شمشیر دولبه نفت برای ترامپ
جهان صنعت– بازار نفت پس از عقب نشینی دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا برای حمله به ایران خیز برداشته و بازارهای جهانی فردا در شرایطی آغاز به کار میکنند که پس از عبور یک هفته پرابهام شرایط روشنتری را برای معاملات هفتههای آتی پیشرو دارند؛ شرایطی که میتواند همچنان نفت را برای ایالاتمتحده درصدر تصمیمهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی این کشور قرار دهد. پس از نمایشی که دونالد ترامپ در دریای کارائیب به راه انداخت و منجر به دستگیری نیکلاس مادورو شد برنامه بعدی او ایران بود. نفت ایران حتی با شدیدترین تحریمها همچنان وارد بازارهای جهانی شده و تحریمها نتوانسته مانعی برای نفت ایران شود. با تشدید فشارها برایران با طرح حمله قریبالوقوع ترامپ بازار نفت تحتتاثیر قرار گرفت تا جایی که قیمت نفت تا ۴درصد سقوط کرد.
در شرایط بحرانی مثل جنگ عمدتا داراییهای سرمایهگذاران بهسمت بازارهای کمریسکتر مثل طلا و دیگر کامودیتیها متمایل میشود و از همینرو هم طلا سقف تاریخی دیگری در کشاکش تهدیدهای ترامپ علیه ایران زد و به بالای ۴هزارو۶۰۰دلار درهراونس رسید. در میانه بحرانهای اینچنینی برای نفت شرایط متفاوتتر میشود. برخلاف اینطور حوادث و تقویت رویارویی آمریکا و ایران عمدتا قیمت نفت بالاتر رفته اما اینبار نفت در مسیر کاهش قرار گرفت.
کارشناسان بازارهای جهانی هشدار میدادند که آشفتگی سیاسی احتمالی در ایران میتواند نوسانات بازارهای نفت را افزایش دهد و این شرایط یعنی خطر اختلال در عرضه باعث نوسانات قیمت خواهد شد. هرچند بعد از دستگیری مادرو و اعلام این خبر که دولت آمریکا تصمیم دارد ۳۰تا۵۰میلیونبشکه نفت ونزوئلا را وارد کند باعث کاهش قیمت نفت شده بود اما این کاهش دوام نیاورد و بازار مجددا در مسیر افزایش قیمت قرار گرفت؛ موضوعی که برای دولت ایالاتمتحده که برای قیمتهای پایین نفت هر سناریویی را امتحان میکند قابل تحمل نبود.
تصمیم بعدی ترامپ ایران بود. هرچند کارشناسان هشدار داده بودند که حمله به ایران و آغاز درگیریها ممکن است قیمت نفت را موقتا کاهش دهد اما در بلندمدت مسیر انتقال نفت کشورهای خلیجفارس را مختل خواهد کرد؛ سناریویی که برای ترامپ بهمثابه یکشمشیر دولبه بود.
یکعقبنشینی تاریخی
جیمز لنزی، پژوهشگر ارشد سیاست خارجی آمریکا درمجله شورای روابط خارجه CFR در مقالهای تحت عنوان سال۲۰۲۵ سیاست خارجی ترامپ و درسهای جهانی مینویسد: ترامپ یک نمایش بزرگ در کارائیب اجرا کرد. او میخواهد نفت را به ۵۰دلار برساند. درحال بررسی اقداماتی بوده که هدف آن کاهش قیمت جهانی نفت است. این هدفگذاری درحالی مطرح میشود که هزینه تولید هر بشکه نفت شیل در آمریکا بهطور متوسط بین ۴۵تا۵۵دلار است. قیمت پایین نفت برای تولید کنندگان شیل زیان آور بوده و آنها را در نقطه سربهسر قرار داده و میتواند فشار مالی قابلتوجهی بر بخش انرژی داخلی آمریکا وارد کند.
او درباره تکرار این سناریو برای ایران هشدار میدهد که این اقدام در صورت اجرا پیامدهای گستردهای برای بازار جهانی انرزی خواهد داشت.
با وجود چنین تهدیدهایی اما ترامپ شدت بحران را تا ضربالاجل حمله به ایران پیش برد ولی با میانجیگری عربستانسعودی، قطر، ترکیه و مصر سرانجام رییسجمهور جنجالی ایالاتمتحده از تصمیم خود بازگشت و همین تصمیم باعث شد که در آخرین ساعات معاملات روز جمعه بازارهای جهانی قیمت نفت پساز سقوط بیشاز ۴درصدی با کاهش نگرانیها درمورد حمله نظامی احتمالی آمریکا به ایران افزایش یابد.
بازارجهانی نفت حالا در شرایطی هفته جدید را آغاز میکند که قیمت نفت برنت به ۶۴دلارو۲۱سنت در هر بشکه رسیده و وست تگزاس اینترمدیت (WTI) هم ۶۰دلارو۹سنت در آخرین روز معاملات هفته قبل، معامله شده است. احساسات بازار پس از گزارشهایی مبنی بر اینکه رژیم صهیونیستی و چندینکشور عرب از دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا خواستند هرگونه اقدام نظامی علیه ایران را به تعویق بیندازد و هشدار دادند که این حمله میتواند به درگیری منطقهای گستردهتری منجر شود، بهبود یافت.
روزنامه نیویورک تایمز روز پنجشنبه به نقل از مقامات ارشد آمریکایی و منطقهای گزارش داد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل در یک تماس تلفنی روز چهارشنبه از ترامپ خواست که هرگونه اقدام برنامهریزی شده را به تعویق بیندازد.
کارشناسان گفتند که آشفتگی سیاسی احتمالی در ایران میتواند نوسانات بازارهای نفت را افزایش داده و هشدار دادند که خطر اختلال در عرضه ممکن است باعث نوسانات قیمت شود.
در همین حال اوپک روز چهارشنبه اعلام کرد که پیشبینی میشود عرضهوتقاضای جهانی نفت در سال۲۰۲۶ بهطور کلی متعادل باقی بماند و رشد تقاضا در سال۲۰۲۷ با سرعت مشابهی ادامه یابد.
سناریوهای ترامپ برای بازار نفت
پس از توقف تصمیم آمریکا برای حمله به ایران حالا کشورهای تولیدکننده نفت حاشیه خلیجفارس هم نفس راحتی کشیدند. برای بسیاری ازآنها کاهش قیمت نفت بهمعنی کاهش درآمدها و کندی در برنامههای توسعهای آنهاست. به همین دلیل هم در آخرین نشست اوپک پلاس تصمیم گرفتند که روند لغو کاهش عرضه داوطلبانه برای ماههای فوریه و مارس ادامه یابد و از بحث درباره بحرانهای سیاسی موثر بر چندعضو ازجمله ونزوئلا اجتناب کردند. هرچند تحلیلگران بازار معتقدند که توقف روند لغو کاهش عرضه داوطلبانه در سهماه نخست۲۰۲۶ به محدودکردن نوسانهای کوتاهمدت کمک و تا حدودی از قیمتها پشتیبانی میکند اما مازاد اساسی را بهطور قابلتوجهی تغییر نمیدهد.
با ورود آمریکا به صنعت نفت ونزوئلا اگرچه گمانهزنیها این بود که نفت این کشور وارد بازار جهانی شده و هدف ترامپ برای نفت ۵۰دلاری را محقق میکند با این حال متخصصان نفتی به معاملهگران اطمینان دادند که این اتفاق زمانبر خواهد بود. در واقع ورود آمریکا به صنعت نفت ونزوئلا بیشتر یک هدف میان مدت و بلندمدت بهنفع شرکتهای نفتی این کشور ازجمله شورون، اکسون موبیل و کونوکو فیلیپس خواهد بود.
اکسون موبیل و کونوکو فیلیپس پس از آنکه صنعت نفت ونزوئلا در دوره هوگو چاوز ملی شد از این کشور خارج شده اما درگیر یک دعوای حقوقی چندساله برای دریافت غرامت و خسارت از دولت ونزوئلا بودند. هرچند درنتیجه این پیگیری حقوقی میلیاردهادلار از مرکز بینالمللی حلوفصل اختلافات سرمایهگذاری بانک جهانی به آنها اعطا شد اما ونزوئلا تمام پول درخواستی شرکتهای نفتی آمریکایی را پرداخت نکرده و یکی از دلایل دستگیری رییسجمهور این کشور همین موضوع بود.
تحلیلگران موسسه مالی گلدمن ساکس میگویند که ما در کوتاهمدت خطرهای مبهم اما میانگینی را ازجانب ونزوئلا برای قیمت نفت میبینیم که به نحوه تحول سیاست تحریمهای ایالاتمتحده بستگی دارد. از آنسو دادههای اوپک هم نشان میدهد که عرضه نفت جهان در سال۲۰۲۶ با تقاضا مطابقت نزدیکی خواهد داشت؛ چشماندازی که با پیشبینیهای آژانس بینالمللی انرژی مبنی بر مازاد عرضه قابل توجه در تضاد است.
برخی تحلیلگران البته انتظاردارند که نفت خام برنت در سال آینده بهطور میانگین ۶۸دلار باقی بماند زیرا توقف روند لغو کاهش عرضه داوطلبانه هشتعضو اوپکپلاس و دور تازه تحریمهای احتمالی علیه روسیه میتواند از قیمتها حمایت کند. در این میان کمترین پیش بینی برای قیمت نفت خام برنت در سال۲۰۲۶ هم بر روی قیمت ۵۵دلار برای هر بشکه حکایت دارد.
همزمان با سناریوهایی که دولت ایالاتمتحده برای جنگ قیمت نفت به راه انداخته تشدید تحریمهای نفت روسیه هم در جریان است. به گفته تحلیلگران، تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای روسنفت و لوکاویل برای پایین نگهداشتن قیمت بنزین است. با این حال به گفته آنها اثر این تصمیم هم کوتاهمدت خواهد بود زیرا لغو قابل توجه کاهش عرضه داوطلبانه هشتعضو اوپکپلاس در سال۲۰۲۵ عرضه جهانی کافی را تضمین کرده است.
