قطار رشت- آستارا در ایستگاه کاغذبازی
جهان صنعت– با وجود وعدههای وزارت راهوشهرسازی درباره نهایی شدن قرارداد خطآهن رشت–آستارا، ابهام در زمان امضا همچنان باقی است؛ خطآهنی که از آن به عنوان حلقه مفقوده کریدور ترانزیتی شمال-جنوب نام برده میشود؛ پروژهای که سالهاست میان وعدهها، مذاکرات و برخی مسائل دیگر در رفتوآمد است.
کریدور بینالمللی شمال-جنوب با عبور از ایران مسیری حیاتی برای اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقاست که میتواند زمان و هزینه حمل کالا را تا ۴۰درصد کاهش دهد؛ تکمیل راهآهن رشت-آستارا کلید اصلی بهرهبرداری از این کریدور و فرصتی بینظیر برای ارتقای جایگاه ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران محسوب میشود.
کریدور بینالمللی شمال-جنوب، یکی از مهمترین پروژههای ترانزیتی منطقهای است که ایران را به نقطه اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا تبدیل میکند. این مسیر استراتژیک با عبور از ایران امکان کاهش تا ۴۰درصد در زمان و هزینه حمل کالا را فراهم میآورد و نقش کلیدی در ارتقای جایگاه ژئوپلیتیکی و اقتصادی کشور دارد. تکمیل راهآهن رشت-آستارا به عنوان یکی از گلوگاههای حیاتی این کریدور کلید بهرهبرداری کامل از این مسیر و توسعه ترانزیت بینالمللی در شمال کشور محسوب میشود.
طول مسیر راهآهن رشت-آستارا حدود ۱۶۰کیلومتر است که با اتصال شبکه ریلی شمال ایران به مسیر بینالمللی، فرصت بزرگی برای رونق ترانزیت کالا از بنادر دریای خزر به سمت اروپا و بالعکس ایجاد میکند. این پروژه از سالهای گذشته در دست اجرا بوده اما با شروع جدی عملیات تملک اراضی از اواخر سال گذشته، تاکنون حدود ۹۰ کیلومتر از مسیر و ۳۰۰ هکتار زمین برای اجرای آن تحویل پیمانکار شده است. عملیات تثبیت بستر و پلسازی نیز در چند نقطه کلیدی آغاز شده و پیمانکار اصلی پروژه، قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا با استقرار کارگاههای متعدد، پیشرفت قابلتوجهی را ثبت کرده است.
باوجود پیشرفت فیزیکی حدود ۷ تا ۸درصد هنوز بخش قابلتوجهی از مسیر نیازمند تملک اراضی است و چالشهای تامین مالی، بهویژه در شرایط اقتصادی فعلی از اصلیترین موانع پیش روی پروژه بهشمار میآید. قرارداد اجرای این طرح با ارزش حدود ۱۶هزارمیلیارد تومان و مدت زمان ۴۸ماه منعقد شده است که پرداختها عمدتا از محل بودجه سنواتی و منابع عمومی صورت میگیرد.
از منظر زیستمحیطی نیز تدابیر ویژهای انجام شده است؛ از جمله تجمیع خطوط انتقال برق در جنگل گیسوم برای جلوگیری از تخریبهای جدید و ساخت تونل به طول ۱۸۰۰متر در تالاب استیل به جای پلسازی به منظور حفظ این زیستبوم حساس. تکمیل کریدور شمال-جنوب و بهویژه راهآهن رشت-آستارا، فرصت بینظیری برای ارتقای حملونقل ریلی، کاهش مصرف سوخت و آلایندگی، افزایش ایمنی و کاهش ترافیک جادهای در استان گیلان خواهد بود. این پروژه ضمن تسهیل ترانزیت کالا میتواند جابهجایی مسافر و رونق گردشگری در مناطق مسیر را نیز بهبود ببخشد و در نهایت، نقش ایران را در تجارت جهانی پررنگتر کند.
اگرچه مسوولان وزارت راهوشهرسازی طی ماههای اخیر از پیشرفت تملک اراضی، جلب اعتماد طرف روس و نهاییشدن قریبالوقوع قرارداد اجرایی سخن گفتهاند اما تکرار زمانبندیهای مشابه و نبود خروجی مشخص، این پرسش را پررنگتر کرده که آیا این پروژه مهم سرانجام وارد فاز اجرایی قطعی میشود یا همچنان در ایستگاه توافقنامهها متوقف خواهد ماند؟
تملک انجام نشده، پس فاینانس تعیین نمیشود
اواخر آبانماه امسال فرزانه صادق، وزیر راهوشهرسازی در رابطه با آخرین وضعیت خطآهن رشت-آستارا گفته بود که بخش مهمی که در خصوص این پروژه آغاز شده و خوشبختانه بهخوبی پیش میرود، موضوع تملک اراضی است. در حال پیشبرد تملک اراضی هستیم و تمام تلاش ما این است که تا پایان سال ۱۴۰۴ این تملک انجام شود.
او با بیان اینکه اعتماد طرف روس جلب شده است، افزود: سالها این موضوع از سوی روسها مطرح بود که «تملک باید از سوی شما انجام شود تا ما پس از آن وارد شویم» و این مساله به این صورت واگذار میشد که «چون تملک انجام نشده، فاینانس تعیین نمیشود.
فرزانه صادق یادآور شد: موضوع مهم دیگر در پروژه ریلی رشت–آستارا، معافیتهای مالی و عوارضی است که در قانون بر آن تاکید شده و باید براساس آن عمل شود. همزمان با کار کالبدی و خرید زمین، ملاحظات قانونی این بخش نیز با معاونت حقوقی در حال پیگیری است. این مساله نکته مهمی است چراکه خود قرارداد، توافقنامه و معافیتهایی که در توافقنامه ذکر شده باید بهطور قانونی حلوفصل شود و این روند در حال انجام است.
وضعیت قرارداد
وزیر راهوشهرسازی با بیان اینکه موضوع سوم، قرارداد اجرایی پروژه خطآهن رشت-آستاراست، گفت: قرارداد اجرایی که عدد و رقم کار در آن مشخص شده است؛ رقم ۶/۱میلیارد یورویی که ۱۵درصد آن را باید جمهوری اسلامی تامین کند. حجم کار و جزئیات قرارداد اجرایی با جزئیات بیشتری تهیه شده و همانطور که پیشتر گفتهام تا یک ماه آینده (اواخر آذرماه ۱۴۰۴) نهایی خواهد شد. صادق با اشاره به ارسال دعوتنامه از سوی روسیه برای امضای قرارداد اجرایی خطآهن رشت-آستارا افزود: یکی، دو هفته تاخیر به دلیل پیگیری موضوعات حقوقی اتفاق افتاده اما تصمیم داریم برای نهاییسازی قرارداد طی یکی، دو هفته آینده به آنجا سفر کنیم. موضوعات حقوقی نیز در قالب یک بند، به موازات این کار پیش خواهد رفت.
او یادآور شد: موضوع دیگری که بهخوبی در حال پیش رفتن است و باید بر آن تاکید بیشتری شود این است که همزمان با خرید اراضی، اقدامات فنی نیز آغاز شود. این موضوع به سرعتبخشی کار و ریلگذاری کمک خواهد کرد. این موارد را توضیح میدهم تا زمانی که دو یا سه هفته دیگر از من پرسیده میشود «در خصوص قرارداد چه کردید؟» پاسخ روشن باشد.
اختصاص هزارمیلیارد تومان به خطآهن رشت- آستارا
چند روز پیش نیز معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار گیلان گفت که بیش ازهزارمیلیارد تومان تاکنون برای تملک اراضی و تمهیداتی برای احداث راهآهن رشت – آستارا اختصاص یافته است.
محمد غراوی افزود: مراحل تملک مسیر از رشت مدتی قبل شروع شده که تملک ۱۱۰ کیلومتر آن انجام شده و پیمانکار مربوطه کار تثبیت بستر و جاده دسترسی و اقدامات آتی کار ساخت سازه
پی و ستونها را در دست اقدام دارد. وی ادامه داد: ما باید تملک تمامی مسیر را که ۱۶۲ کیلومتر است، انجام دهیم تا طرف روسی تعهدات خود را در تفاهمنامهای که بین جمهوری اسلامی ایران و فدارتیو روسیه منعقد شده، انجام دهد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار گیلان گفت: برای احداث مسیر ریلی رشت- آستارا، سال قبل ۳۴۵میلیارد تومان هزینه شده و حدود ۷۰۰میلیارد تومان نیز امسال، رییسجمهور در زمان حضور در استان گیلان دستور داد که برای این پروژه اضافه شود.
ایران زیر بار ۷۰درصد پیشنهاد روسها رفته است
اواخر ماه گذشته (آذر ۱۴۰۴) هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور، درباره خطآهن رشت-آستارا گفته بود: تقریبا با ۷۰درصد پیشنهاد روسها برای ساخت این خطآهن موافق هستیم.
او با بیان اینکه «اختلافنظر ما کارشناسی و مربوط به ایستگاههاست»، افزود: با توجه به اینکه روسها سابقه زیادی در ساخت ایستگاههای راهآهن دارند، طبیعتا طراحی را به آن سمتوسو میبرند و ممکن است این کار مورد قبول ما نباشد. البته در سفری که به روسیه خواهیم داشت، این مساله حلوفصل خواهد شد. بازوند پیشتر نیز از سفر مدیرعامل شرکت «کاسپین سرویس» روسیه به ایران خبر داده و گفته بود: در حال مذاکره با روسها برای قرارداد اجرایی پروژه ساخت خطآهن رشت- آستارا هستیم و در آینده نزدیک قرار است برای امضای قرارداد اجرایی به روسیه سفر کنیم. براساس آخرین اظهارات مسوولان وزارت راهوشهرسازی تاکنون حدود ۱۱۲کیلومتر از اراضی مسیر ساخت خطآهن رشت-آستارا تملک شده و قرار است در فاصله حدود دو ماه تا پایان سال، این بخش از پروژه اجرایی شود. با این حال در شرایط فعلی مشخص نیست آیا مدیران ذیربط در بخش حملونقل کشور برای امضای قرارداد اجرایی به روسیه سفر کردهاند یا خیر. در اینجا این پرسش مطرح میشود که ماراتن قرارداد اجرایی خطآهن رشت-آستارا چه زمانی به خط پایان میرسد؟
