تجارت گندم در سایه بحران
جهان صنعت- اگرچه تاثیر فوری بحران هرمز بر قیمت گندم نسبتا محدود است اما به گفته کارشناسان هزینههای حملونقل، سوخت، بیمه و کود را افزایش میدهد و لایه جدیدی از فشار را به تجارت جهانی گندم اضافه میکند. بنوا فایود از کارشناسان فائو هشدار میدهد که خطر بزرگتر نه در جریان فعلی گندم بلکه در کاهش حاشیه سود مزارع، خطرات کیفی و انگیزههای ضعیفتر کاشت نهفته است که میتواند بر چشمانداز گندم ۲۰۲۷-۲۰۲۶ و به ویژه ۲۰۲۸-۲۰۲۷ تاثیر بیشتری بگذارد.
این مدیر ارشد تحلیل غلات و دانههای روغنی میگوید: این بحران تاکنون قیمت صادرات گندم را به میزان نسبتا کمی ۵تا۱۵دلار در هر تن افزایش داده اما هشدار میدهد که تهدید بزرگتر، افزایش هزینههای «کود نیتروژن» و کاهش حاشیه سود مزارع است که میتواند بر کیفیت گندم، سطح زیر کشت و تصمیمات تولید آینده تاثیر بگذارد. در حالی که تقاضای واردات هنوز کاهش نیافته و جریانهای تجاری به طور کلی ثابت ماندهاند، بازار بهطور فزایندهای بر این موضوع متمرکز است که آیا این شوک بهعنوان یکبار هزینه کوتاهمدت باقی خواهد ماند یا به یک خطر پایدارتر برای تجارت جهانی گندم تبدیل خواهد شد.
قیمت نفت، قیمت گاز و هزینه کودهای نیتروژنی
او معتقد است که از زمان آغاز درگیریها در خاورمیانه، سه عامل اصلی در بازار گندم تغییر کردهاند: «قیمت نفت، قیمت گاز طبیعی و هزینه کودهای نیتروژنی». برای مثال، در اروپای غربی، قیمت اوره گرانول از پایان فوریه ۷۰ یورو در هر تن افزایش یافته و در ۲۷ مارس به ۷۴۵یورو در هر تن رسیده است. «اوره آمونیوم» نیز به همین میزان افزایش یافته و به ۴۳۰یورو در هر تن رسیده است. این افزایش با این واقعیت توضیح داده میشود که خاورمیانه بیش از ۳۰درصد از صادرات جهانی کودهای نیتروژنی را به خود اختصاص داده و گاز طبیعی خوراک اصلی در تولید آنهاست. در نتیجه، کشاورزان با هزینههای بسیار بالاتری برای کودهای نیتروژنی و سوخت مواجه هستند در حالی که قیمت گندم به همان میزان افزایش نیافته است.
او در خصوص تاثیر بحران هرمز بر هزینه گندم تحویلی به واردکنندگان عمده گندم نیز میگوید: به طور متوسط قیمت گندم در نقاط صادراتی از تامینکنندگان اصلی مانند فرانسه، آرژانتین و روسیه ۵تا۱۵دلار در هر تن افزایش یافته است. در عین حال هزینههای حملونقل به خاورمیانه و سایر واردکنندگان کلیدی بین اوایل فوریه و اواخر مارس ۱۰تا۲۰درصد افزایش یافته است. معادل تقریبا ۳تا۸دلار در هر تن به طور متوسط بسته به مسیر حملونقل بنابراین اگرچه افزایش هزینههای واردات گندم قابلتوجه بوده اما فعلا در حد متوسط باقی مانده است.
تغییر رفتار خریداران
این مدیر ارشد تحلیل غلات و دانههای روغنی همچنین در خصوص تغییر رفتار خریداران عمده گندم طی این زمان نیز اذعان میدارد: کشورهای خاورمیانه -به ویژه ایران- از آغاز فصل بازاریابی در یکم جولای ۲۰۲۵، حجم زیادی گندم خریداری کردهاند. به غیر از ایران، واردات به این منطقه با سرعت ثابتی ادامه داشته است. با این حال خرید ایران از پایان سال ۲۰۲۵ پس از خرید سنگین در پاییز به شدت کاهش یافته است. با این وجود در سایر نقاط جهان هنوز شاهد هیچ کاهشی در خرید واردکنندگان اصلی نیستیم. قیمتهای لحظهای و کوتاهمدت گندم همچنان برای خریداران جذاب است و آنها را به خرید محصول فراوان سال۲۰۲۵ تشویق میکند.
نکته قابل تامل اینکه او معتقد است در صورت تداوم این اختلال برخی کشورهای واردکننده بیشترین آسیبپذیری را خواهند داشت. او میگوید: مسلما کشورهای خاورمیانه در صورت ادامه درگیری بیشترین آسیب را میبینند زیرا تنشها در اطراف تنگه هرمز و بابالمندب میتواند کشتیرانی از طریق این گلوگاههای کلیدی را مختل کند. آسیا و آفریقا نیز به دلیل افزایش هزینههای حملونقل آسیبپذیر هستند. با این حال در حال حاضر اختلالات همچنان متوسط است.
شوک کود برای اقتصاد تولید گندم
این کارشناس غلات همچنین در رابطه با این موضوع که شوک کود برای اقتصاد تولید گندم در سالهای ۲۰۲۷-۲۰۲۶ چقدر جدی است، میگوید: برای فصل زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ تاثیر شوک کود بر تولید باید در نیمکرهشمالی به ویژه برای گندم زمستانه، محدود باشد زیرا کاشتها چند ماه پیش تکمیل شدهاند. اکثر کودها قبلا توسط کشاورزان آنجا خریداری شده و باید استفاده شوند. با این حال اگر کشاورزان میزان استفاده نهایی از نیتروژن را کاهش دهند، خطر متوسطی برای محتوای پروتئین وجود دارد بنابراین میتوان اینگونه گفت که خطر برای منطقه و عملکرد در نیمکره جنوبی بیشتر است.
او میگوید: در حال حاضر ما همچنان پیشبینی میکنیم که محصول جهانی گندم برای سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ حدود ۷۸۲میلیون تن (Mt) باشد که کمتر از سطح بیسابقه ۶/۸۱۳میلیون تن در سال زراعی ۲۰۲۵/۲۶ اما بالاتر از میانگین پنجساله ۴/۷۷۲میلیون تن است. با توجه به اینکه ریسک تولید برای سال تجاری ۲۰۲۸-۲۰۲۷ بیشتر است، میتوانیم انتظار داشته باشیم که پاییز آینده در نیمکرهشمالی به دلیل حاشیه سود ضعیف برای کشاورزان بهویژه در اروپا سطح زیر کشت کاهش یابد.
تاثیر بر کاشت گندم بهاره
این کارشناس غلات و دانههای روغنی معتقد است که اگر قیمت کود همچنان بالا بماند به ترتیب زمانی اولین تاثیر در هفتههای آینده بر کاشت گندم بهاره در ایالاتمتحده، کانادا و روسیه و سطح کاشت گندم زمستانه در استرالیا و آرژانتین تاثیر خواهد گذاشت. اگرچه انتظار میرود این اثرات محدود باشند. در مرحله بعد خطر متوسطی برای سطح پروتئین گندم زمستانه که تابستان امسال در نیمکرهشمالی برداشت خواهد شد، وجود دارد. بزرگترین خطر مربوط به منطقهای بوده که قرار است پاییز آینده برای برداشت سال ۲۰۲۷ کاشته شود. به این معنا که کشاورزان ممکن است محصولاتی را که به نیتروژن کمتری نیاز دارند(مانند آفتابگردان، سویا و جو) ترجیح دهند اما مهمتر از همه میتوانیم انتظار کاهش در کل سطح زیر کشت را داشته باشیم.
او همچنین در خصوص چشمانداز پایه برای قیمت جهانی گندم، جریانهای تجاری و اختلاف کیفیت در صورت ادامه درگیری میگوید: در هفتههای آینده، قیمت گندم احتمالا تا حدودی از نوسانات نفتخام پیروی خواهد کرد اما همچنان تحتتاثیر عوامل بنیادی قوی عرضه در سال ۲۰۲۶-۲۰۲۵ قرار خواهد گرفت. در سطوح فعلی قیمت نفت، چشمانداز عرضه و تقاضای گندم برای سال ۲۰۲۸-۲۰۲۷ باوجود شرایط ژئوپلیتیکی نسبتا مناسب بهنظر میرسد بنابراین اگر تنشها پیرامون نفت و کودها کاهش یابد، قیمتها میتوانند کاهش یابند. جریانهای تجاری باید برای بقیه سال ۲۰۲۶-۲۰۲۵ ثابت و قوی بمانند اما در سال ۲۰۲۷-۲۰۲۶ با توجه به برداشت خوب محصولات در شمال آفریقا و خاورمیانه و همچنین اگر جیرههای غذایی بیش از حد انتظار از گندم به کنجاله سویا تغییر کنند، این جریانها باید تضعیف شوند.
