حذف مردم از روند کار «خانهملت»
علیرضا کیانپور – مجلس شورای اسلامی سرانجام از روز یکشنبه همین هفته و درست پس از پنجماه و یک هفته از زمان برگزاری آخرین نشست علنی بار دیگر و البته بهصورت وبیناری و مجازی تشکیل جلسه داد. آن هم در حالی که نمایندگان در نشست وبیناری دیگری که شامگاه ۲۲ تیرماه امسال برگزار شد اقدام بهاصلاح ماده یک قانون آئیننامه داخلی مجلس کرده بودند تا بتوانند در جلسات وبیناری و مجازی قانونگذاری کنند. حال آنکه نهتنها برگزاری آن نشست شامگاه ۲۲تیرماه غیرقانونی بود و با انتقاد شماری از حقوقدانان و نمایندگان ادوار مجلس مواجه شد بلکه همین جلسات هفته جاری و مشخصا نشست روز گذشته مجلس که در واقع دومین نشست وبیناری مجلس پس از اصلاح ماده یک ماده قانون آئیننامه داخلی مجلس بود نیز با انتقادهایی جدی مواجه شده؛ انتقادهایی که حالا نهتنها از بیرون از پارلمان شنیده میشود بلکه صدای برخی از اعضای کنونی مجلس را نیز درآورده است.
ابهامات متعدد در برگزاری جلسات وبیناری
نشست وبیناری روز گذشته مجلس که بهگفته عباس گودرزی، سخنگوی هیات رییسه مجلس از ساعت۹و۱۰دقیقه صبح و با حضور ۲۴۳نفر از نمایندگان بهریاست حمیدرضا حاجیبابایی، نایبرییس مجلس و بهصورت وبیناری برگزار شد بهفرصتی برای انتقاد چند تن از نمایندگان کنونی بهچگونگی برگزاری این جلسات تبدیل شد. نشستی که در آن نهتنها هفتفقره سوال نمایندگان از وزیران دولت اعلام وصول شد بلکه در آن مواد۲و۴ لایحه «یکفوریتی مقابله با جنایات بینالمللی» بهتصویب رسید و پس از ارجاع ماده۳ این لایحه بهکمیسیون مربوطه ماده۵ این لایحه نیز با پیشنهاد اصلاح کلی ازسوی یکی از نمایندگان پس از ارائه نظر نمایندگان موافق و مخالف، نماینده دولت و نماینده کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس بهتصویب رسید. مصوباتی که البته قانونیبودن آنها باتوجه بهابهامات جدی که درخصوص قانونیبودن برگزاری جلسه بهصورت وبیناری و غیرعلنی مطرح بوده زیرسوال است. البته نمایندگان در همان نشست وبیناری شامگاه ۲۲تیرماه ماده یک آئیننامه داخلی مجلس را تصویب کردند تا امکان برگزاری جلسات بهصورت وبیناری فراهم شود و شورای نگهبان نیز در ادامه این مصوبه مجلس را تایید کرد اما کماکان ابهاماتی جدی درخصوص نحوه و چگونگی برگزاری این جلسات بهاصطلاح وبیناری و مجازی مطرح بوده؛ ابهاماتی که حالا صدای برخی از نمایندگان را نیز درآورده است.
انتقاد نمایندگان مجلس بهنحوه برگزاری جلسات وبیناری
حمید رسایی در بخشی از همین نشست وبیناری در تذکری ابهام در قانونیبودن انتخابات هیات رییسه را زیرسوال برد و از حمیدرضا حاجیبابایی که بهعنوان نایبرییس دوم مجلس در اجلاسیه جدید ریاست این نشست را برعهده داشت، پرسید: آقای حاجیبابایی شما در کدام جلسه مجلس بهعنوان عضو هیاترییسه سوگند یاد کردید؟! زیرا بنابر شماره جلسات اعلامشده این سوگند در هیچیک از جلسات ۱۷۲، ۱۷۳، ۱۷۴ و ۱۷۵ که همین جلسه امروز باشد انجام نشده است. او با استناد بهقانون اساسی و آئیننامه داخلی مجلس که تصریح کرده «اعضای هیاترییسه باید در جلسه مجلس انتخاب شده و در همان چارچوب نیز سوگند یاد کنند» از رییس جلسه خواست که توضیح دهد این سوگند در کدام جلسه مجلس انجام شده است.
با این همه آنچه حاجیبابایی در پاسخ بهپرسش این نمایندگان مجلس مطرح کرد نشان از ابهامی جدیتر در روند برگزاری جلسات دارد. او با تاکید بر اینکه برای ادای سوگند الزامی بهبرگزاری جلسه رسمی وجود ندارد و در ماده۱۶ آئیننامه داخلی مجلس صرفا تصریح شده که ادای سوگند باید در حضور نمایندگان باشد، گفت: این موضوع نیز در همان جلسه وبیناری با حضور رییس مجلس، اعضای هیاترییسه و نمایندگان انجام شد و متن سوگندنامه قرائت شد. بنابراین تشریفات قانونی مربوط بهادای سوگند مطابق آئیننامه رعایت شده است اما واقعیت این است که وقتی صحبت از حضور نمایندگان بهمیان میآید این پرسش نیز پیش میآید که چگونه میتوان تایید کرد که اکثریت نمایندگان مجلس که در اقصا نقاط کشور و بهصورت وبیناری در این جلسه شرکت کردند در لحظه ادای سوگند واقعا حضور داشتند. در واقع حتی اگر حضور مجازی نمایندگان را بهپشتوانه اصلاحات اخیر مجلس در ماده یک آئیننامه داخلی مجلس بپذیریم مساله این است که کماکان نمیتوان تایید کرد که در لحظه ادای سوگند واقعا حداقل یک سوم نمایندگان بههمان صورت مجازی حاضر بودند یا نه اما این تنها حمید رسایی نبود که در جریان نشست وبیناری دیروز مجلس ایرادی درخصوص چگونگی برگزاری این جلسات مطرح کرد. چه آنکه در عین حال عباس گودرزی که ازقضا خود از اعضای هیاترییسه مجلس است و در قامت سخنگوی این هیات فعالیت میکند نیز در بخشی از این نشست در تذکری خطاب بهرییس جلسه از اینکه پس از طرح تذکر یکی از نمایندگان فرصت بیان دیدگاه موافق حذف شده انتقاد کرد. این عضو هیاترییسه گفت: اگر قرار باشد نمایندهای در قالب تذکر صحبت کند اما فرصت بیان دیدگاه موافق از بین برود در حق بررسی موضوع ظلم شده است. او که ظاهرا در واکنش بههمین تذکر انتقادی رسایی زبان بهانتقاد گشوده بود، پرسید: براساس کدام ماده آئیننامه فرصت دفاع از طرح یا لایحه در قالب موافق از نماینده گرفته میشود یا باید نماینده دیگری بهعنوان موافق صحبت کند یا اگر آئیننامه اجازه میدهد همان نمایندهای که تذکر داده فرصت بیان دیدگاه موافق را داشته باشد. جالب آنکه حمیدرضا حاجیبابایی احتمالا بهاین دلیل که تذکر گودرزی بهنحوی دفاع از او و دیگر اعضای هیاترییسه بود، این تذکر را وارد دانست و گفت: تذکر شما را میپذیرم و از این لحظه تا پایان جلسه تلاش میکنیم آئیننامه داخلی مجلس را با دقت کامل اجرا کنیم تا مشخص شود اجرای دقیق مقررات چه نتایجی در روند اداره جلسه خواهد داشت.
چالش برگزاری جلسات وبیناری و ضرورت اطلاع افکار عمومی
با این همه مشکل بههیچ عنوان بههمین یکیدوموردی که مورد اشاره نمایندگان قرار گرفته محدود نیست و آنچه بهواقع در این بحث مغفول مانده و بهعبارتی مشکل اساسی و اصلی در برگزاری اینچنینی جلسات مجلس این است که مردم و افکار عمومی کاملا نادیده گرفته شده و از این روند حذف شدند. آنهم درحالیکه نهتنها بهپشتوانه مواد متعدد آئیننامه داخلی مجلس بلکه در عین حال بنابر اصل۶۹ قانون اساسی افکار عمومی باید در جریان تمامی جزئیاتی که در این جلسات مطرح میشوند قرار بگیرند. بنابر اصل۶۹قانون اساسی مذاکرات مجلس شورای اسلامی باید علنی باشد و گزارش کامل آن ازطریق رادیو و روزنامه رسمی برای اطلاع عموم منتشر شود. اهمیت این موضوع تا جایی است که برگزاری جلسات بهصورت غیرعلنی اگر شرایط اضطراری حاکم باشد یا در صورتی که رعایت امنیت کشور ایجاب کند منوط بهتقاضای رییسجمهور یا یکی از وزیران یا ۱۰نفر از نمایندگان و درغیراینصورت امکان برگزاری جلسات مجلس بهصورت غیرعلنی وجود ندارند. ضمن آنکه بهموجب همین اصل قانون اساسی مصوبات جلسه غیرعلنی در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان بهتصویب سهچهارم مجموع نمایندگان برسد. گزارش و مصوبات این جلسات باید پس از برطرفشدن شرایط اضطراری برای اطلاع عموم منتشر شود. باوجود صراحت قانون اساسی و تاکید آن بر اینکه اصل با علنیبودن جلسات مجلس همین چند خبری هم که از نشست وبیناری دیروز مجلس در فضای رسانهای منتشر شده با تاخیر چند ساعته بوده است. چنانکه خبرگزاری خانه ملت بهعنوان خبرگزاری رسمی مجلس شورای اسلامی ساعت۱۲ویکدقیقه نیمروز گذشته بهنقل از سخنگوی هیاترییسه مجلس از زمان آغاز نشست وبیناری دیروز مجلس در ساعت۹و۱۰دقیقه صبح خبر داد و دیگر اخبار مجلس نیز همگی پس از این خبر روی خروجی این خبرگزاری رفت.
انتقاد بخشایش اردستانی از برگزاری جلسات وبیناری
با این همه در جریان برگزاری جلسات یکیدو روز اخیر مجلس و تصویب مصوبات در این جلسات نهتنها بههیچیک از این نکاتی که در قانون اساسی مملکت موردتاکید قرار گرفته توجهی نشده بلکه آنطورکه یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به«جهانصنعت» گفته این روند برگزاری جلسات با ایرادهای دیگری نیز مواجه است. احمد بخشایش اردستانی با اشاره بهاینکه تاکنون دوجلسه بهصورت وبیناری برگزار شده و سهشنبه نیز نمایندگان بار دیگر بههمین شیوه تشکیلجلسه خواهند داد، به«جهانصنعت» گفت: این شیوه برگزاری جلسات بیایراد نبوده و مساله صرفا بهعلنی بودن آن نیز محدود نیست. ما در این دو جلسهای که تاکنون بهاین شیوه برگزار کردیم آنطورکه در جلسات علنی شاهد بودیم نه امکان ایراد نطق میاندستور داشتیم و نه حتی امکان ایراد تذکرهای کتبی و شفاهی. این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس درعینحال با اشاره بهشرایط خاص حاکم بر کشور و وضعیت امنیتی ناشی از جنگ گفت: مساله این است که نمیشود بیش از این روند قانونگذاری مجلس را متوقف نگه داریم و بههر حال باید با راهکاری قانونی برگزاری جلسات را ازسر میگرفتیم. بخشایش اردستانی با تاکید بر اینکه کار مجلس یک کار جمعی و گروهی است، بهمشکلاتی که این شیوه برگزاری جلسات در مسیر شور و مشورت نمایندگان ایجاد میکند بهعنوان یکی از دیگر مشکلات برگزاری جلسات بهصورت وبیناری نیز اشاره کرد و درپایان گفت: یک مشکل دیگر این است که ارتباط بهخوبی برقرار نمیشود. ما هماکنون در دانشگاه هم همین مشکل را داریم. درواقع باید بپذیریم که این شیوه برگزاری جلسات باعث میشود که میزانی از کیفیت کار پایین بیاید چراکه بههرحال حضور در یک جلسه بهاین شیوه و ازطریق اینترنت باعث میشود فضا بیروح شده و برقراری ارتباط با دیگر نمایندگان مشکل شود. با این همه فعلا در این شرایط قرار داریم و باید بهنحوی خود را با آن تطبیق دهیم.
تحلیل یوسفیانملا درباره مشکلات قانونی جلسات وبیناری
چنانکه اشاره شد اما مشکل اساسی در برگزاری جلسات وبیناری حذف مردم از روند امور در نهادی است که خود را خانه ملت مینامد! عزتالله یوسفیانملا که پس از سالها فعالیت در سطوح ارشد مدیریتی دستگاه قضایی بهعنوان یک دانشآموخته رشته حقوق قریب بهدو دهه از عمرش را نیز در مجلس گذرانده و بیش از یک دهه از این بازه زمانی را نیز بهعنوان رییس کمیسیون تدوین آئیننامه داخلی مجلس فعالیت کرده به«جهانصنعت» میگوید: مجلس در قانون اساسی تنها نهادی است که مردم باید در جریان مذاکرات آن باشند. در واقع در مجلس اصل بر علنیبودن بوده و غیرعلنی بودن مربوط بهشرایط خاص و اضطراری است. او گفت: در قانون اساسی هیچ تاکیدی بر علنیبودن جلسات دولت یا قوه قضاییه نشده و البته در دادگاه این مساله مطرح است که شرایط خاص خود را دارد اما درمورد مجلس اوضاع متفاوت بوده و در قانون اساسی تصریح شده که اصل بر علنی بودن جلسات است و مردم باید در جریان تمامی جزئیات قرار بگیرند.
چالش رسمیتیافتن جلسه در جلسات وبیناری
این نماینده ادوار مجلس با تاکید بر اینکه حتی اگر باشد یکی از جلسات مجلس بهصورت غیرعلنی برگزار شود لازم است چندین شرط ازجمله درخواست رسمی شخص رییسجمهور یا یکی از وزیران یا دستکم ۱۰تن از نمایندگان و موافقت هیاترییسه با این درخواست فراهم باشد، میگوید: فارغ از آن جلسات مجلس تنها وقتی رسمیت مییابند که حداقل یکسوم نمایندگان یعنی ۱۶۴تن از ۲۹۰نماینده مجلس اعلامحضور کنند و اگر برفرض شمار نمایندگان به۱۶۳تن برسد همان لحظه جلسه از رسمیت خارج میشود و امکان رایگیری و تصویب مصوبات وجود ندارد. این درحالی است که در برگزاری جلسه بهصورت مجازی و ازطریق اتصال اینترنتی ممکن است ناگهان ارتباط یک یا چند تن از نمایندگان قطع شود. او درعینحال با تاکید بر اینکه کار نمایندگان صحبتکردن و حضور پشت تریبون است، گفت: همه نمایندگان باید در جریان تمامی امور باشند و روشن نیست چطور میخواهند بهاین شیوه کار را دنبال کنند. یوسفیانملا در عین حال تاکید کرد که جلسات مجلس باید بهصورت زنده از رادیو پخش شود و گفت: با اصلاح یک ماده آئیننامه داخلی مشکل حل نمیشود چراکه ما مساله نطق و تذکر آئیننامهای و اخطار قانون اساسی را داریم.
روح کار مجلس با فضای مجازی و فعالیت غیرحضوری سازگار نیست
این نماینده ادوار مجلس با اشاره بهاینکه مساله محل اجلاس یعنی محل جلوس نمایندگان هم مهم است، یادآور شد: مگر اینکه از همان ماده اول که گفته شده محل برگزاری اجلاس در بهارستان است اصلاح شود. ضمن آنکه تاکید قانونگذار بر مساله جلوس نمایندگان براساس فلسفه کاری مجلس است که در آن کار براساس شور و مشورت دنبال میشود. او تصریح کرد: روح کار مجلس و کار نمایندگی با فضای مجازی و غایببودن سازگار نیست و نمیشود جلسات مجلس را بهصورت غیرعلنی و غیرمتمرکز تشکیل داد. یوسفیانملا خاطرنشان کرد: نمایندگان مجلس بهموجب اصل۱۷۱ قانون خدمات کشوری جزو رجال سیاسی هستند و حقوق بالایی دریافت میکنند. چطور میشود کسی بیرون از مجلس و برفرض پشت فرمان باشد بتواند کارش را بهدرستی انجام دهد؟!
اصل بر اطلاع مردم از روند امور و کار مجلس است
یوسفیانملا درعینحال تاکید کرد: واقعا چطور میتوانند روند ایراد نطق میاندستور را اصلاح کنند. نمایندگان در این شرایط چطور میخواهند تذکر آئیننامهای یا اخطار قانون اساسی بدهند. او همچنین با اشاره بهنقش مهم هیاترییسه مجلس و اینکه چرا ششنفر کنار رییس جلسه مینشینند، گفت: علت این است که کار اداره مجلس کار پیچیدهای بوده و این ششنماینده بههمراه رییس جلسه باید با دقت بررسی کنند تا ببینند چه کسی میخواهد اخطار قانون اساسی یا تذکر آئیننامهای بدهد نوبت نطق چه کسی است و چه کسی باید بهعنوان موافق یا مخالف صحبت کند.
این نماینده ادوار مجلس در پاسخ بهاین پرسش «جهانصنعت» که باتوجه بهشرایط خاص امنیتی کشور و ضرورت برگزاری جلسات مجلس چه راهکاری پیشروی مجلس قرار دارد، گفت: مشکل با اصلاح یک ماده حل نمیشود و اگر بهواقع بر برگزاری جلسات بهاین شیوه اصرار دارند ابتدا باید چندین ماده آئیننامه داخلی را اصلاح کنند. آئیننامه داخلی مجلس در واقع یک قانون مادر است چراکه برای تغییر آن نیاز بهدوسوم آرای نمایندگان بوده و در دانشگاههای حقوق هم گفته میشود که آئیننامه ادامه قانون اساسی است.
یوسفیانملا با تاکید بر اینکه اصل مساله اطلاع مردم از روند کار مجلس است، تصریح کرد: اینکه گفته شود ضرورت شرایط جنگی است درست بوده اما نمیشود همه مسائل را اینطور نادیده بگیریم. باید راهحل دیگری پیدا کرد. درواقع اگر بنابر رعایت قانون است این شیوه برگزاری مجلس مناسب نیست اما اگر میخواهند غیرقانونی رفتار کنند و مسائل را پشت گوش بیاندازند دیگر خودشان میدانند!
