توافق بر لبه جنگ
جهان صنعت – درشرایطیکه تجاوز رژیم صهیونیستی بهجنوب لبنان علاوهبر تداوم جنگ در اینمنطقه باعث متزلزلشدن توافق آتشبس میان ایران و ایالاتمتحده آمریکا شده دراقدامیکه همچنان ازسوی ناظران با شکوتردید دنبال میشود توافق میان رژیم اسرائیل و لبنان در واشنگتن بهامضا رسید. در مراسم امضای اینتوافق که روز جمعه برگزار شد مارکو روبیو، وزیر امورخارجه ایالاتمتحده اینتوافق را آغازِ آغاز توصیف کرد! او گفت: هنوز کارهای بسیار زیادی پیشرو داریم. امروز تنها نخستین گام برداشته شده و گاهی همینگامنخست دشوارترین مرحله است.
لازم بهذکر است ایالاتمتحده میانجیگری مذاکرات مستقیم میان دوطرف را بر عهده داشت؛ مذاکراتی که از ماه آوریل آغاز شد و اکنون واشنگتن نیز بهعنوان یکی از امضاکنندگان رسمی اینتوافق سهجانبه شناخته میشود.
با اینحال طبق گزارشی که روز گذشته الجزیره منتشر کرده اینتوافق اسرائیل را ملزم نمیکند که از بخش وسیعی از جنوب لبنان که همچنان در اشغال خود دارد خارج شود. علاوه بر این نشانهها حاکی از آن است که رژیم اسرائیل قصد دارد درصورت تشخیص ضرورت حملات نظامی خود در خاک لبنان را نیز ادامه دهد.
اسرائیل از اکتبر۲۰۲۳ تاکنون با شدت و ضعف متفاوت درگیر جنگ با حزبالله لبنان بوده و جان بیش از ۴هزارنفر لبنانی را گرفته است.
از مفاد اینتوافق چه میدانیم؟
هرچندکه بخشیهایی از اینتوافق همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد مارکو روبیو در بیانیهای مدعی شد که اینتوافق فرایندی روشن و ساختارمند برای بازگرداندن حاکمیت لبنان، خلع سلاح حزبالله و فراهمکردن امکان بازگشت اسرائیل بهمرزهای خود پس از رفع تهدید علیه شهروندانش ایجاد میکند. او افزود: اینتوافق یک گروه هماهنگی نظامی سهجانبه برای لبنان تشکیل میدهد که اجرای اینچارچوب را برای دوطرف امکانپذیر خواهد کرد.
درمقابل نواف سلام، نخستوزیر لبنان در شبکههای اجتماعی نوشت که اینتوافق باهدف تحقق خروج اسرائیل از تمامی اراضی لبنان تنظیم شده است.
با اینحال او تاکید کرد که اینتوافق درواقع ادامه توافقها و قطعنامههای پیشین سازمانمللمتحد است؛ اسنادی که تصریح میکنند ارتش لبنان باید بر تمامی مناطق کشور اعمال حاکمیت کند؛ موضوعی که هم برای اسرائیل و هم برای حزبالله چالشبرانگیز است.
چندساعت پساز مراسم امضا وزارتامورخارجه آمریکا متن کامل توافق را منتشر کرد. در اینسند از یکفرایند مرحلهبندیشده سخن گفته شده که براساس آن ارتش لبنان باید حاکمیت موثر خود را بر سراسر خاک لبنان پساز راستیآزمایی خلع سلاح گروههای مسلح غیردولتی برقرار کند؛ عبارتی که آشکارا بهحزبالله اشاره دارد.
تنها پساز تحقق اینمرحله است که اسرائیل براساس متن توافق میتواند بهصورت تدریجی نیروهای خود را از لبنان خارج کند. اینچارچوب دومنطقه آزمایشی را برای آغاز عقبنشینی اسرائیل مشخص کرده؛ مناطقی که در آن ارتش لبنان بهتدریج مسوولیت کامل امنیت را بر عهده خواهد گرفت.
در متن توافق آمده: پساز تایید موفقیتآمیز خلعسلاح گروههای مسلح غیردولتی و برچیدهشدن زیرساختهای آنان در اینمناطق ارتش لبنان مسوولیت کامل و موثر امنیت را برعهده خواهد گرفت، تلاشهای بینالمللی برای بازسازی آغاز میشود و غیرنظامیان لبنانی خواهند توانست با امنیت کامل و تحت حاکمیت انحصاری دولت لبنان بهاین مناطق بازگردند.
وضعیت میدانی در لبنان چگونه است؟
درچنینشرایطی اسرائیل طی ماههای اخیر بخشهای گستردهای از روستاها و شهرهای جنوب لبنان را که کانون اصلی حملاتش بودند ویران کرده است. در هفتههای اخیر حملات اسرائیل تنها بهجنوب محدود نبوده و پایتخت لبنان، بیروت و منطقه بقاع در شرق اینکشور نیز هدف حملات قرار گرفتند؛ حملاتی که اسرائیل مدعی است مراکز وابسته بهحزبالله را هدف قرار دادند.
اگرچه آتشبسی که در جریان مذاکرات پیشین واشنگتن میان اسرائیل و لبنان حاصل شد تاحدودی از شدت درگیریها کاسته اما اسرائیل حملات خود را بهطور کامل متوقف نکرده و همچنان حدود یکپنجم خاک لبنان را در اشغال دارد. روز جمعه همزمان با امضای توافق ارتش رژیم صهیونیستی شهر میفدون و نبطبیه الفوقا را هدف حملات خود قرار داد.
ارتش اسرائیل علاوهبر ایندر شهر المنصوری اعلامیههایی هوایی پخش کرد و از ساکنان خواست منطقه را ترک کنند. درهمینحال درگیریهای پراکنده میان نیروهای حزبالله و ارتش اسرائیل نیز همچنان ادامه دارد. بااینوجود یک منبع نظامی لبنان در گفتوگو با الجزیره گزارشها درباره تسلط اسرائیل بر ارتفاعات علیالطاهر در جنوب لبنان را رد کرد و تاکید داشت که هیچپیشروی جدیدی ازسوی ارتش اسرائیل صورت نگرفته است.
آیا اینتوافق میتواند بهصلح منجر شود؟
بهگفته ناظران پاسخ بهاین پرسش دو بعد متفاوت دارد زیرا اسرائیل همزمان با دولت لبنان و حزبالله درگیر منازعه است. اسرائیل و لبنان از زمان تاسیس اسرائیل بر سرزمین تاریخی فلسطین در سال۱۹۴۸ تاکنون رسما در وضعیت جنگی قرار دارند.
اسرائیل طی اینسالها چندین بار بهلبنان حمله کرده و بین سالهای۱۹۸۲تا۲۰۰۰ نیز بخشهایی از جنوب اینکشور را در اشغال خود داشت. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل جنگ علیه لبنان را اقدامی برای حفاظت از ساکنان شمال سرزمینهای اشغالی دربرابر حملات حزبالله توصیف کرده است.
او تاکید مدعی شده که توافق کنونی تا زمانی که حزبالله خلع سلاح نشود بهخروج نیروهای اسرائیلی از لبنان منجر نخواهد شد.
درمقابل ژوزف عون، رییسجمهور لبنان اینتوافق را نخستین گام در مسیر بازگرداندن حاکمیت لبنان بر سراسر سرزمین خود خواند.
او اینتوافق را آغاز روند بازگشت آوارگان بهشهرهای آزادشده خود تحت حاکمیت دولت لبنان توصیف کرد.
نقش حزبالله چهخواهد بود؟
حزبالله در مذاکرات واشنگتن حضور نداشت اما بدون تردید در هر توافقی نقش تعیینکنندهای خواهد داشت حتی اگر بر سر میز مذاکره حضور نداشته باشد. اینسازمان همواره تاکید کرده که اسرائیل باید بدون هیچ شرطی از لبنان خارج شود.
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله نیز اعلام کرده که هیچگونه عادیسازی روابط با اسرائیل نباید صورت گیرد.
درواقع موضع حزبالله آن است که اسرائیل قابل اعتماد نیست و اینگروه باید سلاحهای خود را حفظ کند تا درصورتیکه ارتش لبنان قادر بهمقابله با اسرائیل نباشد بتواند از کشور دفاع کند.
حسن فضلالله، نماینده حزبالله در پارلمان لبنان هشدار داده که هرگونه تلاش ارتش لبنان برای اجرای توافقی که با میانجیگری واشنگتن حاصل شده باشد میتواند بهجنگ داخلی منجر شود. ازهمینرو بخش اصلی اینچارچوب که خلع سلاح گروههای مسلح را پیششرط خروج نیروهای اسرائیلی از لبنان قرار داده با مخالفت شدید حزبالله روبهرو خواهد شد.
آیا اسرائیل واقعا قصد خروج از لبنان را دارد؟
لازم به ذکر است مطابق با گزارش رسانههای بینالمللی در متن توافق بندی وجود دارد که براساس آن رژیم صهیونیستی اعلام میکند هیچگونه جاهطلبی ارضی در لبنان ندارد.
با اینحال اظهارات برخی مقامهای اسرائیلی از جمله بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
این وزیر تندروی اسرائیلی مدعی شده ما تا زمانی که حزبالله خلع سلاح شود در لبنان خواهیم ماند و حتی شاید پس از آن نیز حضور خود را حفظ کنیم زیرا بهمرزهایی نیاز داریم که از نظر دفاعی قابل اتکا باشند.
این موضع نشان میدهد که باوجود امضای توافق چشمانداز پایان کامل حضور نظامی اسرائیل در لبنان همچنان با ابهامهای جدی روبهرو است و تحقق صلح پایدار بهعوامل سیاسی و امنیتی متعددی وابسته خواهد بود.
