دیدار بزرگ، دستاورد کوچک
جهان صنعت – دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ در پکن با نمایش دیپلماتیک پررنگ و لحن دوستانه همراه بود و هر دو رهبر آن را موفقیتآمیز توصیف کردند. با این حال روایتهای رسمی آمریکا و چین درباره نتایج مذاکرات تفاوتهای قابلتوجهی دارد و نشانهای از پیشرفت ملموس در موضوعات کلیدی از جنگ تجاری گرفته تا تایوان، ایران و هوشمصنوعی دیده نمیشود. همین اختلاف روایتها نشان میدهد که دوکشور نهتنها در بسیاری از مسائل اختلاف دارندبلکه حتی درباره ماهیت دستاوردهای این دیدار نیز برداشتهای متفاوتی ارائه میکنند.
دونالد ترامپ برای نخستینبار از سال۲۰۱۷ بهچین سفر کرد و طی دوروز مذاکرات فشردهای با شیجینپینگ در پکن انجام داد. این دیدار شامل بیش از دوساعت گفتوگو، ضیافت رسمی دولتی و حتی بازدید مشترک از معبد آسمان(مجموعهای ۶۰۰ساله که امپراتوران چین در آن برای برداشت خوب دعا میکردند) بود. ترامپ در این سفر گروهی از مدیران برجسته شرکتهای آمریکایی ازجمله ایلان ماسک مدیرعامل تسلا و جنسن هوانگ مدیر انویدیا را نیز همراه داشت.
هر دورهبر تلاش کردند تصویری مثبت از نتایج دیدار ارائه دهند. شیجینپینگ اعلام کرد دوکشور بهاجماع مهمی برای حفظ ثبات روابط اقتصادی و تجاری، گسترش همکاریهای عملی و مدیریت نگرانیهای متقابل دست یافتند. او جنبش «عظمت را دوباره بهآمریکا بازگردانیم» ترامپ را با هدف سیاسی خود یعنی «نوزایی بزرگ ملت چین» مقایسه کرد. ترامپ نیز از شی بهعنوان دوست یاد کرد، از چین تمجید کرده و گفت دوکشور بهتوافقهای تجاری فوقالعادهای رسیدند. او از شی دعوت کرد در حدود ۲۴سپتامبر بهآمریکا سفر کند.
با اینحال چند ساعت پس از پایان سفر هنوز مشخص نبود که آیا مهمترین هدف مذاکرات(تمدید آتشبس یکساله در جنگ تجاری) بهنتیجه رسیده است یا خیر؟
جنگ تجاری؛ پیشرفت ادعایی بدون اعلام رسمی
اقتصاد جهانی سال گذشته زمانی دچار تلاطم شد که دولت ترامپ تعرفههایی تا ۱۴۵درصد بر برخی کالاهای چینی وضع کرد و چین نیز در پاسخ اقدام مشابهی انجام داد و صادرات عناصر خاکی کمیاب را محدود کرد. آخرینبار در اکتبر گذشته و در دیدار دورهبر در کرهجنوبی دوکشور بهآتشبسی یکساله در این جنگ تجاری رسیده بودند.
پیش از نشست پکن مذاکرات مقدماتی میان اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا و هه لیفنگ، معاون نخستوزیر چین در سئول برگزار شد. بسنت اعلام کرد دوطرف در حال بررسی ایجاد هیات تجارت برای کاهش تعرفه برخی صادرات کمحساسیت چین و هیات سرمایهگذاری برای تسهیل برخی سرمایهگذاریهای چینی در آمریکا هستند. پیشنهاد شده پروتکلی برای جلوگیری از دسترسی بازیگران غیردولتی بهقدرتمندترین مدلهای هوش مصنوعی ایجاد شود.
با وجود این هیچیک از این موارد در پایان نشست بهطور رسمی اعلام نشد. ترامپ حتی پس از ترک چین بهخبرنگاران گفت که درباره تعرفهها با شی گفتوگویی نداشته است. در سوی دیگر چین نیز چند توافقی را که مقامات آمریکایی مدعی شده بودند حاصل شده است تایید نکرد.
اختلاف روایت درباره قراردادهای اقتصادی
یکی از مهمترین موارد مورد اشاره مقامات آمریکایی توافقی برای خرید ۲۰۰هواپیمای بوئینگ از سوی چین بود. اگرچه پیشتر انتظار سفارش ۵۰۰هواپیما مطرح شده بود، اما حتی قرارداد ۲۰۰فروندی نیز بزرگترین معامله بوئینگ در چین از زمان سفر قبلی ترامپ در سال۲۰۱۷ محسوب میشد.
مقامات آمریکایی گفته بودند چین ممکن است بیش از ۱۰میلیارد دلار محصولات کشاورزی ازجمله گوشت گاو و سویا خریداری کند. چنین توافقی برای ترامپ اهمیت سیاسی داشت زیرا میتوانست رضایت کشاورزان آمریکایی، یکی از پایگاههای مهم جمهوریخواهان را در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر جلب کند.
با این حال در روایت رسمی چین هیچ اشارهای بهاین قراردادها نشد و سخنگوی وزارت خارجه این کشور تنها بهسخنان کلی شی درباره روابط تجاری اشاره کرد.
خاورمیانه و ایران؛ ادعای واشنگتن و سکوت پکن
مقامات آمریکایی اعلام کردند ترامپ در مذاکرات با شی تلاش کرده حمایت چین را برای پایاندادن بهجنگ در خاورمیانه جلب کند. بهگفته ترامپ، دو رهبر درباره جنگ ایران دیدگاههای بسیار مشابهی دارند و شی متعهد شده در زمانی که ایران با آمریکا در جنگ است بهاین کشور سلاح ندهد. ترامپ تاکید کرد هردوطرف خواهان باز ماندن تنگه هرمز هستند.
اما روایت چین چنین تعهداتی را تایید نکرد. گزارش رسمی پکن تنها بهاین اشاره کرد که دو رهبر درباره خاورمیانه گفتوگو کردند. تنها اظهارنظر علنی چین درباره ایران ازسوی سخنگوی وزارت خارجه بود که گفت نیازی نیست این جنگ ادامه پیدا کند.
تایوان؛ محور اصلی نگرانی چین
درمقابل گزارش رسمی چین تاکید ویژهای بر موضوع تایوان داشت. در این گزارش آمده که شی بهترامپ هشدار داده سوءمدیریت مساله تایوان میتواند بهدرگیری میان چین و آمریکا منجر شود. پکن پیش از نشست نیز اعلام کرده بود که یکی از اهداف اصلی آن متقاعدکردن ترامپ برای کاهش یا کندکردن فروش سلاح بهتایوان و اعلام رسمی مخالفت آمریکا با استقلال این جزیره است.
ترامپ پیش از نشست نیز با اشاره بهاحتمال گفتوگو درباره فروش سلاح بهتایوان نگرانیهایی در این جزیره ایجاد کرده بود. او پس از ترک چین گفت که درباره این موضوع بهطور مفصل با شی گفتوگو کرده اما مشخص نکرد آیا بسته تسلیحاتی ۱۳میلیارد دلاری که قبلا در کنگره تصویب شده را تایید خواهد کرد یا نه.
ترامپ گفت وقتی شی پرسیده آیا آمریکا مستقیما از تایوان دفاع خواهد کرد پاسخی نداده است. این موضع با سیاست دیرینه آمریکا موسوم به«ابهام راهبردی» همخوانی دارد؛ سیاستی که از توان دفاعی تایوان حمایت میکند اما درباره مداخله مستقیم آمریکا در جنگ احتمالی موضع روشنی نمیگیرد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز تاکید کرد سیاست واشنگتن تغییری نکرده است.
۲روایت متفاوت از نظم جهانی
در روایت چین یکی دیگر از نتایج مهم نشست توافق بر سر چارچوبی جدید برای روابط دوکشور با عنوان ثبات راهبردی سازنده بود. شی این مفهوم را مبتنی بر همکاری، رقابت در چارچوبهای مشخص و ثبات پایدار همراه با صلح قابل پیشبینی توصیف کرد. بهنظر میرسد هدف از طرح چنین مفهومی محدودکردن اقدامات تحریکآمیز آمریکا بهویژه در موضوع تایوان و تثبیت چارچوبی پایدارتر برای رقابت دوقدرت باشد اما در گزارشهای رسمی آمریکا هیچ اشارهای بهچنین توافقی نشده است. در عوض شی در سخنان خود بار دیگر بر دیدگاه دیرینهاش تاکید کرد که جهان درحال تجربه تحولی بیسابقه در یک قرن است؛ عبارتی که او برای توصیف تضعیف نظم جهانی تحت رهبری آمریکا بهکار میبرد. او بهنظریه دام توسیدید اشاره کرد که میگوید برخورد میان قدرتی درحال صعود و قدرتی مسلط ممکن است بهدرگیری منجر شود.
ترامپ در واکنش در شبکههای اجتماعی نوشت که شی بهشکلی بسیار ظریف از آمریکا بهعنوان کشوری رو بهافول یاد کرده اما افزود منظور او درواقع آمریکا در دوران ریاستجمهوری جو بایدن بوده است.
درمجموع باوجود مراسم رسمی، تصاویر دوستانه و اظهارات مثبت اختلاف در روایتهای دوکشور نشان میدهد که این دیدار بیش از آنکه نقطه عطفی در روابط واشنگتن و پکن باشد نمایشی دیپلماتیک بوده است که هرطرف تلاش کرده آن را مطابق روایت و اهداف سیاسی خود تفسیر کند.
