تداوم بیتدبیری
محمدرضا رسولی
ایرانخودرو و سایپا دو قطب غالب صنعت خودروسازی ایران در عین فعالیت گسترده و تولید انبوه با مشکلها و چالشهای بسیاری مواجه بوده و براساس آمار منتشره دچار هزارانمیلیارد تومان ضرر و زیان انباشته هستند. حال پرسش چالشبرانگیز این است؛ به چه دلیل صنعت خودروسازی کشور که با تولید فراوان، محصولاتش از قبل پیشفروش میشود! به چنین روزی گرفتار شده است؟
به باور کارشناسان، اصلیترین چالش پیشروی ایرانخودرو و سایپا دولتی بودن این دو شرکت خودروساز است که با سیاستگذاریهای دستوری و تحمیلی دست مدیران عامل را برای اتخاذ تصمیمهای بزرگ بسته است. در واقع صنعت خودروسازی ایران که توان اداره خویش را به نحوی مطلوب دارد، با اعمال سیاستها و تصمیمهای شورای رقابت، هزارانمیلیارد تومان زیان دیده و حاصل زحمات و سرمایهاش نصیب دلالان شده است. طبق گفتههای جمشید ایمانی، قائممقام مدیر عامل ایرانخودرو «چهار سال ورود شورای رقابت با فرض انحصار این بازار ۶۰۰هزارمیلیارد تومان زیان به دو خودروساز و ۲۴۰هزارمیلیارد تومان زیان به دولت وارد کرده است.» از دیگر مشکلات صنعت خودروسازی ایران، حجم بالای نیروی انسانی شاغل در دو شرکت بزرگ خودروسازی است. طبق اطلاعات صورتهای مالی، در سال۱۳۹۹بیش از ۹۹هزار نفر فقط در بخش تولید در شرکت ایرانخودرو و سایپا مشغول فعالیت بوده و حقوق و دستمزد دریافت کردهاند. بر این اساس در مجموع به ازای هر کارمند، حدود یکسوم میانگین جهانی خودرو تولید میکنند و این یعنی سه برابر میزان معمول کارمند دارد. طبق گفتههای علیرضا سلیمی، عضو هیاترییسه مجلس، خودروسازی کشور ۲۵هزار نیروی مازاد دارد که توسط دولتیها، مجلس و افراد بانفوذ به این صنعت تحمیل شده است. این تعداد نیروی مازاد که به روایت عضو هیات رییسه مجلس در خودروسازی کشور وجود دارد، سالانه هزینه هنگفتی را به دو خودروساز بزرگ کشور تحمیل میکند و بهطور مستقیم بر هزینه تولید تاثیر میگذارد. بنابراین بخشی از زیان انباشته هنگفت خودروسازان در این سالها، ریشه در وجود نیروهای مازاد دارد؛ نیروهایی که مدیران خودروسازی به دلیل دولتی بودن، در مقابل ورود آنها مقاومتی نمیکنند.
چالش بعدی که یکی از نقاط ضعف صنعت خودروسازی ایران برشمرده میشود، عدم همکاری مشترک دو خودروساز بزرگ به صورت یکسانسازی و زیربنایی تولید (پلتفرم) است. به باور کارشناسان این حوزه، همکاری مشترک ایرانخودرو و سایپا در صورتی که خود را در قالب به اشتراکگذاری پلتفرمهایشان نشان دهد برای هر دوی آنها منافع قابلملاحظهای خواهد داشت و تنها از این مسیر میتوان اهدافی مانند کاهش هزینههای تولید، تیراژ اقتصادی و بهبود کیفیت را پیش برد. ادغام در صنعت خودروسازی، امری مرسوم و مورد قبول کارشناسان برای عبور خودروسازان از شرایط سخت اقتصادی و رکود شناخته میشود. بهعنوان مثال میتوان به دو شرکت خودروسازی فولکس واگن و فورد اشاره کرد که قصد دارند پس از مدتها مذاکره با یکدیگر ادغام شوند تا بتوانند محصولات بهتر و باکیفیتتری را به بازارهای جهانی عرضه کنند. چکیده کلام اینکه شرایط امروز صنعت خودرو در ایران در هیچ کشور توسعهیافتهای قابل تحمل نیست و عوامل زیادی دستبهدست هم دادهاند تا چنین شرایطی خلق شود. پرواضح است هم ایرانخودرو و هم سایپا تا زمانی که به بخشخصوصی واگذار نشوند و با حمایت بیقید و شرط دولت اداره شوند، دستشان برای تولید محصولاتی به اصطلاح اقتصادی و دارای سطح کیفی مناسب، چه به تنهایی و چه در قالب همکاری مشترک بسته است.
