جنگ مالی چین و آمریکا
جهان صنعت – چین طی یکدهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای برای کاهش وابستگی بهدلار انجام داده و همزمان سهابزار اصلی را توسعه داده است؛ افزایش استفاده از یوآن در تجارت، ایجاد سامانه پرداخت بینالمللی CIPS و راهاندازی یوآن دیجیتال. باوجود این پیشرفتها میزان استفاده جهانی از این ابزارها همچنان محدود باقی مانده است. تجربه چین نشان میدهد ایجاد زیرساخت مالی لزوما بهمعنای ایجاد تقاضا برای استفاده از آن نیست و تا زمانی که محدودیتهای ساختاری و نبود استقبال جهانی ادامه داشته باشد دلار همچنان جایگاه مسلط خود را حفظ خواهد کرد.
چین باردیگر تلاش برای بینالمللیکردن یوآن را در دستور کار قرار داده است. بانک مرکزی این کشور بهتازگی برنامهای تازه برای گسترش استفاده از یوآن در بازارهای مالی جهان ارائه کرده که شامل طرحهای آزمایشی معاملات برونمرزی یوآن و ایجاد خطوط سوآپ جدید برای بانکهای مرکزی است. انتظار میرود همزمان با نشست آتی بریکس نیز موضوع کاهش وابستگی بهدلار بار دیگر در مرکز توجه قرار گیرد.
ایناقدامات ادامه راهبردی بوده که پکن طی سالهای گذشته دنبال کرده است. چین تلاش کرده از سهمسیر وابستگی خود بهنظام مالی غرب را کاهش دهد: استفاده گستردهتر از یوآن در تسویه تجارت خارجی، توسعه سامانه پرداخت بینالمللی CIPS و گسترش یوآن دیجیتال.
هدف این سیاستها افزایش تابآوری مالی چین در شرایطی است که ممکن است در آینده دسترسی این کشور بهکانالهای مالی غرب برای مثال در صورت اعمال تحریمهای گسترده، محدود شود. با این حال تجربه سالهای اخیر نشان میدهد میان ایجاد زیرساخت و تبدیلشدن آن بهیک ابزار مورد استفاده جهانی فاصله قابلتوجهی وجود دارد.
تجارت چین بزرگ شده اما سهم یوآن نه
در زمینه استفاده از یوآن در تجارت خارجی پیشرفتهایی حاصل شده است. اکنون حدود ۳۰درصد تجارت خارجی شرکتهای چینی با یوآن تسویه میشود درحالیکه این سهم ۱۵سال پیش تقریبا صفر بود اما زمانیکه این آمار در مقیاس تجارت جهانی بررسی میشود تصویر متفاوتی بهدست میآید. کمتر از ۵درصد تجارت جهان با یوآن انجام میشود و بخش عمده همین معاملات نیز مربوط بهمعاملاتی بوده که حداقل یک طرف آن شرکت چینی است. بهبیان دیگر استفاده از یوآن هنوز نتوانسته فراتر از شبکه اقتصادی چین گسترش پیدا کند.
دوعامل اصلی مانع این روند شده است: نخست محدودیتهای گستردهای است که چین بر جریان سرمایه و استفاده از یوآن در خارج از کشور اعمال میکند. این محدودیتها موجب شده نگهداری و تامین یوآن برای شرکتهای خارجی پرهزینه و دشوار باشد. درنتیجه حجم سپردههای یوآن در خارج از چین در ابتدای سال۲۰۲۵ تنها حدود ۲۳۴میلیارددلار بوده؛ رقمی که درمقایسه با حدود ۱۵تریلیوندلار دارایی دلاری خارج از آمریکا بسیار ناچیز بهشمار میرود.
CIPS هنوز جایگزین سوئیفت نشده است
دومینمحور راهبرد چین توسعه سامانه پرداخت بینالمللی CIPS بوده؛ سامانهای که از سال۲۰۱۵ برای تسویه پرداختهای برونمرزی بر پایه یوآن راهاندازی شد و معادل چینی سامانههای پرداخت دلاری و یورویی محسوب میشود.
درظاهر آمارهای این سامانه قابل توجه است. مقامهای چینی اعلام میکنند هزارو۷۹۱بانک از ۱۲۶کشور عضو این شبکه هستند و ارزش روزانه تراکنشهای آن تا پایان سال۲۰۲۵ بهحدود ۱۰۵میلیارددلار رسیده اما بررسی دقیقتر نشان میدهد فاصله قابلتوجهی میان عضویت و استفاده واقعی از این سامانه وجود دارد. از میان هزارو۷۹۱بانک عضو تنها ۱۹۴بانک بهصورت مستقیم بهCIPS متصل هستند و سایر بانکها از طریق واسطهها بهاین سامانه دسترسی دارند. افزون بر این بخش عمده همین اعضای مستقیم نیز بانکهای چینی هستند و تنها تعداد محدودی از بانکهای بزرگ آمریکا، اروپا و ژاپن درمیان آنها دیده میشوند. این تفاوت اهمیت زیادی دارد زیرا تنها اعضای مستقیم میتوانند از خدمات پیامرسانی این سامانه استفاده کنند؛ بخشی که برای انجام پرداختهای بینالمللی ضروری است. بههمیندلیل حدود ۸۰درصد تراکنشهایی که از طریق CIPS انجام میشود همچنان از شبکه سوئیفت نیز عبور میکند. این موضوع نشان میدهد CIPS هنوز نتوانسته بهیک شبکه مستقل از زیرساختهای مالی غرب تبدیل شود.
یوآن دیجیتال نیز با کمبود تقاضا روبهرو است
سومین ابزار چین برای تقویت استقلال مالی یوآن دیجیتال یا e-CNY است. از زمان راهاندازی این ارز دیجیتال بانک مرکزی در سال۲۰۲۰ حدود ۲۲۵میلیوننفر کیف پول دیجیتال آن را ایجاد کردند و بیشاز ۳/۳میلیارد تراکنش بهارزش حدود ۳/۲تریلیوندلار انجام شده است.
باوجود این ارقام میزان استفاده واقعی از یوآن دیجیتال همچنان محدود است. حجم روزانه تراکنشهای آن تنها حدود ۶میلیارددلار برآورد میشود درحالیکه دوپلتفرم پرداخت خصوصی چین یعنی Alipay و WeChat Pay روزانه بیش از ۱۵۰میلیارددلار تراکنش پردازش میکنند.
کندی روند استقبال دولت چین را بهاتخاذ سیاستهای تشویقی واداشته است.
برخی دولتهای محلی حقوق کارکنان خود را با یوآن دیجیتال پرداخت میکنند و دولت مرکزی نیز اعلام کرده حسابهای یوآن دیجیتال سود دریافت خواهند کرد هرچند نرخ سود سالانه آن تنها ۰۵/۰درصد تعیین شده است. در خارج از مرزهای چین نیز استقبال از یوآن دیجیتال محدود بوده است.
پلتفرم mBridge که برای تسویه پرداختهای بینالمللی با یوآن دیجیتال ایجاد شد تنها چهار عضو جذب کرده و میانگین فعالیت آن بهحدود چهارتراکنش در روز با ارزشی نزدیک به۵۰میلیوندلار محدود مانده؛ رقمی که سهمی بسیار ناچیز از گردش بازار جهانی ارز را تشکیل میدهد.
خروج بانک تسویه حسابهای بینالمللی از این پروژه در سال۲۰۲۴ و نگرانیها درباره احتمال استفاده از این سامانه برای دورزدن تحریمها جذابیت آن را برای بسیاری از کشورها کاهش داده است.
باوجود این چین همچنان بهتوسعه طرحهای جدید ادامه داده و سامانه تازهای برای انتقال برونمرزی یوآن دیجیتال معرفی کرده است.
جهان صنعت نیوز
