بحران در کمین زیرساختها
جهان صنعت– درحالیکه برآوردها از افت کسری شبکه از حدود ۲۰هزارمگاوات بهنزدیک ۱۰هزارمگاوات سخن میگویند هشدارها درباره آینده صنعت برق همچنان ادامه دارد. بهاعتقاد کارشناسان، اگر سال گذشته کمبود برق مهمترین چالش بخش انرژی بود امسال کمبود سوخت نیروگاهها بهپاشنهآشیل شبکه تبدیل شده است.
گزارشهای رسمی دولتی از کاهش ناترازی برق کشور نسبتبه تابستان سال گذشته خبر میدهد اما درمقابل کارشناسان از افت کسری شبکه از حدود ۲۰هزارمگاوات بهنزدیک ۱۰هزارمگاوات خبر میدهند. همین تناقض باعث شده که فعالان اقتصادی بیش از همه نگران روشنماندن چراغ کارگاهها و کارخانههای خود در تابستان باشند.
خسارتهای جنگ بهپالایشگاههای تولید گاز کشور که منجربه ازدسترفتن دستکم ۲۵۰میلیونمترمکعب گاز تولیدی شده هشدارها نسبتبه کمبود سوخت نیروگاهها را در سال جاری افزایش داده است. همزمان افزایش مصرف گاز، محدودیت تامین سوخت مایع، رشد تقاضای انرژی و کاهش حاشیه اطمینان در تراز تولید و مصرف باعث شده بهبود نسبی شاخصهای برق لزوما بهمعنای عبور از بحران نباشد. در چنین شرایطی صنعت برق درحالی بهاستقبال تابستان میرود که موفقیت آن بیش از هرزمان دیگری بهوضعیت تامین سوخت وابسته است؛ موضوعی که نهتنها بر پایداری شبکه اثر میگذارد بلکه میتواند پیامدهای مستقیمی برای تولید، صنعت و حتی معادلات اقتصادی کشور داشته باشد.
ناترازی برق نصف شد؟
مهدی مسائلی، کارشناس حوزه انرژی معتقد است وضعیت برق کشور در سال جاری نسبتبه تابستان گذشته بهبود یافته است. بهگفته او، درحالیکه سال گذشته برآوردها از ناترازی حدود ۲۰هزارمگاواتی حکایت داشت امسال این رقم بهحدود ۱۰هزارمگاوات کاهش یافته است. این کاهش تا حدی حاصل افزایش ظرفیت نیروگاههای حرارتی، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر و شرایط مناسبتر نیروگاههای برقابی عنوان میشود.
در سال گذشته خاموشیها بهیکی از جدیترین دغدغههای صنایع و فعالان اقتصادی تبدیل شده بود. محدودیت برق در بخش صنعت، کاهش تولید واحدهای صنعتی و اختلال در فعالیت بسیاری از کسبوکارها هزینههای سنگینی را بهاقتصاد کشور تحمیل کرد. از همین رو کاهش ناترازی برق در نگاه نخست میتواند خبر امیدوارکنندهای برای بخش تولید باشد.
با این حال کارشناسان تاکید میکنند که نباید صرفا بهاعداد مربوط بهکسری برق توجه کرد. آنچه اهمیت بیشتری دارد پایداری این وضعیت و توانایی شبکه برای عبور از دورههای اوج مصرف است. بهبیان دیگر کاهش ناترازی برق زمانی ارزشمند خواهد بود که پشتوانهای پایدار در حوزه تامین سوخت و منابع انرژی داشته باشد.
برخلاف تصور عمومی مشکل امروز صنعت برق صرفا تولید برق نیست. بخش عمده برق کشور همچنان در نیروگاههای حرارتی تولید میشود؛ نیروگاههایی که برای ادامه فعالیت بهگاز طبیعی، گازوئیل و نفتکوره وابسته هستند. بههمین دلیل هرگونه اختلال در تامین سوخت مستقیما بر عملکرد شبکه برق اثر میگذارد.
مسائلی نیز در گفتوگو با ایلنا بر همین نکته تاکید کرده و تامین سوخت نیروگاهها را مهمترین چالش پیشروی صنعت برق دانسته است. این هشدار از آن جهت اهمیت دارد که طی سالهای اخیر ناترازی گاز در کشور بهیکی از مشکلات ساختاری اقتصاد ایران تبدیل شده است.
در زمستان مصرف گاز خانگی بهسرعت افزایش مییابد و برای جلوگیری از قطع گاز بخش خانگی سهم نیروگاهها کاهش پیدا کرده درنتیجه نیروگاهها ناچار بهاستفاده از سوخت مایع میشوند. این وضعیت اگرچه مانع خاموشی گسترده میشود اما هزینههای اقتصادی و زیستمحیطی قابلتوجهی بههمراه دارد. درواقع صنعت برق امروز بیش از آنکه با کمبود ظرفیت تولید مواجه باشد با محدودیت در تامین پایدار خوراک نیروگاهها دستوپنجه نرم میکند. همین مساله باعث شده بسیاری از کارشناسان معتقد باشند بحران برق در ایران وارد مرحله جدیدی شده است.
بحرانی فراتر از برق
بررسی وضعیت انرژی کشور نشان میدهد چالش موجود محدود بهصنعت برق نیست. طی سالهای اخیر رشد مصرف انرژی در بخشهای مختلف از سرعت افزایش تولید پیشی گرفته است. نتیجه این روند کاهش تدریجی حاشیه امنیت انرژی کشور بوده است.
در حوزه گاز مصرف بخش خانگی هر سال رکوردهای جدیدی ثبت میکند. در بخش فرآوردههای نفتی نیز مصرف بنزین و گازوئیل روندی صعودی دارد. این درحالی است که بخش قابلتوجهی از منابع انرژی کشور همچنان با قیمتهای یارانهای عرضه میشود و همین مساله انگیزه صرفهجویی را کاهش داده است.
کارشناسان بارها هشدار دادند که ادامه این روند میتواند اقتصاد ایران را با ناترازیهای بزرگتری مواجه کند. زمانی ایران بهعنوان کشوری دارای مازاد انرژی شناخته میشد اما امروز فاصله میان تولید و مصرف در بسیاری از بخشها بهحداقل رسیده است. این همانموضوعی است که اهمیت هشدارهای مربوط بهسوخت نیروگاهها را دوچندان میکند.
