جهان در مرز سکته نفتی
فرزین سوادکوهی– هشدار مدیرعامل توتال درباره فلج شدن اقتصاد جهان در اثر بسته شدن تنگه هرمز پس از ۴۵روز به واقعیت پیوست. نفت WTI به ۲/۹۸دلار (رشد ۳۸درصد)، بنزین RBOB به ۶۲/۳دلار (رشد ۸۲درصد) و گازوئیل به ۱۱۸دلار رسید. تولید نفت خلیجفارس ۵۷درصد کاهش یافته و ذخایر فرآوردههای جهانی به ۴۲ روز مصرف افت کرده است.
در آسیا، هند رشد اقتصادی ۱/۲درصد (کمتر از پیشبینی ۵/۶درصد) را تجربه کرده و پاکستان دچار قطعی برق ۱۲ساعته شده است. تورم سوخت در آمریکا ۲/۴درصد و در اروپا ۸/۵درصد است.
پویانه هشدار داده که اگر انسداد تا ژوئن ادامه یابد، بحران سیستماتیک آغاز میشود. اوپکپلاس تنها ۲۲درصد از خلأ ۱۰میلیون بشکهای نفت را جبران کرده است.
وقتی شش هفته پیش پاتریک پویانه مدیرعامل توتال هشدار داد که «توقف ۱۰میلیون بشکه نفت خلیج فارس غیرقابل جبران است و عبور از ۳-۴ ماه مسدودیت تنگه هرمز، اقتصاد جهان را فلج میکند» شاید کسی حرفهایش را جدی نگرفت اما حالا که چهل و چند روز از انسداد کامل هرمز گذشته، پیشبینی او به حقیقت پیوسته و بنزین RBOB به ۶۲/۳ دلار بر گالن و گازوئیل به ۱۱۸دلار بر بشکه و نفت WTIبه ۲/۹۸دلار رسیده است.
پاتریک پویانه، مدیرعامل غول نفتی توتالانرژایز، در ۲۲ مارس۲۰۲۶ در مجمع اقتصاد چین، سناریوی دقیقی ترسیم کرد. او میدانست و خواست تا دیگران نیز بدانند که دیگر از ۱۰میلیون بشکه نفت روزانه خلیج فارس خبری نیست و ما در هیچ جای دیگر نمیتوانیم این میزان نفت را جایگزین کنیم. او گفت شاید این قضیه تا ۴-۳ ماه قابل تحمل باشد اما بعد از شش ماه، بحران سیستماتیک خواهد شد. امروز که بیش از یک و نیم ماه از انسداد کامل تنگه هرمز گذشته، آمارها تایید میکنند پیشبینی او نهتنها درست از آب درآمده بلکه شدت بحران از برآوردهای اولیه فراتر رفته است.
ذخایر جهانی فرآوردهها از ۴۵روز مصرف (زمان هشدار پویانه) به ۴۲روز افت کرده و تولید نفت خلیج فارس ۵۷درصد کاهش یافته است. قیمتها نیز از پیشبینیها عبور کردهاند. نفت خام WTI با ۳۸درصد رشد به ۲/۹۸دلار، بنزین RBOB با جهش ۷۲درصدی به ۶۲/۳دلار بر گالن و گازوئیل با ۲۲درصد افزایش به ۱۱۸دلار بر بشکه رسیده است. نفت کوره نیز ۷۰درصد گرانتر شده و به ۸۵/۳دلار بر گالن تثبیت شده است.
توتال خودش مستقیما ضربه خورده و تولید بالادستیاش در خاورمیانه ۱۸درصد(یعنی ۱۲۰هزار بشکه در روز) کاهش یافته است. پویانه همان روز صاف به هدف زده بود چرا که خلیج فارس بهخاطر حجم، کیفیت نفت سبک و LNG منحصربهفرد باقی ماند. حتی افزایش تولید شیل آمریکا و دریای بوهای چین هم خلأ ۲۰درصد صادرات نفت خام به انضمام ۲۵درصد LNG جهان را پر نمیکند.
حالا اروپا هم در خطر جدی است. ذخایر سوخت جت فقط ۵۵درصد جبران شده و نفتا در آمستردام-روتردام-آنتورپ ۴۱درصد افت کرده. شرکتهای هواپیمایی لوفتهانزا و ایرفرانس پروازهای بلندمدت را ۳۰درصد کاهش دادهاند و از آنسو پای پتروشیمیها هم با نفتای ۲۳۰ دلاری حاشیه سود منفی بد جور در گل مانده.
آسیا وضعیت بدتری دارد. هند رشد اقتصادی ۱/۲درصدی را تجربه میکند (کمتر از پیشبینی ۵/۶درصد)، تایلند و تایوان کمبود سوخت دارند و پاکستان قطعی برق ۱۲ ساعته را اعمال کرده. چین با ذخایر ۹۰روزه فعلا مقاومت میکند اما صادرات LNG به اروپا ۶۵درصد افت کرده و فشار بر زنجیره تامینش افزایش یافته است.
بلومبرگ هم شش هفته پیش هشدار داده بود: «شوک تنگه هرمز به غرب میرسد.» حالا سه هفته پس از شروع جنگ، فرآوردهها از ۲۰۰دلار عبور کرده و شاخص برنت ۵۸درصد رشد داشته است. آژانس بینالمللی انرژی هم ذخایر استراتژیک را ۱۵درصد مصرف کرده و گفته بازگشت به تعادل ۹۰روز زمان میبرد.
بدون شک با چنین وضعیتی صنایع پاییندستی بیشترین آسیب را متحمل میشوند. سوخت جت ۲۸درصد گرانتر و بلیت ایرلاینها ۲۷درصد افزایش یافته است. در صنعت پتروشیمی نفتا ۲۳۰دلار و تولید پلاستیک ۱۲درصد افت داشته است. صنعت حملونقل هم وضعیت بهتری ندارد و دیزل و الپیجی ۲۵درصد گرانتر و عملا لجستیک مختل شده است. حالا مصرفکننده امریکایی با تورم سوخت ۲/۴درصدی روبهرو است و فرد اروپایی هم تورم ۸/۵درصدی را تجربه میکند.
این وسط آمریکا در کوتاهمدت سود میبرد (تولید ۴/۱۳میلیون بشکه) اما تورم داخلی به ۱/۴درصد رسیده و فدرال رزرو نرخ بهره را ۲۵/۰درصد افزایش داده است. روسیه هم با نفت اورال ۹۲دلار منتفع شد، اما تحریمهای جدید اروپا صادراتش را ۱۸درصد محدود کرده است.
حالا پرسش شاید این باشد که چرا ۶ ماه تعیینکننده است؟ پویانه دقیق توضیح داده که پالایشگاهها، نفتکشها و ذخایر استراتژیک حداکثر ۱۸۰روز دوام میآورند. الان چهل و چند روز گذشته و ذخایر فرآوردهها دارد کمتر و کمتر میشود. اگر هرمز تا ژوئن مسدود بماند، همان بحران سیستماتیک که پیش از این گفته شد شروع میشود.
بازارها سناریوهای بدبینانه را قیمتگذاری میکنند. قراردادهای آتی، WTI را ۱۰۵ دلار و RBOB را ۹۰/۳دلار پیشبینی کردهاند. شرکتهای انرژی نفتکشهای غولپیکر اجاره میکنند و بیمهنامهها پنج برابر شده. اوپکپلاس هم تولید را ۲/۲میلیون بشکه افزایش داده اما این حرکت فقط ۲۲درصد خلأ را پر میکند.
بله، هشدار پویانه از پیشبینی به واقعیت تبدیل شده. جهان بیش از یک و نیم ماه از انسداد هرمز را با ذخایر و هزینههای نجومی تحمل کرده اما ۱۳۵روز مانده تا خط قرمز ششماهه. سیاستگذاران، شرکتها و بازارها باید الان آماده بدترین سناریوها باشند چون زمان در حال اتمام است و خلیج فارس همچنان قلب تپنده یا به سکته رسیده اقتصاد جهانی است.
