مسقط؛ میانبری برای رسیدن به«اسلامآباد»
جهان صنعت – عباس عراقچی، وزیر امور خارجه صبح روز گذشته بهمنظور دیدار و رایزنی با مقامهای عمان وارد مسقط شد؛ سفری که بنابر گزارش خبرگزاریهای داخلی باهدف ادامه رایزنیهای دوجانبه ایران و عمان درباره تحولات منطقه بهویژه موضوع تنگه هرمز انجام شد و طی آن وزیران امور خارجه ایران و عمان درباره تنظیم سازوکارهای مقتضی برای تردد ایمن کشتیها از تنگه هرمز وفق ماده۵ یادداشت تفاهم اسلامآباد گفتوگو و تبادلنظر کردند.
سفر عراقچی بهعمان در ادامه سفر غریبآبادی بهقطر
عراقچی اما درحالی روز گذشته راهی عمان شد و هنگام ورود بهاین کشور مورد استقبال شماری از مقامهای وزارت خارجه عمان و سفیر ایران در مسقط قرار گرفت که چهارشنبه ۱۰تیرماه نیز هیات فنی و کارشناسی ایران بهریاست کاظم غریبآبادی در قامت معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در سفری راهی دوحه پایتخت قطر شده بود و در جریان آن سفر در نشستی سهجانبه با میاجیهای پاکستانی و قطری درباره پیشبرد اجرای تفاهمنامه اسلامآباد گفتوگو کرده بوده آنهم درحالیکه همزمان با حضور غریبآبادی و هیات همراه در دوحه هیاتی از ایالاتمتحده نیز بهریاست استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه رییسجمهور آمریکا در دوحه حضور داشتند و با برخی از مقامهای ارشد قطری ازجمله تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر و محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر دیدار و گفتوگو کرده بودند. نکته مهم اینکه غریبآبادی در جریان آن سفر با تمرکز بر نقض تعهدات آمریکا تحت بند یک یادداشت تفاهم در رابطه با مساله پایان جنگ در تمامی جبههها ازجمله لبنان نسبتبه آنچه در همان مقطع زمانی در رابطه با اقدامهای آمریکا درخصوص تقویت تجهیزات و نیروها در منطقه را مورد اشاره و انتقاد قرار داده بود؛ حال آنکه در بزنگاه کنونی و همزمان با سفر عراقچی بهمسقط این ایالاتمتحده و بهویژه شخص دونالد ترامپ بهعنوان رییسجمهور این کشور است که طی روزهای گذشته با اشاره بهحملاتی که بهچند کشتی در تنگه هرمز صورت گرفت ایران را متهم کرده و بند۵ یادداشت تفاهم اسلامآباد که به عدم اخلال در ترتیبات تنگه هرمز میپردازد نقض کرده؛ اتهامهایی که البته در ادامه منجربهحملات نیروهای مسلح آمریکا بهنقاطی از خاک ایران در روزهای پایانی هفته گذشته و متعاقبا واکنش نیروهای مسلح جمهوری اسلامی شد و شرایط را چنان تحتتاثیر قرار داد که برخی ناظران حتی از احتمال ازسرگیری مجدد جنگ سخن گفتند آنهم درحالیکه کاخ سفید در ادامه با اعمال تحریمهای تازه علیه ایران علنا بند۹ یادداشت تفاهم اسلامآباد را نیز نقش کرد؛ تحولاتی که ادامه واکنش دونالد ترامپ را نیز برانگیخت و در نتیجه رییسجمهور ایالاتمتحده در یکی از دیگر موضعگیریهای دوگانه خود همزمان با تاکید بر موافقت واشنگتن برای ادامه مذاکرات مدعی شد که بهزعم او آتشبس پایان یافته است. او که در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال در این رابطه اظهارنظر میکرد، مدعی شد: جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است که بهگفتوگوها ادامه دهیم. ما با این درخواست موافقت کردیم اما ایالاتمتحده بهصراحت و بدون هیچ ابهامی بهآنها اعلام کرده که آتشبس پایان یافته است!
تهدید موشکی ترامپ در واکنش بهادعای تهدید ترامپ بهترور
آنچه اما حتی پس از بازگشت آرامش نسبی بهروابط پرتنش تهران و واشنگتن مذاکرات و یادداشت تفاهم ایران و آمریکا را بار دیگر درمعرض خطر فروپاشی قرار داده ادعاهایی بود که تقریبا بالافاصله پس از کاهش سطح تنش نظامی روزهای پایانی هفته گذشته درپی ادعاهای دستگاههای امنیتی اسرائیل درخصوص تلاش تهران برای ترور دونالد ترامپ مطرح شد؛ ادعاهایی که بهویژه بهاین دلیل بیشتر مورد توجه قرار گرفت که همزمان با برگزاری مراسم تشییع پیکیر رهبری طی هفته گذشته برخی شرکتکنندگان در این مراسم شعارهایی تند و تیز در راستای خونخواهی سر دادند. تحولاتی که باعث شد ترامپ روز گذشته نیز بار دیگر در پیامی تهدیدآمیز در شبکه اجتماعی تروثسوشال از آمادگی برای ازسرگیری حملات بهایران سخن بگوید. او نوشت: ۱۰۰۰موشک آماده شلیک و نشانهگیریشده بهسمت جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و اگر دولت ایران بهتهدیدات خود که در گوشهوکنار جهان مطرح شده برای ترور یا تلاش برای ترور رییسجمهور مستقر ایالاتمتحده آمریکا که در این مورد «من» هستم عمل کند هزاران موشک دیگر بلافاصله شلیک خواهد شد. ترامپ ادعا کرد: دستورات از قبل صادر شده و ارتش ایالاتمتحده آماده متمایل و قادر است تا برای یک دوره زمانی یک ساله(که قابل تمدید نیز هست) تمام مناطق ایران را بهطور کامل نابود و ویران کند. الحمدلله! رییسجمهور آمریکا روز جمعه نیز در گفتوگویی با نیویورکپست مدعی شده بود که دستوراتی برای حمله شدید بهایران در صورت موفقیت تهران در ترور خود برجای گذاشته است. او در این گفتوگو با طرح این ادعا که من مدتهاست در فهرست آنها هستم، اضافه کرد: تنها چیزی که هست دستوراتی گذاشتم که اگر اتفاقی بیفتد آنها را در سطوحی بمباران کنید که قبلا هرگز ندیدند. عجیب آنکه ترامپ درحالی تمامی این تهدیدها را صرفا در واکنش بههشدار دستگاههای امنیتی اسرائیل مطرح کرد که در عین حال مدعی شد اسرائیل هیچ چیز جدیدی نیاورده است. ترامپ حتی در مسیر بازگشت از اجلاس ناتو در آنکارا هواپیمای خود را نیز تغییر داد؛ اقدامی که در ادامه کاخ سفید در توضیح علت آن مدعی شد که این اقدام یک تدبیر امنیتی برای حفظ جان ترامپ بوده است.
رد شایعه ازسرگیری مذاکرات همزمان با سفر عراقچی بهعمان
حال و پس از پشتسر گذاشتن مجموعه این تحولات عراقچی راهی مسقط شده و بهعبارت دیگر سفر عراقچی بهعمان درپی مجموعه این تحولات بر اهمیت آن افزوده است. این در حالی است که شامگاه جمعه و ساعاتی پیش از عزیمت عراقچی بهمسقط سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی بهتشریح اهداف سفر عراقچی بهعمان پرداخت و تاکید کرد که وزیران امور خارجه ایران و عمان در جریان این سفر درباره تنظیم سازوکارهای مقتضی برای تردد ایمن کشتیها از تنگه هرمز وفق ماده۵ یادداشت تفاهم اسلامآباد گفتوگو و تبادلنظر خواهند کرد.
اما درشرایطیکه در سخنان اسماعیل بقائی درباره اهداف سفر عراقچی بهمسقط حتی هیچ اشارهای بهبحث میانجیگری برای ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا نیز نشده یک رسانه آمریکایی از احتمال مذاکره ایران و تیم ونس در مسقط در روز شنبه خبر داد. سیبیاس با تاکید بر اینکه در آستانه مذاکرات ایران و آمریکا که انتظار میرود ازطریق میانجیها ادامه یابد عباس عراقچی صبح روز شنبه وارد عمان شده، نوشت: انتظار میرود تیم مذاکرهکننده دونالد ترامپ بهرهبری جیدی ونس، معاون رییسجمهور، جرد کوشنر، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا روز شنبه مذاکرات را در عمان ادامه دهند. هرچند هنوز ساعتی از این ادعای عجیب و دور از انتظار سی بیاس نگذشته بود که خبرگزاری فارس بهنقل از یک منبع آگاه اعلام کرد: مذاکره تا عقبنشینی آمریکا از مواضعش منتفی است. این خبرگزاری با اشاره بهآنچه پیشتر ازسوی برخی رسانههای نزدیک بهاسرائیل مطرح و متعاقبا ازجانب دونالد ترامپ نیز تکرار شده بود گزارشهای این رسانههای نزدیک بهاسرائیل درباره درخواست ایران برای مذاکره با آمریکا تکذیب کرد و نوشت: جمهوری اسلامی ایران هیچ درخواستی برای مذاکره با آمریکا ارائه نکرده و هیچ مذاکرهای نیز تا زمانی که طرف آمریکایی از مواضع خود عقبنشینی نکند انجام نخواهد شد.
انتقال گلایههای ایران بهآمریکا ازطریق هیات قطری
این تنها خبرگزاری فارس و منبع آگاه نزدیک بهاین خبرگزاری نبود که در رد این ادعاها اعلام موضع کرد. چهآنکه در ادامه اساعیل بقائی درقامت سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز در گفتوگویی تلویزیونی هرگونه درخواست تهران برای ازسرگیری مذاکرات را تکذیب کرد و گفت: ما هیچ درخواستی برای مذاکره با آمریکا نداشتیم. هرچند بقائی در عین حال یادآور شد که ما براساس رویکرد مسوولانه همیشگی درخواست یکی از میانجیگران منطقهای برای سفر بهایران و گفتوگو درباره آخرین وضعیت را رد نکردیم. سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی که در ادامه هویت آنچه را که ابتدا یکی از میانجیگران منطقهای خوانده بود آشکار و تاکید کرد که منظور او هیات قطری است که روز جمعه در سفری بهمشهد با مقامهای ایرانی گفتوگو کرده بود در توضیحات تکمیلی در این رابطه گفت: این سفر همانطورکه اطلاع دارید روز جمعه در مشهد انجام شد و ما هم دیدگاهها و مواضع خود را بهطرف قطری اعلام کردیم.
بقائی که در ادامه بهشدت نسبتبه عملکرد واشنگتن انتقاد میکرد با تاکید بر اینکه پیمانشکنی آمریکا یک عادت است، گفت: اگر در سال۲۰۱۸ بهانه آنها این بود که با هیات حاکمه قبلی مشکل داشتند اکنون ظاهرا حتی با خودشان هم دچار لجاجت هستند. او همچنین با تاکید بر ادامه همان رویه پیمانشکنی در جریان مذاکرات کنونی خاطرنشان کرد: یادداشت تفاهمی که تنها ۲۱یا۲۲روز از زمان امضای آن میگذرد بهطور مداوم با نقض بندهای مختلف ازسوی آمریکا مواجه بوده است. بقائی با اشاره بهحملات روزهای پایانی هفته گذشته نیروهای مسلح آمریکا بهنقاطی از خاک ایران تاکید کرد: اتفاقاتی که روز چهارشنبه و پنجشنبه رخ داد نقض آشکار بندهای یک و دو این یادداشت تفاهم بود. اطلاعیه مربوط بهلغو مجوز فروش نفت ایران نقض فاحش یکی دیگر از بندهای یادداشت تفاهم محسوب میشود و خبر اعمال تحریمهای جدید نیز نقض صریح بند نهم آن است. سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی تصریح کرد: طرف آمریکایی از مجموع ۱۴بند این یادداشت تفاهم بهبهانههای مختلف بخشهای گوناگون آن را نقض کرده است. بنابراین نباید از این رفتار متعجب شد زیرا پیمانشکنی بخشی از الگوی رفتاری دولتهای مختلف آمریکا بوده است.
بقائی در بخش پایانی این گفتوگوی تلویزیونی درباره جزئیات سفر روز گذشته وزیر امور خارجه بهعمان نیز توضیح داد و گفت: این سفر در ادامه رایزنیهایی است که طی یکیدوماه اخیر با عمان آغاز کردیم در رابطه با موضوع تنگه هرمز. سخنگوی وزارت امور خارجه با تاکید بر اینکه موضوع تنگه هرمز یکی از موضوعات کلیدی در یادداشت تفاهم خاتمه جنگ بود، گفت: ایران مسوولیت روشنی را در رابطه با ایجاد ترتیبات عادی و همینطور موضوع خدمات دریایی مربوط بهتردد کشتیها در عمان پذیرفت و در این زمینه هم بسیار مصمم و قاطع بوده است. بنابر توافقی که شده بود ما باید با عمان در این زمینه مشورت و همکاری میکردیم. جلسات فنی تا الان چند دور برگزار شده بود هم در تهران و هم در مسقط و این سفر هم در راستای تداوم همان رایزنیها برای کمک بهتسهیل تردد ایمن در تنگه هرمز انجام میشود.
اهمیت سفر عراقچی بهعمان در مذاکرات ایران و آمریکا
بقائی اما درحالی تاکید کرده که سفر روز گذشته عراقچی بهعمان صرفا بهمنظور بحث و تبادل نظر طرفین درباره مساله تنگه هرمز بوده و تلویحا ارتباط این سفر را بهتلاشها برای ازسرگیری مذاکرات رد کرده که بههرحال مساله تنگه هرمز نیز یکی از مهمترین موضوعهای محل اختلاف ایران و آمریکا و البته ازجمله محورهای یادداشت تفاهم اسلامآباد است. بدین ترتیب حتی اگر هدف عراقچی از سفر بهعمان صرفا بحث درباره مساله تنگه هرمز باشد و بپذیریم که وزیر امور خارجه ایران در جریان این سفر قرار نیست هیچ پیامی را بهطرف آمریکایی درباره شرایط ازسرگیری مذاکرات مخابره کند نمیتوان این مهم را نادیده گرفت که مذاکره ایران و عمان بهعنوان کشورهای مجاور تنگه هرمز و احتمال دستیابی تهران و مسقط بهتفاهمی درباره مدیریت این آبراه راهبردی خواه ناخواه بر روند مذاکرات ایران و آمریکا تاثیرگذار خواهد بود. با این حساب باید دید که آیا در جریان این سفر تهران پیامی ناظر بر نوعی نرمش در بحث تنگه هرمز مخابره خواهد کرد و بر تعهدات خود وفق بند۵ یادداشت تفاهم اسلامآباد بازخواهد گشت یا نه؛ مسالهای که بیتردید تاثیری غیرقابلانکار بر آینده مذاکرات خواهد داشت و بر این اساس اگر شاهد ازسرگیری تردد کشتیها در این آبراه راهبردی باشیم طبیعتا تمامی بهانهها را از واشنگتن خواهد گرفت و دست آمریکاییها را در نقض دیگر بندهای این یادداشت تفاهم اسلامآباد خواهد بست.
