی کمیاب در حال افزایش است اروپا عملا هیچ تاسیسات استخراج یا فرآوری عناصر خاکی کمیاب داخلی ندارد. بانک آمریکا انتظار دارد که کمبود عرضه در این منطقه ادامه یافته و با افزایش تقاضا از پایهای که از قبل بالا بوده کمبودها افزایش یابد. چین تقریبا ۹۰درصد از تولید اکسید عناصر خاکی کمیاب در نئودیمیوم و پراسئودیمیوم، تقریبا تمام تولید اکسید عناصر خاکی کمیاب سنگین در دیسپروزیم و تربیوم و حدود ۸۹درصد از تولید آهنربای عناصر خاکی کمیاب را به طور کلی به خود اختصاص داده است. درمورد ظرفیت فرآوری بانک آمریکا تخمین میزند که چین تقریبا ۸۷درصد از ظرفیت جهانی برای تبدیل موادمعدنی به محصولات جداشدهای که تولیدکنندگان میتوانند از آنها استفاده کنند را دراختیار دارد. وقتی صحبت از مواد فرآوری نشده میشود چین حدود ۴۹درصد از ذخایر اکسید عناصر خاکی کمیاب جهان را در اختیار دارد و تقریبا ۶۹درصد از تولید جدانشده جهانی را تولید میکند. گلوگاه واقعی در فرآوری، پالایش و تولید آهنربا نهفته است؛ مراحلی از زنجیره تامین که از نظر فنی پیچیده و از نظر زیستمحیطی، چالشبرانگیز و سرمایهبر هستند. کنترلهای صادراتی چین که در آوریل۲۰۲۵ معرفی شدند این موضوع را آشکار کردند. چین اکنون برای صادرات چندین عنصر خاکی کمیاب متوسط و سنگین مجوزها و افشای اطلاعات مربوط به کاربرد نهایی را الزامی کرده است.
هوش مصنوعی فیزیکی اهمیت مواد را برجسته کرد
به باور جوردی ویسر، رییس تحقیقات کلان در شرکت «توئنتی تو وی ریسرچ» (22V Research) عناصر خاکی کمیاب بخشی از یک داستان گستردهتر ساخت «هوش مصنوعی فیزیکی» هستند. او در یادداشتی اخیر گفت: «ساخت هوش مصنوعی فیزیکی وابستگی شدیدی به کالاها ایجاد میکند؛ جاییکه چین بر زنجیرههای تامین جهانی تسلط دارد.»
هوش مصنوعی فقط نرمافزار و مراکز داده نیست و شامل سختافزارهایی مانند رباتها، حسگرها، موتورها، باتریها و سیستمهای قدرت میشود. او هشدار داد حتی با وجود اینکه آمریکا و اروپا برای ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی رقابت میکنند از نظر ساختاری به ظرفیت فرآوری چین وابسته هستند. این یک آسیبپذیری استراتژیک است که نمیتوان آن را در جدول زمانی مورد نیاز فناوری جای داد.
کنترل محدودیتها
باوجود رقابت برای کربنزدایی از اقتصاد جهانی نفت همچنان ضروری است. قیمت آن انتظارات تورمی را تعیین میکند و همچنان موازنههای تجاری جهانی را شکل میدهد. در عصر صنعتی نوظهور که با اتوماسیون، برقیسازی و هوش مصنوعی تعریف میشود اما عناصر خاکی کمیاب بهطور فزایندهای تعیین میکنند که چه چیزی و توسط چه کسی میتواند ساخته شود.
منبع: یورونیوز
