تهران؛ شهر اخطارها
پویا اصلباغ – «پلاسکو، متروپل، کلینیک سینا اطهر و حالا هتل استقلال تهران» حوادثی که بار دیگر پرونده قدیمی ساختمانهای ناایمن و روند ایمنسازی آنها را به جریان انداخت. پرسشی که همچنان بیپاسخ مانده این است که چرا با وجود اخطارهای مکرر و هشدارهای ایمنی بسیاری از ساختمانهای پرخطر بهویژه سازههای قدیمی همچنان ایمنسازی نمیشوند و زمینه برای تکرار فجایعی مانند پلاسکو و متروپل همچنان ادامه دارد. کارشناسان معتقدند ریشه این بحران تنها به فرسودگی ساختمانها محدود نمیشود بلکه اجرای ناقص قوانین، ضعف در نظارت، نبود ضمانت اجرایی موثر و هزینههای بالای ایمنسازی از مهمترین عواملی است که این چرخه را ادامهدار کرده است. در شرایطی که بسیاری از ساختمانهای قدیمی و پرتردد بهویژه در تهران، همچنان مورد استفاده شهروندان قرار دارند، صدور اخطار و هشدار نمیتواند مانع وقوع حوادث مشابه شود. مدیرعامل سازمان آتشنشانی تهران اعلام کرده است که هتل استقلال پیش از وقوع آتشسوزی هفتبار اخطار ایمنی دریافت کرده بود اما متاسفانه این هشدارها به اجرای اقدامات لازم منجر نشد. اکنون این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است که چرا اخطارهای ایمنی ضمانت اجرایی ندارند و قرار است تکرار چنین حوادثی تا کجا جان و مال شهروندان را تهدید کند؟
ساعتهای پرالتهاب هتل استقلال
ساعت ۱۲:۱۹ ظهر روز دوشنبه وقوع آتشسوزی در انبار ضایعات واقع در ضلع جنوبی هتل پارسیان استقلال به سازمان آتشنشانی تهران اعلام شد. با توجه به وسعت حریق و احتمال سرایت آتش به بخشهای دیگر ساختمان چندین ایستگاه آتشنشانی بههمراه نردبانهای هیدرولیکی، خودروهای پشتیبانی، تانکرهای آب و نیروهای امدادی به محل حادثه اعزام شدند. همزمان اورژانس استان تهران نیز با اعزام هفت دستگاه آمبولانس، دو دستگاه اتوبوسآمبولانس، یک موتورلانس و خودروهای فرماندهی عملیات امدادرسانی را آغاز کرد. عملیات آتشنشانان مانع از سرایت آتش به بخشهای اصلی هتل شد و افراد محبوس در ساختمان نیز با تلاش نیروهای امدادی نجات یافتند اما این حادثه بدون مصدوم به اتمام نرسید. براساس آخرین گزارش اورژانس هفتنفر عمدتا بر اثر دودگرفتگی مصدوم شدند که سه نفر از آنها برای ادامه درمان به بیمارستان منتقل شدند. با این حال گفته شده که حال عمومی تمامی مصدومان مساعد است.مدیرعامل هتل استقلال نیز با تشریح جزئیات حادثه گفت: با حضور بهموقع نیروهای سازمان آتشنشانی و تلاشهای صورتگرفته آتش مهار شد. دونفر از میهمانان و یکی از کارکنان هتل که به دلیل قطع کامل برق، تاریکی و دود ناشی از حریق در طبقات گرفتار شده بودند با استفاده از نردبان مکانیزه و تلاش نیروهای آتشنشانی از طبقه سوم به پایین منتقل و نجات یافتند. براساس اعلام روابط عمومی هلدینگ پارسیان، آتشسوزی از انبار ضایعات هتل در ضلع جنوبی مجموعه آغاز شد. در این انبار مقدار زیادی چوب و موکت ضایعاتی ناشی از عملیات تعمیرات هتل نگهداری میشد که همین موضوع موجب گسترش حریق و سرایت آن به رستوران هتل در نیمطبقه اول شد. این مجموعه اعلام کرد که پنج اکیپ از ایستگاههای آتشنشانی اطراف هتل بلافاصله در محل حاضر شدند و عملیات اطفای حریق را آغاز کردند. بهطوری که حدود ۴۵ دقیقه پس از حضور نیروهای آتشنشانی، آتش مهار شد و عملیات لکهگیری ادامه یافت. همچنین گفته شده که علت دقیق وقوع آتشسوزی همچنان در دست بررسی است.
بحران فراتر از یک هتل
حریق هتل استقلال گرچه مهار شد اما تغییری در وضعیت ساختمانهای ناایمن پایتخت ایجاد نکرد زیرا همچنان تعداد قابلتوجهی از سازههای مهم شهری در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند. از بیمارستان و مراکز درمانی گرفته تا پاساژها، مراکز تجاری و ساختمانهای مسکونی در این لیست پرخطر قرار دارند. چندی پیش، معاون پیشگیری و حفاظت از حریق سازمان آتشنشانی تهران با تشریح آخرین وضعیت ساختمانهای ناایمن پایتخت اعلام کرده بود که از ۱۲۹ساختمان بحرانی شناساییشده در سالهای گذشته، ۸۱ ساختمان ایمنسازی شدهاند و اکنون ۴۸ساختمان همچنان در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند. این ساختمانها شامل مراکز تجاری، مسکونی، درمانی و صنعتی هستند. در بخش مراکز درمانی، چهار بیمارستان حضرت رسول اکرم، امام، سینا و شهدای یافتآباد همچنان در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند و روند ایمنسازی آنها در حال پیگیری است همچنین مجتمعهای تجاری اداری خلیجفارس، بازارچه سنتی ستارخان، مجتمع خلیجفارس۲، مجتمع تجاری یادگار، مجتمع تجاری و پارکینگ توحید، مجتمع تجاری و مسکونی ولیعصر، مجتمع تجاری و اداری بوستان، برج نگین رضا، مجتمع ونکپارک(۵ بلوک)، پاساژ میلاد قائم، پاساژ مهستان، سرای وحید، سرای حاج ملاعلی، پاساژ رضوی، پاساژ گراند هتل، سرای سیدولی، سرای اتفاق، پاساژ شناسا، پاساژ زورخانه، پاساژ وحدت، پاساژ بلور، سرای باغچه (علیگوله)، سرای رشتی، پاساژ طلازاده، پاساژ علمی، بازار گل شهید محلاتی و بازار گل امامرضا در زمره ساختمانهای بحرانی شهر تهران قرار دارند.
در بخش صنعت انبار خانه کارگر، شرکت پاکسان، کارخانه ارج، هلدینگ خودکفایی آزادگان و سازمان اموال تملیکی نیز بهترتیب در گروه ساختمانهای صنعتی و انباری پرخطر قرار گرفتهاند. در بخش ساختمانهای مسکونی نیز ساختمان پیروزی، مجتمعهای تاکسیرانی، مجتمع مسکونی ابوالفضل، مجتمع ۲۲بهمن، مجتمع خاتمالانبیا، مجتمع مسکونی ارکیده، مجتمع مسکونی رازی، مجتمع مسکونی ارم، مجتمع مسکونی گلستان، مجتمع مسکونی بهار، مجتمع مسکونی تجاری امین و مجتمع مسکونی ولیعصر در فهرست ساختمانهای بحرانی قرار دارند. به گفته این مقام مسوول برای تسریع روند ایمنسازی ساختمانهای پرخطر، طرحی با عنوان دوشنبههای ایمنی راهاندازی شده بود که با آغاز جنگ متوقف شد و قرار است پس از توقف درگیریها دوباره از سر گرفته شود.
ایمنی؛ قربانی بیتوجهی
بیتالله ستاریان، استاد معماری دانشگاه تهران و کارشناس حوزه مسکن با اشاره به وضعیت ایمنی ساختمانها به «جهانصنعت» گفت: نباید تصور کنیم هر آتشسوزی به معنای رعایت نشدن استانداردهای ایمنی است. هتل استقلال از نظر ایمنی استانداردهای لازم را داشت و الزامات مربوط به آتشنشانی نیز در آن رعایت شده بود اما با این وجود حادثه آتشسوزی رخ داد. آتشسوزی ممکن است به دلایل مختلف اتفاق بیفتد و صرف وقوع آن به معنای نبود استانداردهای ایمنی نیست. وظیفه سازمان آتشنشانی این است که کنترلهای لازم را بهویژه در ساختمانهای جدید انجام دهد و بر اجرای استانداردها نظارت کند اما این به آن معنا نیست که ساختمانهایی که تجهیزات اطفای حریق، سامانههای هشدار و سایر استانداردهای ایمنی را دارند هرگز دچار آتشسوزی نمیشوند. حادثه ممکن است رخ دهد اما قوانین و الزامات باید بهگونهای طراحی شوند که از بروز تلفات انسانی جلوگیری شود. وجود راههای خروج اضطراری، سامانههای اعلام و اطفای حریق و رعایت سایر الزامات ایمنی برای جلوگیری از وقوع آتشسوزی نیست بلکه هدف از آنها کاهش خسارات و جلوگیری از جانباختن و مصدوم شدن افراد است. نباید شاهد تکرار حوادثی مانند پلاسکو باشیم که در آن شمار زیادی از نیروهای آتشنشانی و شهروندان جان خود را از دست دادند.
گرانی؛ سد راه ایمنسازی
ستاریان درباره دلایل ایمنسازی نشدن ساختمانهای قدیمی اظهار کرد: بخش مهمی از این موضوع به مسائل اقتصادی بازمیگردد. مالکان زمانی که هزینههای اجرای الزامات ایمنی را بررسی میکنند با شرایطی مانند رکود و تورم مواجه هستند و توان تامین این هزینهها را ندارند بهویژه در هتلها که در سالهای اخیر به دلایل مختلف ازجمله شرایط اقتصادی و جنگ با مشکلات درآمدی روبهرو بودهاند، بسیاری از مالکان برای کاهش هزینهها از بخشهایی مانند ایمنی ساختمان یا خدمات نگهداری صرفنظر میکنند. این وضعیت تنها به هتل استقلال محدود نمیشود و میتوان آن را به بسیاری از هتلهای دیگر کشور چه در بخش خصوصی و چه در سایر بخشها تعمیم داد.
این کارشناس حوزه مسکن درباره تداوم وجود ساختمانهای ناایمن در شهر نیز توضیح داد: برای رفع این مشکل باید اقدامات ویژهای در نظر گرفته شود. صرف صدور اخطار، بدون فراهم کردن امکان اجرای الزامات ایمنی، نتیجهبخش نخواهد بود. امروز هزینه ساختوساز و همچنین هزینه تجهیزات اطفای حریق و سایر تجهیزات ایمنی بهشدت افزایش یافته و بسیاری از مالکان توان پرداخت آن را ندارند. ضروری است برای ایمنسازی این ساختمانها تسهیلات و حمایتهای ویژهای در نظر گرفته شود و برخی خدمات با تخفیف یا ارفاق بیشتری در اختیار مالکان قرار گیرد. در غیراین صورت صرف اخطار دادن زمانی که منابع مالی لازم برای ایمنسازی وجود ندارد نمیتواند مشکل را حل و در این بخش دولت باید نقش حمایتی و موثرتری ایفا کند.
یک جرقه تا فاجعه
از شواهد و قرائن پیداست ساختمانهایی که برخی از آنها سالهاست اخطارهای ایمنی دریافت کردهاند همچنان بدون رفع کامل نواقص به فعالیت خود ادامه میدهند. هر حادثهای که رخ میدهد برای چند روزی توجهها را به این موضوع جلب میکند اما پس گذشت چند روز از آن روند گذشته دوباره تکرار و نگرانیها نیز به باد فراموشی سپرده میشود. کارشناسان معتقدند: ایمنسازی ساختمانها نیازمند همکاری همه دستگاههای مسوول و همچنین همراهی مالکان است. از سوی دیگر هزینههای بالای اجرای استانداردهای ایمنی و نبود منابع مالی کافی روند ایمنسازی برخی ساختمانها را با مشکل روبهرو کرده است. با این حال آنچه اهمیت دارد جلوگیری از تکرار حوادثی است که میتواند جان و مال شهروندان را به خطر بیندازد. امروز بیش از آنکه چگونگی آتشسوزی هتل استقلال مهم باشد دغدغه اصلی این است که سرانجام چه زمانی باید برای پیشگیری و ایمنسازی ساختمانها اقدام کرد؟ تهران و دیگر کلانشهرهای کشور هرروز میزبان هزاران نفر در هتلها، بیمارستانها، مراکز تجاری و ساختمانهای اداری هستند؛ ساختمانهایی که ایمنی آنها تنها دغدغه مالکان یا نهادهای نظارتی نیست بلکه مستقیما با امنیت جانی شهروندان گره خورده است. پیشگیری از حوادث نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ مانند اجرای موثر قوانین و حمایت از فرآیند ایمنسازی است. آتش زیباست اما اگر لحظهای از آن غافل شود، جان بسیاری با شعلههای آن از بین خواهد رفت.
