قیمت بنزین؛ از عوامل مهم پایانیافتن جنگ
هستی عبادی- افزایش سریع قیمت نفت درپی تشدید درگیریها در خاورمیانه دوباره نشان داده که بازار انرژی هنوز هم مهمترین عامل فشار سیاسی بر دولتهاست. با عبور قیمت نفت از محدوده ۱۰۰دلار و اختلال در مسیرهای حیاتی مانند تنگههرمز بهای بنزین در بسیاری از کشورها بهسرعت بالا رفته و اینموضوع بهیک متغیر جدی در محاسبات سیاسی بهویژه برای آمریکا تبدیل شده است. حدود ۲۰درصد نفت جهان از هرمز عبور میکند و هرگونه اختلال در اینمسیر میتواند مستقیما بهافزایش قیمت جهانی انرژی منجر شود.
در آمریکا افزایش قیمت بنزین همیشه یکمساله صرفا اقتصادی نیست بلکه یکموضوع سیاسی حساس محسوب میشود. تجربههای گذشته نشان داده که جهش قیمت سوخت میتواند محبوبیت دولتها را بهشدت کاهش دهد و فشار داخلی برای پایاندادن بهبحرانهای خارجی را بالا ببرد. هماکنون نیز میانگین قیمت بنزین در آمریکا طی چند هفته از حدود ۹/۲دلار بهنزدیک ۷/۳دلار درهرگالن رسیده و مقامهای انرژی هشدار دادند که کاهش سریع قیمت تضمینشده نیست.
از نظر تاریخی جنگها زمانی که بهبازار انرژی ضربه میزنند معمولا با فشارهای بینالمللی برای کاهش تنش همراه میشوند. نمونههای قبلی نشان دادند که ادامه درگیری اگر باعث افزایش طولانیمدت قیمت نفت شود میتواند تورم جهانی را بالا ببرد و حتی خطر رکود را ایجاد کند. در شرایط فعلی نیز تحلیلگران هشدار دادند که اگر اختلال در صادرات نفت ادامه پیدا کند اقتصاد جهانی ممکن است وارد فاز بیثباتی شود و همین موضوع کشورها را بهسمت فشار برای توقف جنگ سوق میدهد اما سؤال مهمتر ایناست که آمریکا تا چه حد میتواند افزایش قیمت بنزین را تحمل کند؟ اقتصاد آمریکا نسبت بهدهههای گذشته کمتر بهواردات نفت وابسته است اما قیمت بنزین همچنان بهبازار جهانی متصل بوده و حتی اگر تولید داخلی بالا باشد افزایش قیمت جهانی مستقیما بهمصرفکننده آمریکایی منتقل میشود. بههمین دلیل دولتها معمولا در صورت جهش شدید قیمت از ابزارهای اضطراری استفاده میکنند. یکی از مهمترین اینابزارها ذخایر استراتژیک نفت است.
دونالد ترامپ اعلام کرده که برای کنترل بازار از ذخایر استراتژیک آمریکا استفاده خواهد کرد؛ اقدامی که در بحرانهای قبلی هم انجام شده است. اینذخایر میتوانند در کوتاهمدت قیمتها را کاهش دهند اما اثر آن محدود است. برآوردها نشان میدهد آزادسازی ذخایر در گذشته فقط حدود ۱۳تا۳۱سنت درهرگالن از قیمت بنزین کاسته و بیشتر نقش «خرید زمان» را دارد تا حل کامل بحران.
درواقع اگر جنگ طولانی شود یا عرضه جهانی نفت بهطور جدی کاهش یابد حتی آزادسازی ذخایر هم نمیتواند جلوی افزایش قیمت را بگیرد. بههمین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگر قیمت نفت برای مدت طولانی بالای ۱۰۰دلار بماند فشار سیاسی بر واشنگتن و متحدانش برای پایاندادن بهدرگیریها بهطور محسوسی افزایش خواهد یافت.
جمعبندی ایناست که افزایش قیمت بنزین بهتنهایی جنگ را متوقف نمیکند اما وقتی بهتورم، نارضایتی داخلی و فشار اقتصادی جهانی اضافه شود میتواند یکی از مهمترین عوامل تسریع در مذاکرات و تلاش برای پایاندادن بهدرگیری باشد. در چنین شرایطی بازار انرژی نه فقط یکبازار اقتصادی بلکه یکمیدان تعیینکننده در سیاست جهانی است.
هرگونه اختلال در حوزه انرژی تاثیرات گستردهای دارد
در همین خصوص مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با «جهانصنعت» بیان میکند که بههر حال با توجه بهاینکه اقتصاد جهانی چه در کشورهای پیشرفته و چه در کشورهای نوظهور مانند چین و سایر کشورهای شرق آسیا که با سرعت زیادی در حال رشد هستند بهشدت بهانرژی وابسته است هرگونه اختلال در مسیر تامین انرژی میتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد. حدود ۲۵درصد انرژی جهان از منطقه خلیجفارس و از طریق تنگههرمز تامین و عبور کرده و همین موضوع میتواند فشار بسیار زیادی بر اقتصاد جهانی وارد کند. طبیعی است که ایالاتمتحده نیز بهعنوان بزرگترین اقتصاد جهان از اینمساله تاثیر میپذیرد. بااینحال آمریکا در میانمدت توانایی مدیریت اینوضعیت را در داخل کشور خود دارد زیرا هم ذخایر نفتی قابلتوجهی در اختیار داشته و هم منابع انرژی گستردهای دارد که با استفاده از فناوریهای پیشرفته و توان عملیاتی شرکتهای بزرگ انرژی میتواند تا حدی مشکل را بهنفع خود حل کند.
وی افزود: باوجود این ایالاتمتحده از جنبههای دیگری تحت فشار قرار دارد که میتواند آن را بهسمت کاهش تنش و حتی پایان دادن بهجنگ سوق دهد. در کوتاهمدت، برخلاف تصور اولیه، بهنظر میرسد آمریکا انتظار نداشت که جنگ بهمرحلهای برسد که ایران بتواند تنگههرمز را ببندد. احتمالا تصور اینبود که پیش از رسیدن بهچنین نقطهای اهداف موردنظر مانند وادارکردن ایران بهعقبنشینی، تغییر رفتار یا حتی تغییر رژیم محقق شود اما اکنون که شرایط بهاین مرحله رسیده هرچند آمریکا در میانمدت قادر بهمدیریت آن بوده در کوتاهمدت با فشارهای جدی روبهرو شده است.
افزایش قیمت بنزین در داخل آمریکا نارضایتی اجتماعی ایجاد میکند و میتواند محبوبیت دولت را کاهش دهد بهویژه در شرایطی که اینکشور در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره قرار دارد. علاوه بر این متحدان آمریکا بهخصوص در اروپا و کشورهای حوزه خلیجفارس که وابستگی زیادی بهنفت اینمنطقه دارند از ادامه جنگ آسیب جدی دیدند و اینکشورها نیز میتوانند فشار زیادی بر واشنگتن وارد کنند تا بهسمت پایاندادن بهدرگیری حرکت کند.
افقه با اشاره بهاینکه دولت آمریکا در زمان انتخابات بهمردم وعده داده بود که وارد جنگهای طولانی نخواهد شد، تاکید کرد: بهنظر میرسد تصمیمگیران آمریکایی تصور میکردند ایندرگیری کوتاهمدت خواهد بود و بهیک ضربه محدود ختم میشود اما اکنون شرایط پیچیدهتر شده و همین مساله میتواند از سوی افکار عمومی، رایدهندگان و حتی بخشی از ساختار سیاسی و کابینه فشار بیشتری بر دولت وارد کند.درمجموع بهنظر میرسد رییسجمهور آمریکا از جنبههای مختلفی تحت فشار قرار گرفته تا بهسمت پایاندادن بهجنگ حرکت کند و محاسبات اولیه برای ورود بهاین درگیری چندان دقیق از آب درنیامده است. با اینحال همانطور که ورود بهجنگ تا حدی تحت تاثیر فشار اسرائیل انجام شد ادامه آن نیز میتواند تحت تاثیر ملاحظات سیاسی و حیثیتی در قبال اسرائیل قرار داشته باشد؛ ملاحظاتی که لزوما همیشه با منافع آمریکا همسو نیست.
وی درپایان مطرح کرد: بنابراین اگر آمریکا بتواند بر اینفشارها غلبه کند یا آنها را در اولویت پایینتری قرار دهد احتمال دارد آمادگی بیشتری برای پایاندادن بهجنگ نشان دهد بهویژه با توجه بهفشارهایی که از ناحیه بازار انرژی، افکار عمومی داخلی و متحدان خارجی بر آن وارد میشود.
