تیغ دولبه هرمز
جهان صنعت– درحالی که رییس جمهور آمریکا تلاش میکند با خبردرمانی قیمت نفت را پایین نگه دارد، قیمت نفت همچنان به سمت سه رقمی شدن تمرکز دارد.
تمدید آتشبس یکطرفه از سوی آمریکا که شب سهشنبه اعلام شد؛ اگرچه قیمت نفت را ۲درصد کاهش داد، اما معاملات روز چهارشنبه نشان میدهد که بازار همچنان در شرایط ریسک و نگرانی از محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا قرار دارد. دادههای تازه شرکت تحلیل دادههای انرژی ورتکسا نشان میدهد صادرات نفت ایران نهتنها متوقف نشده بلکه دستکم ۷/۱۰میلیون بشکه نفتخام به ارزش حدود ۹۱۰میلیوندلار طی این دوره از منطقه خارج شده؛ رخدادی که نشان میدهد جریان عرضه انرژی از خلیج فارس همچنان برقرار است و هرگونه تشدید محدودیت دریایی یا بستهماندن تنگه هرمز بیش از آنکه صادرات ایران را متوقف کند، اقتصاد جهانی را در معرض شوک جدید انرژی قرار میدهد. این وضعیت همزمان با توقف گسترده عبور نفتکشها از تنگه هرمز و کاهش ذخایر جهانی نفت، اهمیت این گذرگاه راهبردی را بار دیگر در مرکز توجه بازارهای جهانی قرار داده است.
براساس گزارش ورتکسا، از زمان آغاز محاصره دریایی، ۱۹نفتکش مرتبط با ایران موفق به خروج از خلیجفارس شدهاند و حدود ۱۵نفتکش دیگر نیز وارد منطقه شدهاند. همچنین دستکم شش نفتکش حامل محمولههای قطعی نفت خام ایران با حجم ۷/۱۰میلیون بشکه از منطقه خارج شدهاند. این آمار نشان میدهد حتی در شدیدترین شرایط تنش دریایی نیز صادرات نفت ایران بهطور کامل متوقف نشده و بازار جهانی همچنان به جریان انرژی این منطقه وابسته است.در همین حال تثبیت قیمت نفت در محدوده ۹۸دلار برای برنت و حدود ۸۹دلار برای نفت آمریکا پس از تمدید آتشبس میان تهران و واشنگتن نشان میدهد بازار انرژی بیش از هر عامل دیگری به وضعیت تنگه هرمز واکنش نشان میدهد. تحلیلگران میگویند تا زمانی که وضعیت این آبراه روشن نشود، بازار نفت در حالت انتظار باقی خواهد ماند.
صادرات ایران ادامه دارد
کارشناسان براین باورند که پیام ادامه صادرات نفت ایران در شرایط محاصره دریایی اگرچه نگران کننده است، با این حال گزارشها نشان میدهد که نفت ایران کماکان در بازار بوده هرچند که اختلال در جریان انرژی از تنگه هرمز برقرار است. همزمان دادههای کشتیرانی نشان میدهد عبور کشتیها از این گذرگاه حیاتی بهشدت کاهش یافته و تنها سه کشتی طی ۲۴ساعت گذشته از آن عبور کردهاند. چنین سطحی از کاهش تردد، عملا به معنای اختلال در شریان اصلی انرژی جهان است.تنگه هرمز مسیر عبور حدود ۲۰درصد نفت خام و گاز طبیعی مایعشده جهان است. بنابراین هرگونه محدودیت در این مسیر میتواند بهسرعت قیمت انرژی را افزایش دهد و بازارهای جهانی را دچر بیثباتی کند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند بستهشدن این گذرگاه بیش از آنکه فشار مستقیم بر ایران وارد کند، اقتصادهای واردکننده انرژی در آسیا و اروپا را هدف قرار میدهد.از همین منظر ادامه صادرات نفت ایران در کنار کاهش عبور نفتکشها از هرمز نشان میدهد بازار جهانی با یک پارادوکس انرژی مواجه شده است که از یکسو با وجودی که عرضه منطقهای همچنان ادامه دارد اما مسیر انتقال آن دچار اختلال شده است و از دیگر سو چنین وضعیتی معمولا به افزایش هزینه حملونقل، رشد نرخ بیمه نفتکشها و جهش قیمتهای جهانی منجر شده است.
هشدار یک شوک نفتی تازه
در کنار اختلال در مسیرهای حملونقل، کاهش ذخایر جهانی انرژی نیز نگرانیها را تشدید کرده است. برآوردهای سیتیبانک نشان میدهد حتی در صورت بازگشت تولید نفت منطقه به سطح پیشین تا پایان ژوئن، ذخایر جهانی نفت و فرآوردههای نفتی حدود ۹۰۰میلیون بشکه کاهش خواهد یافت. این کاهش شامل افت ۵۰۰میلیون بشکهای قبلی و کاهش ۴۰۰میلیون بشکه دیگر ناشی از مشکلات لجستیکی و تاخیر در افزایش تولید است.در سناریوی بدبینانهتر، اگر اختلال در تردد از تنگه هرمز یک ماه دیگر ادامه یابد، مجموع کاهش ذخایر جهانی به حدود یک میلیارد و ۳۰۰میلیون بشکه خواهد رسید. ادامه این وضعیت برای دو ماه میتواند این رقم را تا یکمیلیارد و ۷۰۰میلیون بشکه افزایش دهد؛ سطحی که در دادههای ۲۵سال گذشته بیسابقه ارزیابی شده است.
براساس این سناریو، قیمت نفت برنت ممکن است در سهماهه دوم سال جاری به حدود ۱۳۰دلار برسد. چنین افزایشی نهتنها بازار انرژی بلکه نرخ تورم جهانی، هزینه حملونقل و قیمت مواد غذایی را نیز تحتتاثیر قرار خواهد داد. تجربه شوکهای نفتی گذشته نشان داده است که افزایش شدید قیمت انرژی معمولا با کاهش رشد اقتصادی جهانی همراه میشود.
همزمان کاهش ۵/۴میلیون بشکهای ذخایر نفت خام آمریکا نیز نشانه دیگری از شکنندگی بازار جهانی انرژی است. این کاهش بسیار بیشتر از پیشبینی تحلیلگران بوده و نشان میدهد بازار جهانی با حاشیه امنیت ذخایر بسیار محدودی وارد این بحران شده است.
قفل بر گلوگاه اقتصاد جهان
هشدارهای آژانس بینالمللی انرژی درباره پیامدهای درگیری نظامی علیه ایران نیز اهمیت این گذرگاه را برجستهتر کرده است. فاتح بیرول اعلام کرده که چنین درگیریای میتواند بزرگترین بحران انرژی تاریخ جهان را رقم بزند؛ بحرانی که حتی از شوکهای نفتی سالهای۱۹۷۳، ۱۹۷۹ و ۲۰۲۲ نیز بزرگتر خواهد بود.
براساس گزارش رویترز، بخش بزرگی از صادرات LNG قطر، خوراک صنایع پتروشیمی آسیا و سوخت جت مورد استفاده خطوط هوایی اروپا از همین مسیر عبور میکند و به همین دلیل هم بستهشدن تنگه هرمز تنها بازار نفت را تحتتاثیر قرار نمیدهد بلکه زنجیره تامین جهانی انرژی را نیز مختل میکند.
در چنین شرایطی حتی تمدید آتشبس میان ایران و آمریکا نیز نتوانسته نگرانی بازار را بهطور کامل برطرف کند. معاملات نفت دوبی با افزایش به بیش از ۱۰۲دلار رسید و نفت عمان نیز همچنان در سطوح بالا معامله میشود. این واگرایی قیمتی نشان میدهد بازارهای منطقهای همچنان تحتتاثیر ریسکهای ژئوپلیتیکی قرار دارند.
اویل پرایس در گزارشی مینویسد: ادامه صادرات نفت ایران در شرایط محاصره دریایی نشان میدهد سیاست محدودسازی دریایی نهتنها نتوانسته جریان عرضه انرژی را متوقف کند بلکه به افزایش نااطمینانی در بازار جهانی منجر شده است. چنین وضعیتی هزینه حملونقل دریایی، نرخ بیمه نفتکشها و قیمت انرژی را در سطح جهانی افزایش میدهد.
براساس این گزارش، ادامه اختلال در این مسیر میتواند به شکلگیری سومین شوک بزرگ نفتی جهان منجر شود؛ شوکی که پیامدهای آن از بازار انرژی فراتر رفته و تجارت جهانی، رشد اقتصادی و ثبات مالی کشورها را تحتتاثیر قرار خواهد داد. به همین دلیل بازگشت کامل جریان انرژی از این گذرگاه راهبردی نه یک ضرورت سیاسی بلکه یک الزام اقتصادی برای ثبات بازار جهانی محسوب میشود.
