فولاد در جدال
جهان صنعت– محدودیتهای شدید گاز که بهکارخانههای فولادی اعمال میشود اینصنعت را بهمنطقه خطر رسانده است. این درحالی است که صنعت فولاد حدود ۱۱درصد ارزآوری کشور را بر عهده دارد و در سال۱۴۰۳ حدود ۵/۶میلیارددلار ارز وارد کشور کرده است؛ رقمی که قابلیت افزایش تا ۱۰میلیارددلار را نیز دارد اما همه اینها مشروط بر ایناست که محدودیتهای انرژی برطرف شود. بسیاری بر اینباورند که در شرایط فعلی کشور و نیازمندی بهارز مقررات باید بهگونهای تنظیم شود که صادرات فولاد توسعه یابد و ارزآوری اینصنعت افزایش پیدا کند. این درحالی است که صنعت فولاد در چهارسال گذشته در پی ناترازی انرژی بیشاز ۱۴میلیارددلار زیان دیده است. بهطور خاص کمبود گاز طی سالهای اخیر بهبزرگترین تهدید برای صنعت فولاد ایران تبدیل شده است. اینکه چرا باوجود آنکه ایران دومین دارنده ذخایر گاز جهان است بهچنین ناترازی شدیدی رسیدیم پرسشی است که بهباور کارشناسان وزارت نفت و شرکت ملی گاز باید بهآن پاسخ دهند اما درخصوص بحرانآفرینی چنین معضلی تمامی کارشناسان اتفاق نظر دارند.
نقش تضمینی دولت کجاست؟
دراینخصوص وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران بهتازگی تصریح کرده است: «دولت باید تضمین کند گازی که از محل صرفهجویی آزاد میشود برای سرمایهگذار صنعتی قابل استفاده خواهد بود. متاسفانه در سالهای گذشته چنین تضمینی داده نشد و شرکتهایی که سرمایهگذاری کردند متضرر شدند. همین موضوع اعتماد بخشخصوصی را بهشدت کاهش داد.»
درکنار بهینهسازی مصرف دولت از فولادسازان خواسته در استخراج میادین کوچک و متوسط گازی مشارکت کنند. یعقوبی دراینباره میگوید: «اساسا استخراج گاز وظیفه فولادسازان نیست و وزارت نفت برای اینکار بودجه دارد. با اینحال از سال۱۴۰۰ مذاکراتی برای ورود فولادیها بهاین حوزه آغاز شد که بیشاز سهسال طول کشید و هنوز هم بهقرارداد نهایی نرسیده است.»
او با انتقاد از بوروکراسی طولانی وزارت نفت اضافه میکند: «حتی اگر امروز قراردادها امضا شوند حداقل دو سال زمان لازم است تا استخراج آغاز شود. اینروند کند درشرایطیکه انرژی پاشنهآشیل صنعت کشور شده کاملا غیرقابل قبول است.»
یعقوبی با اشاره بهتجربه جهانی تاکید میکند: «در بسیاری از کشورها استخراج میادین کوچک و متوسط گازی بهبخشخصوصی سپرده شده و بازار شفافی میان تولیدکننده گاز و مصرفکننده صنعتی شکل گرفته است. چنین الگویی میتواند در ایران هم اجرا شود بهشرط آنکه دولت سرعت عمل و انعطاف بیشتری داشته باشد.» به گفته او، صنعت فولاد در چهارسال گذشته تنها از محل کمبود گاز حدود ۸میلیارددلار زیان دیده و درصورت تداوم وضعیت فعلی اینخسارتها ادامهدار خواهد بود.
زنگ خطر برای صنعت فولاد
حاشیه سود شرکتهای بزرگ فولادی از ۳۳درصد طی پنجسال اخیر بهحدود ۶درصد در ششماههنخست امسال رسیده که اینروند آینده صنعت فولاد و صنایع وابسته را با تهدید جدی مواجه میکند. بررسی صورتهای مالی منتشرشده در سامانه کدال بورس و اوراق بهادار نشان میدهد سود شرکتهای بزرگ بورسی صنعت فولاد در پنجسال اخیر روندی کاهشی داشته است.
مساله اما ایناست که وقتی صنعت فولاد بهعنوان یکصنعت راهبردی و مادر با چنین افتی در حاشیه سود مواجه میشود تبعات آن در آینده در تمام بخشهای اقتصادی و صنایع وابسته قابل مشاهده خواهد بود. نکته ایناست که بخش قابلتوجهی از اشتغال و فعالیتهای صنعتی کشور بهفولاد وابسته است و هیچ صنعتی نمیتواند با بازدهی کمتر از نرخ تورم و بهره بانکی فعالیتی پایدار داشته باشد.
این درحالی است که در آذرماه امسال رییسجمهور دستور داد گاز صنایع صادراتمحور ازجمله فولاد قطع نشود اما ایندستور اجرایی نشد و محدودیت ۳۰تا۵۰درصدی گاز بهصنایع فولادی تحمیل شده است.
اختلاف ایران با منطقه
پیشتر معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با انتقاد از نرخ بالای انرژی گفته بود: صنعت فولاد ایران نهتنها از یارانه انرژی برخوردار نیست بلکه گاز را با نرخی حدود ۱۷سنت دریافت میکند درحالیکه ایننرخ در کشورهای منطقه مانند عربستان، قطر و عمان حدود ۶سنت است. او تاکید کرد: ایناختلاف سهبرابری هیچ توجیه منطقی ندارد.
یعقوبی با اشاره بهحمایت کشورهای رقیب از صنعت فولاد خود گفت: در چین که بیشاز نیمیاز فولاد جهان را تولید میکند حدود ۱۳درصد مشوق مالیاتی بهصادرکنندگان فولاد اختصاص مییابد اما در ایران چنینحمایتهایی وجود ندارد.
وی گفت: امروز حدود ۵۵میلیونتن ظرفیت تولید فولاد در کشور ایجاد شده و ایران در جایگاهدهم تولید فولاد جهان قرار دارد. درصورت رفع محدودیتهای انرژی امکان ارتقای جایگاه کشور تا رتبههفتم جهان و عبور از کشورهایی مانند آلمان، ترکیه و برزیل نیز وجود دارد. معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران افزود: صنعت فولاد پساز نفت و پتروشیمی هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفت و ایننشاندهنده اهمیت راهبردی آن است. بنابراین ضروری است در سیاستگذاریها بهویژه در بودجه سال آینده شرایطی فراهم شود تا اینصنعت بتواند تحریمها را خنثی کرده و بهمسیر رشد خود ادامه دهد؛ صنعتی که معیشت حدود ۲میلیونخانوار بهآن وابسته است.
گفتنی است که امسال براساس آخرین اطلاعات محدودیتهای گاز صنایع فولادی نسبتبه سالهای گذشته دیرتر اعمال شد. بهطور مشخص از ابتدای آذرماه حدود ۳۰تا۵۰درصد محدودیت گاز برای فولادیها درنظر گرفته شد. پساز دستور رییسجمهور مبنی بر تامین انرژی صنایع ارزآور در آذرماه انتظار میرفت اینمساله اجرایی شود و محدودیتها برداشته شود اما اتفاقی نیفتاد.
در دیماه نیز اینمحدودیتها نهتنها کاهش نیافت بلکه در برخی مقاطع تشدید شد. در دورهای از سرمای شدید میزان محدودیت گاز برخی کارخانهها حتی بهحدود ۸۰درصد نیز رسید. اینموضوع بهویژه در واحدهای احیا بسیار بحرانی است چراکه محدودیت بالای ۶۰درصد عملا بهمعنای تعطیلی واحد است و تولید آهن اسفنجی دیگر امکانپذیر نخواهد بود.
این درحالی است که صنعت فولاد حدود ۵/۵درصد تولید ناخالص داخلی نزدیک به ۲میلیونشغل مستقیم و غیرمستقیم را تامین کرده و سهمی دورقمی در صادرات غیرنفتی دارد اما همزمان با تحریمهای خارجی گرفتار نوعی خودتحریمی انرژی نیز شده است.
