جانهایی که نباید در صف انتظار بمانند
امید قبادی، نایبرییس هیاتمدیره انجمن اهدای عضو ایران
به مناسبت فرا رسیدن روز ملی اهدای عضو، میتوان وضعیت اهدای عضو در ایران را از دو منظر بررسی کرد؛ از یکسو دستاوردهای ارزشمند کشور در این حوزه و از سوی دیگر چالشهایی که همچنان پابرجاست و نیازمند توجهی جدی و مستمر است.
ایران در حوزه اهدای عضو جایگاه قابلتوجهی در جهان دارد و سالهاست در این مسیر حرکت کرده است. اگر امروز از ایران بهعنوان کشوری پیشرو یاد میشود، این موفقیت تنها حاصل تلاش تیمهای اهدا و پیوند نیست بلکه نتیجه همراهی رسانهها، مسوولان، سازمانها و نهادهای فرهنگی، هنرمندان و چهرههای شناختهشدهای است که در فرهنگسازی این حوزه نقش موثری ایفا کردهاند. در کنار همه این عوامل، روحیه نوعدوستی و انساندوستی مردم ایران نیز سهم مهمی در پیشرفت اهدای عضو داشته است. همچنین تیمهای تخصصی اهدا و پیوند با تمام توان و با اخلاص فعالیت کردهاند تا کشور به جایگاه کنونی برسد.ایران بهویژه در حوزه پیوند کبد، با تلاشهای تیم استاد ملکحسینی در شیراز، به «امپراتوری پیوند کبد» شهرت یافته و در این زمینه رتبه نخست جهان را در اختیار دارد. همچنین ایران از معدود کشورهای خاورمیانه است که تمامی انواع پیوند اعضا را انجام میدهد و از نظر میزان بقای بیماران نیز به کشورهای پیشروی دنیا نزدیک شده است.با وجود این موفقیتها، چالشهای مهمی همچنان وجود دارد. مهمترین مساله، نهادینه نشدن باور مرگ مغزی بهعنوان مرگ قطعی در بخشی از جامعه است. از سوی دیگر پایین بودن میزان تمایل مردم به اهدای عضو در زمان حیات نیز یکی از مشکلات جدی این حوزه بهشمار میرود. هرچند در گذشته این تمایل عمدتا از طریق کارت اهدای عضو ثبت میشد اما اکنون بسترهای تازهای برای این منظور فراهم شده است، از جمله امکان ثبت تمایل به اهدای عضو هنگام دریافت یا تمدید گواهینامه با درج نماد قلب قرمز، همچنین در کارت نظام پزشکی و از این پس در کارتهای نظام پرستاری. این اقدامات مسیر اعلام تمایل مردم را سادهتر کرده است، هرچند باید تاکید کرد که داشتن کارت اهدای عضو یا ثبت این تمایل در زمان حیات، بهتنهایی به معنای انجام قطعی اهدای عضو پس از مرگ مغزی نیست و رضایت خانواده همچنان شرط اصلی بهشمار میرود.در دوران جنگ تحمیلی اهدای عضو با کاهش ۵۰ تا ۷۰درصدی مواجه شد. این کاهش نتیجه مشکلات متعددی بود که جنگ ایجاد کرد؛ از اختلال در انتقال اعضا بهویژه انتقال هوایی، تا کمبود شدید دارو، از دست رفتن دو مرکز تولید داروهای بیماران خاص، کمبود نیروی انسانی بهدلیل رسیدگی کادر درمان به مجروحان جنگی و نیز ضعف زیرساختهای ارتباطی و دسترسی به اینترنت درحالیکه موفقیت فرآیند اهدای عضو مستلزم ارتباط مستمر و هماهنگ میان سه بخش اصلی است که عبارتند از: واحدهای اهدای عضو، مراکز پیوند اعضا و مرکز مدیریت پیوند وزارت بهداشت.پیامدهای این شرایط تنها به روند اهدا و پیوند محدود نماند و بیماران در انتظار پیوند و خانوادههای اهداکننده نیز با مشکلات گستردهای روبهرو شدند؛ از مسائل معیشتی گرفته تا دسترسی به خدمات درمانی و دیگر نیازهای ضروری. بر همین اساس، با همکاری مدیریت پیوند وزارت بهداشت، مسوولان واحدهای اهدای عضو کشور و سایر دستاندرکاران، دستورالعملی برای مدیریت بحران در دوران جنگ و پس از جنگ تدوین شد تا برای هریک از این چالشها راهکارهای مشخصی پیشبینی شود. خوشبختانه امروز روند تامین دارو تا حدی بهبود یافته و وضعیت انتقال اعضا نیز نسبت به گذشته بهتر شده است. با این حال بازگشت به شرایط مطلوب نیازمند همراهی مردم است. در همین راستا پویش «همنفس» از امروز آغاز به کار میکند؛ پویشی که از مردم میخواهد هر فرد به اندازه توان خود کمک کند، چه پزشکانی که بتوانند خانوادهها را رایگان ویزیت کنند، چه افرادی که امکان تامین دارو دارند و چه کسانی که در حوزههایی مانند سوگدرمانی، معنادرمانی و افزایش تابآوری خانوادههای اهداکننده و بیماران در انتظار پیوند یا پیوندشده فعالیت میکنند. همچنین از سفیران اهدای عضو دعوت شده است تا بهعنوان نیروهای داوطلب به این پویش بپیوندند و ظرفیتهای مردمی را برای بازگرداندن شرایط اهدای عضو به روزهای پیش از جنگ به کار گیرند.پیشبینی میشود با همراهی مردم و حمایت مسوولان، طی ماههای آینده بتوان دوباره به جایگاه گذشته بازگشت و حتی از آن فراتر رفت. پیام اصلی روز ملی اهدای عضو نیز همین است؛ اینکه مردم در این میدان حضور داشته باشند و بیماران نیازمند پیوند را فراموش نکنند. همانگونه که در سایر بحرانها مردم برای کمک وارد میدان شدند، در این حوزه نیز باید توجه داشت که ۲۷هزار بیمار در انتظار پیوند، با مساله حیات و مرگ روبهرو هستند و نباید هیچ شرایطی، از تحریم و کرونا گرفته تا جنگ، سبب نادیده گرفتن آنها شود. باید هر آنچه در توان داریم برای این بیماران انجام دهیم چراکه حق مسلم آنان، فرصت دوباره برای زندگی و نفس کشیدن است.
