عرضه تنگه هرمز
تنگه هرمز را در بهترین حالت میتوان یک کالای انحصاری و کمیاب برای حملونقل نفت و دیگر کالاها دانست که در نبود آن روزگار برای زندگی جهانی در کوتاهمدت دشوار میشود. این تنگه که در نزدیکی سرزمین ایران است دههها و سدههای پشتسر هم بدون اینکه ایرانیان بخواهند از آن درآمد به دست بیاورند دراختیار همه جهان بوده است. در جریان جنگ ۴۰روزه اما ادارهکنندگان جنگ به این سفارش آدمهایی مثل حسین شریعتمداری، گرداننده روزنامه کیهان تن داده و تنگه را روی کشتیهای نفت و فرآوردههای نفت بهویژه کشتیهای کشورهای حاشیه خلیجفارس بستند. به این ترتیب جمهوری اسلامی بهدلیل اینکه از این کالای بسیار با اهمیت در داستان جنگ استفاده کند هماکنون نیز این تنگه را در اختیار دارد. دستاورد بستهشدن تنگه هرمز کاهش تابآوری برخی از ناتوانترین کشورها برای خرید فرآوردههای نفت مثل بنزین است. آمار ارائهشده از سوی برخی خبرگزاریها نشان میدهد بیشترین افزایش قیمت بنزین با ۱۰۱درصد در کشور میانمار رخ داده است. انحصاری و با اهمیت بودن بودن تنگه هرمز در حملونقل دریایی اما آمریکاییها را وادار کرده است خود را از آن سوی جهان به این سوی دنیا برسانند و بخواهند در درآمدهای آن سهم داشته باشند. علاوه بر این شماری از کشورهای اروپایی نیز راههایی برای بازکردن این تنگه پیشنهاد کرده و برای آن برنامهریزی کردهاند. تا اینجای کار اما جمهوری اسلامی دست بالاتر را در بستن تنگه هرمز دارد و توانسته است از این کالای انحصاری خود در معادلات جنگ استفاده کند.
پرسش این است که آیا این وضعیت میتواند ادامهدار باشد؟ به این معنا که انحصاری بودن تنگه هرمز برای همیشه خواهد بود یا اینکه همانند هر کالای انحصاری دیگری برایش جانشین درست خواهد شد؟ در دنیای واقعی هیچ کالایی برای همیشه انحصاری باقی نمیماند. بهطور مثال برای فرار از انحصار حملونقل مسافر از راهآهن کشورها به سوی استفاده از راه هوایی رفتند و آن را جایگزین ریل کردند. در گام بعدی اما کشورها و شرکتها برای رقابت با حملونقل پرسرعت از راه هوا قطارهای پرسرعت را ساختند و آنها را رقیب هواپیما کردهاند.
استفاده انحصاری از تنگه هرمز در بلندمدت میتواند با توجه به مناسبات جمهوری اسلامی با کشورهای حاشیه خلیج فارس و نیز دیگر کشورها مثل اروپا، هند و چین که بیشترین نفت خود را باید از این تنگه عبور دهند این خطر را دارد که کالای جایگزین برایش درست شود. نکته دیگر اینکه آمریکاییهایی که نسبت به چین کمترین وابستگی به نفت عبوری از تنگه هرمز را دارند میتوانند از این حربه برای شوراندن چینیها و حتی هندیها بهرهبرداری کنند.
بهرهبرداری اقتصادی و حتی سیاسی از تنگه هرمز حق ایرانیان است و باید از این مزیت خود برای گسترش منافع ملی با بالاترین کارآمدی استفاده کنند اما یادمان باشد قانون عرضه و تقاضا فرمان میدهد عرضه بیشتر کالای انحصاری مثل تنگه هرمز اگر با تقاضای موثر همراه نباشد قیمت آن کاهش مییابد.
