ذخایر جهان زیر فشار جنگ هرمز
جهان صنعت– همزمان با افزایش نگرانی آسیا از کمبود واقعی سوخت و فشار بر ذخایر استراتژیک جهان ایران با گسترش ذخیرهسازی شناور نفت و افزایش ذخایر راهبردی خود برای سناریوی تداوم بحران در تنگه هرمز آماده میشود. فایننشالتایمز اخیرا در گزارشی نوشت که حدود ۳۹نفتکش حامل نفت خام و محصولات پتروشیمی ایران در آبهای خلیجفارس مستقر هستند و بخش بزرگی از اینناوگان در نزدیکی پایانه صادراتی خارگ لنگر انداختند. ایناقدام درحالی صورت میگیرد که تهران تلاش میکند حتی درصورت تشدید فشارهای آمریکا و ناامنشدن مسیرهای صادراتی جریان تولید نفت خود را حفظ کند. گزارشها نشان میدهد که ذخیرهسازی شناور پیشتر نیز در دوره تحریمهای سنگین علیه ایران مورد استفاده قرار گرفته بود اما تفاوت مهم شرایط کنونی آن است که اینبار بحران تنها بهصادرات نفت ایران محدود نمیشود و کل بازار جهانی انرژی در معرض اختلال قرار گرفته است. اکنون تنگه هرمز که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند بهمهمترین گلوگاه بحران انرژی جهان تبدیل شده و ادامه ناامنی در اینمسیر فشار سنگینی بر اقتصاد جهانی وارد کرده است. همزمان تلاشهای سیاسی واشنگتن برای پایین نگهداشتن قیمت نفت نیز نتوانسته مانع جهش ریسک در بازار شود. دونالد ترامپ طی ماههای اخیر بارها بر ضرورت کنترل قیمت انرژی و جلوگیری از شوک تورمی تاکید کرده بود زیرا افزایش قیمت نفت میتواند مستقیما بر تورم آمریکا، نرخ بهره و هزینه مصرفکنندگان اثر بگذارد. با اینحال واقعیت بازار نشان میدهد که اختلال در هرمز و نگرانی از کمبود عرضه بهتدریج اثر سیاستهای آمریکا را خنثی کرده است. بسیاری از معاملهگران بازار نفت معتقدند آنچه اکنون قیمتها را بالا نگه داشته صرفا کمبود فیزیکی نفت نیست بلکه ترس از ادامه بحران و بیاعتمادی بهامنیت عرضه در خلیجفارس است. بههمین دلیل حتی آزادسازی ذخایر استراتژیک نیز نتوانسته آرامش پایدار بهبازار بازگرداند.
ذخایر استراتژیک جهان زیر فشار
دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد ایران در سهماههنخست سال۲۰۲۶ حدود ۷۴میلیون بشکه ذخایر استراتژیک نفت در اختیار داشته؛ رقمی که از ذخایر کشورهایی چون هند، فرانسه، اسپانیا و امارات بیشتر است. اینآمار نشان میدهد تهران طی ماههای گذشته همزمان با افزایش تنشها سیاست تقویت ذخایر راهبردی را در پیش گرفته است. درمقابل بسیاری از کشورهای مصرفکننده اکنون مجبور شدند بخشی از ذخایر اضطراری خود را وارد بازار کنند. چین، ژاپن، کرهجنوبی و حتی برخی کشورهای اروپایی برداشت از انبارهای نفتی را افزایش دادند تا بتوانند شوک عرضه را کنترل کنند. اگرچه چین همچنان بزرگترین ذخایر استراتژیک جهان را در اختیار دارد و حجم ذخایر آن بهبیش از ۵/۱میلیاردبشکه رسیده اما افزایش سریع ذخیرهسازی پکن نشان میدهد رهبران چین تهدید اختلال طولانیمدت در مسیرهای انرژی منطقه را بسیار جدی تلقی میکنند. در ژاپن نیز مقامهای انرژی هشدار دادند که ادامه بحران در هرمز میتواند بازار فرآوردهها را با کمبود واقعی روبهرو کند. اینکشور که حدود ۹۰درصد نفت خود را از خاورمیانه تامین میکند بخشی از ذخایر اضطراری را در اختیار پالایشگاهها قرار داده و اعلام کرده درصورت تداوم بحران آزادسازی بیشتری انجام خواهد داد.
همزمان پالایشگاههای آسیایی برای جبران افت واردات بهبرداشت گسترده از ذخایر تجاری روی آوردند. واردات نفت آسیا در ماه جاری حدود ۷/۱میلیونبشکه در روز کمتر از میانگین سهماهه نخست سال بوده و بخش بزرگی از اینافت بهاختلال در جریان نفت خاورمیانه مربوط میشود. نرخ کرایه نفتکشها نیز در برخی مسیرهای خلیجفارس تا شرق آسیا بیش از ۸۰درصد افزایش یافته و بیمه جنگ برای بعضی نفتکشها چندبرابر شده؛ موضوعی که هزینه نهایی انرژی را برای مصرفکنندگان آسیایی بهشدت بالا برده است.
اوپکپلاس میان کمبود عرضه و نگرانی از انفجار قیمت
در اینمیان اوپکپلاس نیز در موقعیتی دشوار قرار گرفته است. طبق گزارش رویترز، هفتعضو اصلی اینائتلاف قرار است در نشست ۷ژوئن درباره لغو بخشی از کاهش عرضه داوطلبانه تصمیمگیری کنند. منابع آگاه میگویند احتمال دارد حدود ۱۸۸هزاربشکه در روز از محدودیت عرضه کاهش یابد. مساله اصلی اما آن است که حتی اگر اوپکپلاس تولید را افزایش دهد تضمینی برای انتقال ایمن نفت بهبازار وجود ندارد. اکنون مشکل بازار فقط کمبود تولید نیست بلکه ناامنی مسیر انتقال انرژی است؛ موضوعی که باعث شده ظرفیت مازاد کشورهای خلیجفارس نیز عملا محدود شود. درواقع آنچه طی هفتههای اخیر بیش از همه جلب توجه کرده ناتوانی آمریکا و متحدانش در بازگرداندن امنیت کامل بهتنگه هرمز بوده است. باوجود حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه و تلاش برای حفاظت از مسیرهای دریایی همچنان بخش مهمی از بازار معتقد است ریسک هرمز کاهش نیافته و احتمال اختلال دوباره وجود دارد. بههمیندلیل برخی تحلیلگران از «شکست راهبردی آمریکا در هرمز» سخن میگویند زیرا واشنگتن نتوانسته اطمینان پایدار بهبازار بازگرداند و همچنان بخش بزرگی از تجارت انرژی جهان در وضعیت شکننده قرار دارد. اینموضوع برای دولت ترامپ اهمیت مضاعفی دارد چراکه افزایش قیمت نفت و فرآوردهها میتواند بهرشد تورم جهانی و فشار بیشتر بر اقتصاد آمریکا منجر شود. ازسویدیگر کشورهای آسیایی نیز بهخوبی میدانند که حتی افزایش تولید اوپکپلاس لزوما بهمعنای پایان بحران نیست. منطقه آسیا روزانه بیش از ۲۷میلیونبشکه نفت مصرف میکند و بخش عمده ایننیاز وابسته بهواردات دریایی از خلیجفارس است. درنتیجه هرگونه اختلال طولانی در هرمز میتواند زنجیره تامین سوخت، حملونقل و تولید صنعتی آسیا را مختل کند.
بازار فرآوردهها در آستانه شوک تازه
فشار بحران اکنون بیش از هر بخش دیگری در بازار فرآوردههای نفتی دیده میشود. حاشیه سود دیزل در آسیا در برخی روزها بهبیش از ۳۵دلار در هر بشکه رسیده که یکی از بالاترین سطوح چند سال اخیر محسوب میشود. قیمت سوخت هواپیما نیز همزمان با افزایش سفرهای تابستانی و محدودیت عرضه رشد شدیدی داشته است. در چین پالایشگاههای مستقل موسوم به«تیپات» تولید خود را بین ۱۰تا۱۵درصد کاهش دادند زیرا قیمت نفت خام و هزینه حملونقل حاشیه سود پالایش را منفی کرده است. نرخ بهرهبرداری پالایشگاههای مستقل در استان شاندونگ نیز بهزیر ۵۵درصد سقوط کرده درحالیکه در شرایط عادی اینرقم بالای ۶۵درصد است. برخی پالایشگاهها برای حفظ تولید دیزل و سوخت هواپیما تولید بنزین و نفتا را کاهش دادند؛ نشانهای روشن از تغییر اولویت بازار بهسمت فرآوردههایی که بیشترین کمبود را تجربه میکنند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار جهانی انرژی وارد مرحلهای شده که دیگر صرفا با ابزارهای اقتصادی کنترل نمیشود. اکنون امنیت دریایی، ذخایر استراتژیک و توان کشورها برای مدیریت بحران بهاندازه تولید نفت اهمیت پیدا کرده است.ذخیرهسازی شناور ایران، افزایش ذخایر راهبردی کشورها و برداشت گسترده پالایشگاههای آسیایی از انبارهای اضطراری همگی نشانههایی از ورود بازار جهانی نفت بهعصر جدیدی از نااطمینانی هستند؛ دورانی که در آن بحران هرمز میتواند نهفقط قیمت انرژی بلکه مسیر اقتصاد جهانی را تغییر دهد.
