تورم و امنیت غذایی

شهاب اولیایی*– حذف تدریجی مواد غذایی تاثیرات جدی بر سلامت عمومی دارد. از نظر متخصصان تغذیه، یک رژیم غذایی مناسب باید سه ویژگی اصلی داشته باشد: تنوع، تعادل و تناسب. وجود این سه ویژگی نشان‌دهنده اصولی بودن رژیم غذایی است.

تعادل به معنای مصرف متعادل همه گروه‌های غذایی است: نان و غلات، گوشت و پروتئین‌ها، لبنیات، میوه‌ها، سبزیجات و روغن‌ها و چربی‌های مفید. حذف هر یک از این گروه‌ها تعادل رژیم را برهم می‌زند.

حذف لبنیات باعث کاهش شدید دریافت کلسیم، فسفر، ویتامین‌ها و پروتئین‌های با ارزش زیستی بالا می‌شود. حذف گوشت موجب کاهش دریافت پروتئین با ارزش زیستی بالا، آهن، ویتامین B12 و سایر ریزمغذی‌ها می‌شود. حذف میوه‌ها، محدودیت شدید در دریافت ویتامین‌ها، مواد معدنی و فیبر ایجاد می‌کند. حذف روغن‌های مفید باعث عدم دریافت اسیدهای چرب ضروری می‌شود. حذف برنج، کالری دریافتی را کاهش می‌دهد؛ اگرچه با مصرف نان تا حدودی جبران می‌شود اما اصل تنوع غذایی مختل می‌شود.

به طور خلاصه، تخطی از هر یک از اصول تنوع، تعادل و تناسب منجر به عدم تعادل تغذیه‌ای و در نهایت سوءتغذیه می‌شود. حذف هر ماده غذایی سبب کمبود ریزمغذی‌ها و درشت‌مغذی‌های مربوطه می‌شود که پیامد آن برای سلامت، ابتلا به سوءتغذیه است.

اثرات سوءتغذیه شامل عوارض کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت می‌شود:

عوارض کوتاه‌مدت: کاهش سیستم ایمنی، کاهش وزن، کاهش حجم عضله، خستگی مزمن، کاهش تمرکز و یادگیری. عوارض میان‌مدت: ابتلا به بیماری‌های عفونی، مشکلات چشمی مانند شب‌کوری، توقف رشد، اختلال در رشد، ریزش مو، نقص عملکرد مغز و مشکلات هورمونی.

عوارض بلندمدت: اختلال رشد مانند کوتاه‌قدی یا ابتلا به پوکی استخوان در سنین پایین خواهد بود که در برخی موارد اثرات نسلی دارد، مثل کوتاه قدی.

اولین نشانه‌های سوءتغذیه در خانواده‌ها بسته به نوع سوءتغذیه (انرژی، پروتئین، انرژی-پروتئین و ریزمغذی‌ها) متفاوت است اما به طور کلی شامل کاهش وزن، کاهش حجم عضله، خستگی مداوم، ضعف، ابتلای مکرر به بیماری‌های عفونی، طول کشیدن بهبودی بیماری‌ها، کاهش تمرکز و یادگیری، خلق پایین و افسردگی است. در صورت ادامه، بیماری‌ها و مشکلات جدی‌تر بروز می‌کنند.گروه‌های آسیب‌پذیر: کودکان، زنان باردار، سالمندان و افراد ناتوان بیشترین آسیب را از سوءتغذیه ناشی از کاهش قدرت خرید و تورم تجربه می‌کنند. کودکان به دلیل رشد و تکامل ناقص سیستم‌های ایمنی و محافظتی، زنان باردار به علت نیازهای افزوده و سالمندان به دلیل کاهش توانایی جسمی و مالی در معرض خطر هستند.

وقتی خانواده‌ها مجبور به جایگزینی مواد غذایی می‌شوند، یا با فقر پنهان غذایی مواجه هستند یعنی به سمت مواد غذایی ارزان قیمت و پرکالری می‌روند و کیفیت تغذیه کاهش می‌یابد. ممکن است کالری کافی دریافت شود اما اگر ریزمغذی‌ها برای عملکرد صحیح بدن تامین نشوند، به سوءتغذیه در میان‌مدت و بلندمدت منجر می‌شود.

کاهش کیفیت غذا در بلندمدت می‌تواند به افت رشد جسمی و ذهنی کودکان منجر شود. کمبود ریزمغذی‌ها و پروتئین‌ها در پنج سال اول زندگی باعث کاهش رشد مغز، اختلال در یادگیری و حافظه و کاهش ضریب هوشی می‌شود. املاح و ویتامین‌هایی مانند آهن، روی، اسیدهای چرب، ویتامین‌های گروه B و ید در این زمینه بسیار مؤثر هستند.

راهکارها چیست؟

راهکارهای موقت: توزیع یارانه نقدی و غیرنقدی، افزایش دستمزد متناسب با تورم، کنترل قیمت کالاهای اساسی، توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر از طریق مکمل‌یاری و توزیع بسته‌های معیشتی هدفمند و وعده‌های غذایی در مدارس مناطق محروم.

راهکارهای واقعی: رفع تحریم‌ها، اصلاح ناکارآمدی‌های مدیریتی، حکمرانی صحیح، برقراری ثبات اقتصادی و سیاسی، توجه به تولید داخلی به منظور برقراری امنیت غذایی پایدار، توزیع عادلانه و افزایش واقعی درآمد سرانه و آموزش مستمر درباره تغذیه.

توزیع یارانه یک‌میلیون تومانی می‌تواند به عنوان کمک موقت مفید باشد، مشروط بر اینکه تورم اثر آن را خنثی نکند و مبلغ متناسب با شرایط افزایش یابد.

* رژیم‌شناس و مشاور تغذیه