شورش نتانیاهو علیه ترامپ
جهان صنعت – بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، طرح صلح ۱۵مادهای مورد حمایت آمریکا برای غزه را رد کرده است؛ اقدامی که برخی ناظران معتقدند نشاندهنده شکاف علنی او با دونالد ترامپ است.
طبق گزارشی که در این خصوص روزنامه گاردین منتشر کرده، نتانیاهو روز یکشنبه در بیانیهای گفت که با موجی از شایعات درباره ضعف اسرائیل و عقبنشینی در همه جبههها مواجه است و فشار آمریکا برای پایان دادن به جنگها در غزه، لبنان و ایران بدون موافقت اسرائیل را مورد انتقاد قرار داد.
او درباره غزه مدعی شد: اسرائیل این سند ۱۵مادهای را نمیپذیرد. ارتش اسرائیل تا زمانی که حماس خلعسلاح نشود، هیچگونه عقبنشینی انجام نخواهد داد. وقتی میگویم خلعسلاح حماس، منظورم سلاحهای سنگین، سلاحهای سبک و تمام تسلیحات است. ما درباره خلعسلاح واقعی صحبت میکنیم، نه خلعسلاحی ساختگی. در حال حاضر در این زمینه با آمریکاییها در حال گفتوگو هستیم.
لازم به ذکر است شورای صلح ترامپ در ماه جولای طرح ۱۵مادهای را پیشنهاد کرده بود که براساس آن، حماس در ازای خروج کامل نیروهای نظامی اسرائیل از نوار غزه و انتقال نهایی قدرت به یک کمیته ملی مستقل فلسطینی باید خلعسلاح میشد. ترامپ گفته بود که این توافق به صورت مرحلهای اجرا خواهد شد اما نتانیاهو روز یکشنبه گفت که برای اجرای این طرح، ابتدا خواهان خلعسلاح کامل حماس است.
به گفته برخی کارشناسان غربی، مخاطب خاص صحبتهای نتانیاهو، شخص ترامپ است زیرا اسرائیل به یکی از موانع اصلی در مسیر تلاشهای ترامپ برای میانجیگری و برقراری صلح در منطقه تبدیل شده و تمامی این کارشکنیها را میتوان در غزه، لبنان و همچنین جنگ ایالاتمتحده علیه ایران مشاهده کرد. این موضوع در حالی اهمیت مییابد که بدانیم نتانیاهو که با انتخابات دشواری در ماه اکتبر و فشار جریانهای تندرو در دولت خود مواجه شده، ظاهرا آماده است رابطه خود با ترامپ را به شکل علنی به چالش بکشد تا جایگاه خود را در داخل اسرائیل بهعنوان مدافع امنیت این رژیم تقویت کند.
اسرائیل پیشتر نیز نشانههایی از مخالفت خود با طرح مورد حمایت آمریکا ارائه کرده بود. بهعنوان مثال اندکی پس از آنکه ترامپ ماه گذشته این طرح را اعلام کرد، اسرائیل کارزار بمباران خود در سرزمینهای فلسطینی را تشدید کرد؛ حملاتی که یکشنبه گذشته ۱۸کشته بر جای گذاشت. دفتر نتانیاهو پیشتر اعلام کرده بود که از این طرح حمایت نخواهد کرد و گفته بود: نسخهای که منتشر شده، مواضع اسرائیل را منعکس نمیکند.
با این حال رد این طرح در روز یکشنبه بسیار صریحتر و مستقیمتر بود و به نظر میرسید که مشخصا کاخ سفید ترامپ را هدف قرار داده است آنهم در شرایطی که ترامپ و نتانیاهو هردو با انتخابات دشواری روبهرو هستند. نتانیاهو گفت: برخلاف تمام کسانی که به ما درس میدهند، ما آنچه برای امنیت اسرائیل لازم است انجام میدهیم و میتوانیم و میدانیم چگونه بر موضع خود ایستادگی کنیم حتی در برابر بهترین دوستانمان، هر زمان که لازم باشد.
در چنین شرایطی رییس شورای صلح ترامپ دو روز قبل در واکنش به این اظهارات گفت که این طرح همچنان تنها راه پیشرو است. نیکولای ملادنوف، نماینده عالی این شورا در امور غزه، به تلویزیون اسرائیل گفت: گزینهای که امروز پیشنهاد میکنیم، تنها راه پیشرو است که تضمین میکند این فاجعه دوباره تکرار نشود.
با این حال کارشناسان غربی معتقدند رد طرح از سوی نتانیاهو ضربهای به تلاش ترامپ برای تثبیت تصویر خود بهعنوان میانجی صلح در مناقشات بینالمللی است زیرا با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر، کاخ سفید بهشدت به دنبال دستیابی به توافق صلح در مورد ایران است تا بتواند تنگه هرمز را دوباره بازگشایی و به کاهش قیمت نفت و بنزین کمک کند.
با این حال طبق گزارشی که گاردین منتشر کرده، درگیریهای خاورمیانه به یکدیگر مرتبط هستند و تلاشهای موازی آمریکا برای برقراری صلح در لبنان نیز ادامه دارد؛ جایی که اسرائیل مناطقی را در آن تحت اشغال دارد و مدعی است این مناطق برای ایجاد یک منطقه حائل در برابر حزبالله ضروری هستند. در غزه نیز متحدان عرب آمریکا در منطقه، آنچه به گفته آنها کارزار پاکسازی قومی اسرائیل است را محکوم کردهاند.
ترامپ مانند روسایجمهور پیش از خود در آمریکا، دریافته است که نتانیاهو میتواند متحد دشواری باشد. گفته میشود بیلکلینتون پس از نخستین دیدار خود با نتانیاهو در سال۱۹۹۶ گفته بود: ابرقدرت اینجا کیست؟
در دوره اخیر نیز دولت جو بایدن دریافت که نگرانیهایش درباره هزینه انسانی جنگ در غزه نادیده گرفته میشود اما همچنان بهصورت علنی از نتانیاهو حمایت کرد و به دلیل نگرانی از پیامدهای سیاسی احتمالی که نتانیاهو و متحدانش در آمریکا میتوانستند ایجاد کنند، کمکهای نظامی به اسرائیل را به شکل قابلتوجهی متوقف نکرد.
با این حال نتانیاهو در دوران ترامپ با رییسجمهوری بسیار غیرمتعارفتر و غیرقابلپیشبینیتر در کاخ سفید روبهرو شده است. نتانیاهو از نظر سیاسی متحد طبیعی ترامپ محسوب میشود و ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای نیز دموکراتها را به دلیل آنچه ضعف در حمایت از اسرائیل میداند، مورد حمله قرار داده است. با این حال در سطحی گستردهتر، حمایت از اسرائیل و جنگ این رژیم در غزه در میان حزب دموکرات در حال کاهش است. جمهوریخواهان نیز برای انتخابات ریاستجمهوری سال۲۰۲۸ یک گزینه پیشتاز در اختیار دارند؛ جیدی ونس معاون رییسجمهور که بهطور علنی نسبت به اسرائیل و جنگ غزه ابراز تردید کرده است.
در چنین شرایطی ترامپ اکنون باید تصمیم بگیرد که آیا فشار بر نتانیاهو را افزایش دهد؟ اقدامی که میتواند برخی از متحدان طرفدار اسرائیل را از او دور کند یا اجازه دهد تلاشهایش برای اجرای طرح صلح غزه متوقف شود حتی اگر این توقف برای مدت نامعلومی ادامه پیدا کند.
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به غریزه سیاسی خود رییسجمهور آمریکا بستگی خواهد داشت، اینکه آیا رایدهندگان آمریکایی میخواهند ترامپ را بهعنوان یک دولتمرد ببینند که قادر است به یکی از خونینترین جنگهای سالهای اخیر در غزه پایان دهد، یا اینکه رویارویی علنی با نتانیاهو میتواند باعث شورش در میان پایگاه سیاسی ترامپ شود؟ با ورود همزمان آمریکا و اسرائیل به دورههای انتخاباتی پرتنش و در شرایطی که تغییر نسلی در نگرش رایدهندگان آمریکایی نسبت به اسرائیل در حال شکلگیری است، نتیجه این کشمکش میتواند حتی به بازتعریف رابطه و اتحاد میان آمریکا و اسرائیل منجر شود.
شکاف در ائتلاف واشنگتن ـ تلآویو
در همین رابطه است که برخی تحلیلگران معتقدند، رد صریح طرح ۱۵مادهای آمریکا برای پایان جنگ غزه از سوی بنیامین نتانیاهو دیگر یک اختلاف تاکتیکی نیست بلکه نشانههایی از شکلگیری یک شکاف جدی میان دو طرف را بروز میدهد. در واقع اکنون نتانیاهو در شرایطی آشکارا اعلام کرده که اسرائیل بدون خلعسلاح کامل حماس حاضر به عقبنشینی نیست که دولت ترامپ تلاش میکند خود را بهعنوان بازیگر اصلی پایاندهنده جنگهای خاورمیانه و میانجی صلح معرفی کند.
اهمیت این موضع در آن است که نتانیاهو عملا نشان داده است حاضر نیست ملاحظات آمریکا را بر محاسبات امنیتی و سیاسی خود مقدم بداند. نخستوزیر اسرائیل با توجه به فشار احزاب راستگرا و انتخابات پیشرو، احتمالا میداند که پذیرش یک توافق آمریکایی بدون تضمین خلعسلاح کامل حماس میتواند موقعیت سیاسی او را در داخل اسرائیل تضعیف کند. بنابراین مخالفت با طرح ترامپ برای نتانیاهو علاوه بر یک تصمیم امنیتی، ابزاری برای نمایش استقلال سیاسی و اثبات توانایی او در دفاع از منافع اسرائیل حتی در برابر نزدیکترین متحد خود است.
از سوی دیگر این وضعیت برای ترامپ نیز هزینهزا خواهد بود. رییسجمهور آمریکا برای تحقق وعده خود درباره پایان دادن به جنگهای خارجی و کاهش فشار اقتصادی ناشی از بحران انرژی به کاهش تنش در خاورمیانه نیاز دارد. ادامه جنگ غزه در کنار تنش با ایران، لبنان و امنیت تنگه هرمز، تحقق این هدف را دشوارتر میکند. از این منظر، نتانیاهو با ادامه سیاست نظامی خود عملا بخشی از ابتکار عمل دیپلماتیک ترامپ را محدود میکند. علاوه بر این تداوم چنین وضعیتی، احتمال تغییر تدریجی ماهیت رابطه آمریکا و اسرائیل را نیز ممکن میکند زیرا اگر ترامپ در برابر نتانیاهو عقبنشینی کند، اعتبار او بهعنوان رییسجمهوری که قادر به اعمال فشار بر متحدان خود نیست، آسیب میبیند. در مقابل، افزایش فشار بر اسرائیل نیز میتواند شکافهای سیاسی در آمریکا به خصوص در میان جریانهای سنتی طرفدار اسرائیل را تشدید کند.
از منظر منطقهای نیز برخی کارشناسان معتقدند این اختلاف میتواند فرصت و تهدید را همزمان برای ایران ایجاد کند. بهعنوان مثال، تداوم شکاف میان واشنگتن و تلآویو، امکان مانور دیپلماتیک بیشتری برای تهران فراهم میکند و نشان میدهد که آمریکا و اسرائیل الزاما درباره مسیر آینده منطقه اتفاقنظر ندارند. با این حال اگر نتانیاهو احساس کند حمایت سیاسی آمریکا در حال کاهش است، ممکن است برای تثبیت موقعیت داخلی خود به سیاستهای نظامی تهاجمیتر روی آورد.
