دوستان دیروز؛ دشمنان امروز
جهانصنعت – اختلافات میان ریاض و ابوظبی بر سر آینده جنوب یمن به درگیری نیابتی تبدیل شده بهطوریکه شورای انتقالی جنوب با حمایت امارات کنترل مناطق راهبردی را بهدست گرفته و عربستان با بازآرایی نیروهای خود تلاش میکند نفوذ رقیب را مهار کند؛ وضعیتی که گمانهزنیها درباره تجزیه یمن و فروپاشی ائتلاف عربی را تقویت کرده است.
در ماههای اخیر استانهای جنوبی و شرقی یمن به کانون جدیدی از تنشهای نیابتی میان عربستان و امارات تبدیل شدند. اینتنشها که ریشه در اختلافات عمیق دوکشور بر سر کنترل مناطق استراتژیک و منابع یمن دارد با درگیریهای مسلحانه میان نیروهای وابسته به دوطرف همراه بوده و آرامش و ثبات جنوب یمن را برهم زده است.
شورای انتقالی جنوب که از حمایت امارات برخوردار بوده در مقابل نیروهای وابسته به دولت مستعفی یمن و شورای ریاستی مورد حمایت ریاض به پیشرویهای نظامی دست زده و اینامر خشم عربستان را برانگیخته است.
ایندرگیریها از چندهفته پیش علنیتر شده و استانهایی مانند حضرموت، شبوه و المهره را دربرگرفته است. نیروهای شورای انتقالی جنوب توانستند کنترل بخشهایی از اینمناطق را به دست آورند ازجمله شهر سیئون و میادین نفتی بیابانی هممرز با عربستان. درحالیکه عربستان با بازآرایی گسترده نیروهای خود که بزرگترین عملیات از سال۲۰۱۵ بهشمار رفته تلاش کرده تا نفوذ امارات را مهار کند. ریاض نیروهای جدیدی سازماندهی کرده و آنها را خارج از ساختار رسمی دولت مستعفی مستقر کرده تا وزنهای در برابر نیروهای اماراتی ایجاد کند.
منابع آگاه یمنی تاکید دارند که اینتنشها نهتنها نظامی بلکه سیاسی و اقتصادی نیز هست. خروج ناگهانی دولت مستعفی از عدن همزمان با سفر مقامات شورای ریاستی به ریاض نشاندهنده مدیریت پنهان درگیریها توسط دو کشور است.
مقامات وابسته به عربستان تحرکات شورای انتقالی را «کودتایی کامل» علیه دولت مشروع توصیف کرده و خواستار خروج فوری نیروهای اماراتی شدند. درمقابل شورای انتقالی جنوب خود را تاثیرگذارتر دانسته و بهدنبال خودمختاری یا حتی استقلال جنوب است. ریشه ایناختلافات به اهداف متفاوت دو کشور بازمیگردد. امارات بهدنبال ایجاد یکدولت نظامی مطیع در جنوب یمن است تا از طریق آن بر منابع معدنی و موقعیتهای استراتژیک مسلط شود و حتی عربستان و عمان را تحت فشار قرار دهد. اینرویکرد رقابت گستردهتر ابوظبی با ریاض در شاخ آفریقا، شمال آفریقا و دریای سرخ را منعکس میکند.
عربستان اما بر حفظ وحدت ظاهری یمن تحت دولت مستعفی اصرار دارد تا نقش رهبری خود را در ائتلاف حفظ کند. اینرقابت یمن را به صفحهای از شطرنج ژئوپلیتیکی تبدیل کرده که پیامدهای آن فراتر از مرزهای اینکشور است.
وخامت اوضاع اقتصادی و معیشتی در مناطق اشغالی نیز به اینتنشها دامن زده است. بحران مالی شدید دولت مستعفی، فروپاشی شاخصهای اقتصادی و وابستگی کامل به حمایتهای خارجی محدود وضعیت شهروندان عادی را بدتر کرده است. تحلیلگران پیشبینی میکنند که ادامه ایندرگیریهای نیابتی به فروپاشی گستردهتر در جنوب منجر شود و نرخ ارز خدمات عمومی و امنیت را بیشازپیش مختل کند.
باوجود تماسهای سیاسی پشتپرده در پایتختهای عربی برای مهار بحران شواهد میدانی حاکی از گسترش درگیریهاست. برخی سناریوها حتی به تجزیه عملی جنوب اشاره دارند که نیازمند تضعیف کامل دولت مرکزی و تثبیت قدرت شورای انتقالی است. عربستان تاکنون با چنینروندی همراهی نکرده اما تداوم اختلافات قدرت مانور ریاض را کاهش داده است.
به گزارش ایرنا، در اواخر دسامبر۲۰۲۵(آذر۱۴۰۴) تنشها به اوج رسید. شورای انتقالی جنوب کنترل گستردهای بر استانهای شرقی و جنوبی بهدست آورد و نیروهای وابسته به عربستان را به عقبنشینی واداشت. ریاض ایناقدامات را تهدید مستقیم علیه امنیت ملی خود دانست و با حملات هوایی به بندر المکلا محمولههای تسلیحاتی ادعایی از امارات را هدف قرار داد. وزیر دفاع عربستان به شورای انتقالی هشدار داد که از حضرموت و المهره عقبنشینی کند و تاکید کرد که امنیت ملی ریاض خط قرمز است.
در پاسخ رییس شورای ریاستی یمن وضعیت اضطراری ۹۰روزه اعلام و محاصره ۷۲ساعته هوایی، دریایی و زمینی اعمال کرد و خواستار خروج فوری نیروهای اماراتی ظرف ۲۴ساعت شد. وزارت خارجه عربستان نیز امارات را به فشار بر شورای انتقالی برای عملیات نزدیک مرزها متهم و خروج کامل نیروهای ابوظبی را مطالبه کرد. امارات ایناتهامات را رد اما اعلام کرد که نیروهای باقیمانده خود را خارج میکند تا از تشدید جلوگیری شود.
مقامات اماراتی مانند عبدالخالق عبدالله و ضاحی خلفان بهشدت به اقدامات عربستان انتقاد کردند و آن را فاقد مشروعیت دانستند درحالیکه تاکید کردند از همپیمانان جنوبی خود حمایت خواهند کرد. اینبحران ائتلاف عربی را در آستانه فروپاشی قرار داده و گمانهزنیها درباره اعلام استقلال جنوب یمن را افزایش داده است.
درنهایت اینتنشها نشاندهنده شکست ائتلاف عربی در دستیابی به اهداف مشترک است. آنچه آغاز آن اتحاد علیه شمال یمن بود اکنون به رقابتی داخلی برای تقسیم نفوذ تبدیل شده و مردم یمن را قربانی جاهطلبیهای منطقهای کرده است.
تازمانیکه اهداف ریاض و ابوظبی همگرا نشود جنوب یمن میدان نبرد نیابتی باقی خواهد ماند و بحران انسانی اینکشور را عمیقتر خواهد کرد. پیامدهای ایندرگیری ممکن است به بیثباتی گستردهتر در دریای سرخ و شاخ آفریقا منجر شود و قدرتهای خارجی را نیز درگیر کند.
درچنینشرایطی روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی آورده است: «تشدید روابط میان اماراتمتحدهعربی و عربستانسعودی درپی درگیری عناصر وابسته به آنها در جنوب و شرق یمن یکچالش دیپلماتیک برای آمریکا و شرایطی نامطلوب برای آن درمیانه تلاش برای مهار ایران است.»
روزنامه والاستریت ژورنال با انتشار اینمطلب نوشت: پیشازاین ائتلاف عربی تحت رهبری عربستانسعودی پایان عملیات نظامی خود در بندر المکلا در شرق یمن را پساز حملات به محمولههای اماراتی برای شورای انتقالی جنوب یمن اعلام کرده بود؛ گروهی که ائتلاف تحت حمایت ریاض آن را جداییطلب میداند و با هماهنگی دولت مستعفی یمن آن را طی روزهای گذشته هدف قرار داد.
این اولینبار است که گزارش شده نیروهای سعودی مستقیما به اهدافی که به گفته آنها مرتبط با شورای انتقالی جنوب بوده آتش گشودند؛ گروهی که امارات از آن حمایت و بودجهاش را تامین میکند. اینحمله پساز آخر هفتهای پرتنش انجام شده که در آن عربستان سعودی با تعیین ضربالاجلی خواستار خروج جداییطلبان از مناطق استانهای شرقی حضرموت و المهره شد که اوایل اینماه در یکحمله سریع آنها را به تصرف درآورده بودند.
طبق اینگزارش، ایناقدام نشاندهنده تشدید قابل توجه تنشها و شکاف عمیقتر میان ایندو متحد حوزه خلیجفارس است.
رسانه آمریکایی نوشت: «ایناختلاف نظر یکچالش دیپلماتیک برای آمریکا محسوب میشود و در میانه تلاشهای واشنگتن برای مهار ایران و متقاعدکردن تهران برای کنارگذاشتن برنامه هستهای آن یکپیچیدگی ناخوشایند است.»
عربستانسعودی روزسهشنبه اعلام کرد که از حمایت اماراتمتحدهعربی از نیروهای شورای انتقالی جنوب در یمن ناامید شده و چنیناقداماتی را تهدیدی برای امنیت ملی خود میداند.
ریاض از امارات خواست نیروهای خود را از یمن خارج کرده و از حمایت از جنوبیهای جداییطلب دست بردارد. امارات نیز روز سهشنبه اعلام کرد باقی مانده نیروهای خود را از ین خارج میکند.
