خطوط لولههای جدید تنگه را از کار میاندازند؟
جهان صنعت– انسداد تنگههرمز و توقف جریان سنتی انتقال انرژی در خلیجفارس وابستگی شدید ژئوپلیتیکی عراق و اماراتمتحدهعربی بهاین آبراهه را آشکار کرده است. دادههای جدید نشان میدهد که بهدلیل این وابستگی فیزیکی صادرات نفت این دوکشور بهشدت آسیب دیده و همین امر آنها را وارد یکمسابقه اضطراری برای توسعه و شتاببخشی بهخطوط لوله جایگزین جهت دورزدن تنگههرمز کرده است.
وضعیت بحرانی در اقتصاد وابسته بهنفت عراق
دادههای اختصاصی موسسه هوش اقتصادی کوانتکیوب تکنولوژی که حجم ظرفیت باربری کشتیهای خروجی از بنادر را میسنجد نشان میدهد که صادرات نفت عراق پس از آغاز جنگ عملا خشک شده است. مقامات عراقی اعلام کردند که مجموع صادرات این کشور ازطریق تنگههرمز در ماه آوریل به۱۰میلیونبشکه سقوط کرد؛ رقمیکه پیشاز آغاز درگیریها درسطح ۹۳میلیونبشکه در ماه قرار داشت.
آلان لمانگن، اقتصاددان ارشد کوانتکیوب در این باره میگوید: عراق در موقعیت بسیار پیچیدهتری قرار دارد زیرا میدانیم که بخش عمده(اگر نه تمام نفت این کشور) برای صادرات باید از تنگههرمز عبور کند. طبق آمار بانک جهانی نفت ۵۳درصد از تولید ناخالص داخلی واقعی عراق را در سال۲۰۲۵ تشکیل داده و این سقوط صادرات ضربه مهلکی بهاقتصاد این کشور بهشمار میرود.
در پاسخ بهاین بحران کابینه عراق طرحی اضطراری را برای سرعتبخشیدن بهصادرات نفت خام از طریق شبکه خط لوله اقلیم کردستان-ترکیه بهبندر جیهان در دریای مدیترانه تصویب کرد. این طرح ظرفیت صادراتی این مسیر را بهبیش از سهبرابر افزایش داده و از ۲۲۰هزاربشکه در روز به۷۷۰هزاربشکه در روز میرساند تا بخشی از قفل صادراتی کشور باز شود.
امارات؛ شتاببخشی بهخط لوله فجیره
درسوی دیگر خلیجفارس ابوظبی نیز برنامههای خود را برای ساخت خط لوله جدید «غرب بهشرق» بهسمت بندر فجیره(واقع در دریای عمان و خارج از خلیجفارس) تسریع کرده است. این پروژه که انتظار میرود در سال۲۰۲۷ عملیاتی شود ظرفیت صادراتی شرکت ملی نفت ابوظبی را به دوبرابر افزایش خواهد داد. در همین راستا شیخ خالدبنمحمدبنزایدآلنهیان، ولیعهد ابوظبی رسما خواستار تحویل سریعتر این پروژه برای تامین تقاضای فزاینده انرژی در جهان شد.
امارات بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود و دسترسی بهبندر فجیره در خارج از تنگههرمز وضعیت بهتری نسبتبه عراق دارد. لمانگن معتقد است که امارات هنوز پایانه فجیره را در اختیار دارد و حتی اگر این پایانه درطول جنگ آسیب دیده باشد در تئوری زیرساختها و شناورهای لازم برای صادرکردن حجم زیادی از نفت را داراست.
معمای ظرفیتهای محدود و سایه مداوم ناامنی
توسعه مسیرهای جایگزین خط لوله علاوهبر سرمایهگذاریهای کلان نیازمند زمان و گاهی توافقنامههای بینالمللی چندجانبه در منطقه برونمرزی است. با این حال بزرگترین چالش این نکته محسوب میشود که حتی خطوط لوله موجود نیز از سرایت شعلههای جنگ در امان نماندند. خط لوله شرق بهغرب عربستان در ماه آوریل توسط ایران هدف حمله قرار گرفت و پایانه فجیره امارات نیز پیش از این شاهد حملات پهپادی بوده است.
براساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، مجموع ظرفیت در دسترس خط لوله شرق بهغرب عربستان و خط لوله فجیره امارات بین ۵/۳تا۵/۵میلیونبشکه در روز برآورد شده اگرچه ریاض مدعی است خط لوله برونمرزیاش توانایی پمپاژ ۷میلیون بشکه در روز را دارد. این ظرفیتها هرچند حیاتی بهشمار میروند اما هنوز فاصله بسیار زیادی با جریان روزانه ۲۰میلیونبشکه نفت و فرآوردههای نفتی دارند که پیشاز جنگ بهطورعادی از تنگههرمز عبور میکردند.
براساس آمار موسسه لویدز لیست ترافیک تجاری هرمز در ماهمه بهپایینترین حد خود از زمان آغاز جنگ رسید. کشتیهایی که در خلیجفارس گیر افتادند بدون تایید تهران برای عبور از مسیرهای مشخصشده ریسک توقیف یا حمله را پیشرو دارند و درصورت همکاری با ایران نیز با خطر تحریمهای آمریکا مواجه میشوند. این وضعیت بنبستی را ایجاد کرده که کارآمدی خطوط لوله جایگزین را بهتنها امید تولیدکنندگان منطقه تبدیل میکند.
منبع: نفت خبر
