بهایی که پالایشگاه لاوان در جنگ پرداخت

فرزین سوادکوهی– حمله به پالایشگاه نفت لاوان، تنها یک حادثه صنعتی نبوده بلکه نمادی از هزینه‌هایی است که جنگ به زیرساخت‌های حیاتی تحمیل می‌کند. خسارتی که امروز با صرف زمان و منابع سنگین در حال جبران است، در شرایط عادی اساسا نباید وجود می‌داشت. اکنون پرسش این است: این بازسازی چقدر زمان و هزینه می‌برد و چه میزان از تولید کشور را قربانی کرده است؟

در پی حملات اخیر بخش‌هایی از تاسیسات پالایشگاه لاوان دچار آسیب شد؛ آسیبی که اگرچه با مدیریت سریع مهار شد اما واقعیت آن است که چنین خسارتی در شرایط عادی هرگز رخ نمی‌داد. زیرساختی که برای تولید پایدار و تامین انرژی کشور طراحی شده، اکنون ناچار است بخشی از توان خود را صرف ترمیم و بازسازی کند؛ فرآیندی پرهزینه که عملا نتیجه مستقیم شرایط جنگی است.

گزارش‌های رسمی تایید می‌کنند که برخی واحدهای عملیاتی پالایشگاه دچار آسیب جدی شده‌اند و نیاز به تعمیرات اساسی دارند. این در حالی است که حتی بدون توقف کامل تولید، هرگونه اختلال در واحدهای پالایشی به معنای کاهش بهره‌وری و تحمیل هزینه‌های مضاعف به سیستم انرژی کشور است؛ هزینه‌هایی که نه به توسعه بلکه به جبران خسارت اختصاص می‌یابند.برنامه بازسازی در چند فاز تعریف شده و بخشی از واحدها طی حدود ۱۰‌روز به مدار بازمی‌گردند اما بازگشت کامل پالایشگاه به وضعیت پیش از حمله، نیازمند زمان بیشتری است. این «بازگشت تدریجی» خود نشانه‌ای از عمق خسارت است یعنی حتی در بهترین سناریو نیز بخشی از ظرفیت تولید برای مدتی از دست رفته و به‌سرعت قابل جبران نیست.در چنین شرایطی برآوردها نشان می‌دهد که در روزهای ابتدایی پس از حمله، چیزی بین ۳۰ تا ۵۰‌درصد از ظرفیت پالایشگاه به‌طور موقت از مدار خارج شده است. این کاهش هرچند با تکیه بر سایر پالایشگاه‌ها و ذخایر تا حدی جبران شده اما به‌معنای فشار مضاعف بر کل شبکه انرژی کشور است؛ فشاری که در شرایط غیرجنگی اساسا وجود نداشت.از منظر اقتصادی هنوز رقم رسمی خسارت اعلام نشده اما با توجه به ماهیت تجهیزات آسیب‌دیده، هزینه بازسازی می‌تواند در بازه ده‌ها تا چند صد‌میلیون دلار قرار گیرد. این رقم تنها هزینه مستقیم تعمیرات است و شامل هزینه‌های پنهان مانند کاهش تولید، استهلاک زودهنگام تجهیزات و اختلال در زنجیره تامین نمی‌شود؛ هزینه‌هایی که در مجموع بار مالی واقعی حادثه را به‌مراتب سنگین‌تر می‌کنند.نکته قابل تامل آن است که صنعت پالایش به‌طور معمول با هدف افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت تولید سرمایه‌گذاری می‌کند، نه بازسازی خسارات. در این مورد اما منابع و توان فنی به‌جای توسعه، صرف بازگرداندن شرایط به نقطه پیشین شده است یعنی صرف هزینه برای رسیدن به جایی که پیشتر در آن قرار داشتیم.

به هر رو، تجربه پالایشگاه لاوان یادآور این واقعیت است که جنگ تنها در میدان نبرد هزینه‌ساز نیست بلکه زیرساخت‌های حیاتی و اقتصادی کشور را نیز درگیر چرخه‌ای از تخریب و بازسازی می‌کند؛ چرخه‌ای که خروج از آن نه‌تنها زمان‌بر بلکه به‌شدت پرهزینه است.