زنگ خطر برای سفره جهان
جهان صنعت– بازار جهانی اوره پس از ثبت یکی از شدیدترین جهشهای قیمتی ماههای اخیر حالا وارد فاز اصلاح شده اما این افت قیمت هنوز بهمعنای بازگشت آرامش بهبازار نیست. دادههای تازه نشان میدهد اگرچه نرخ شاخص اوره نسبتبه اوج ماهمه نزدیک به۱۹درصد عقبنشینی کرده اما مجموعهای از ریسکهای ساختاری در سمت عرضه همچنان پابرجاست.
کاهش تولید ایران و اختلال در صادرات اوره باعث شده که قیمت این محصول در بازارهای جهانی بالا برود. همزمان محدودیتهای چین و نگرانیهای ژئوپلیتیکی در خلیجفارس هم سبب شده فعالان بازار افت اخیر را نه نشانه پایان بحران بلکه بیشتر نوعی توقف موقت برای شناسایی سود معاملهگران تلقی کنند.
در هفتههای اخیر قیمت شاخص اوره از محدوده ۷۱۴دلار درهرتن بهحدود ۵۷۷دلار کاهش یافته است. با این حال سطح کنونی قیمتها هنوز حدود ۲۲درصد بالاتر از مدت مشابه سال گذشته قرار دارد؛ موضوعی که نشان میدهد بازار جهانی کود همچنان در وضعیت شکنندهای بهسر میبرد. این وضعیت بهویژه برای کشورهای واردکننده کود که همزمان با فصلهای پرمصرف کشاورزی با فشار هزینه روبهرو هستند بهچالشی جدی تبدیل شده است.
بازار جهانی اوره از ابتدای سال۲۰۲۶ تحت تاثیر مجموعهای از شوکهای همزمان قرار گرفت. افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، نگرانی از اختلال در مسیرهای انرژی و صادرات، محدودیتهای صادراتی چین و کاهش عرضه از برخی تولیدکنندگان مهم موجب شد معاملهگران با سرعت زیادی بهسمت خریدهای احتیاطی حرکت کنند. در چنین فضایی قیمتها در بازارهای مختلف جهان جهش کرد و رکوردهای جدیدی بهثبت رسید.
در مصر که یکی از بازیگران مهم صادرات اوره در منطقه مدیترانه بهشمار میرود قیمت اوره گرانول برای نخستینبار از نوامبر۲۰۲۵ از مرز ۵۰۰دلار FOB عبور کرد. فقط طی یک ماه نرخها حدود ۵۲دلار معادل نزدیک به۱۲درصد افزایش یافت. این رشد قیمتی در شرایطی رخ داد که تقاضای اروپا برای تامین کود همزمان با نگرانی از کمبود عرضه افزایش پیدا کرده بود.
اروپا در مضیقه زنجیره تامین
اروپا نیز در ماههای اخیر با رشد شدید قیمتها مواجه شد. نرخ اوره در بندر لا پالیس فرانسه بهنزدیکی ۵۰۰یورو FCA رسید و عرضههای شمال آفریقا بهاروپا نیز از مرز ۵۰۰دلار FOB عبور کرد. بخشی از این افزایش ناشی از نگرانی درباره امنیت عرضه بود زیرا بازار اروپا پس از بحران انرژی سالهای گذشته همچنان نسبتبه هرگونه اختلال در زنجیره تامین بسیار حساس است. افزایش قیمت گاز طبیعی در مقاطع مختلف و نگرانی درباره هزینه تولید کود نیز بهتشدید این روند کمک کرد.در آمریکا نیز بازار اوره در وضعیت کمسابقهای قرار گرفت. میانگین قیمت اوره در ماه آوریل به۸۵۸دلار در هر تن رسید؛ رقمی که نسبتبه اواسط فوریه بیش از ۴۱درصد و در مقایسه با سال گذشته نزدیک به۴۹درصد رشد نشان میدهد. افزایش تقاضای فصلی کشاورزان آمریکایی همزمان با نگرانی از کمبود واردات فشار مضاعفی بر بازار وارد کرد و باعث شد قیمتها در آمریکای شمالی سریعتر از بسیاری مناطق دیگر رشد کند.یکی از مهمترین عوامل نگرانی بازار وضعیت عرضه در خاورمیانه و بهویژه ایران است. ایران طی سالهای اخیر بهیکی از بازیگران مهم صادرات اوره تبدیل شده و بخشی از نیاز بازارهای آسیایی، آمریکای لاتین و حتی برخی مقاصد اروپایی را تامین میکند اما کاهش تولید پتروشیمیهای ایرانی بهمیزان تقریبی ۴۵۰هزارتن در ماه معادلات بازار را تغییر داده است.
کاهش تولید ایران تنها یک عدد ساده در تراز جهانی نیست. بازار اوره در شرایطی قرار دارد که ظرفیت مازاد واقعی چندان بالا نیست و هر اختلالی میتواند بهسرعت توازن عرضهوتقاضا را برهم بزند. بخشی از افت تولید ایران بهمحدودیت خوراک گاز و مشکلات زیرساختی بازمیگردد و بخشی دیگر تحت تاثیر فضای پرریسک منطقهای قرار دارد. از نگاه معاملهگران حتی اگر صادرات ایران بهطور کامل متوقف نشود کاهش مستمر تولید بهمعنای محدودترشدن عرضه در بازار نقدی خواهد بود.
همزمان نگرانیها درباره تنگههرمز نیز همچنان در کانون توجه قرار دارد. بخش بزرگی از تجارت انرژی و محصولات پتروشیمی جهان از این مسیر عبور میکند و هرگونه تهدید نسبتبه امنیت حملونقل دریایی هزینه بیمه و کرایه حمل را افزایش میدهد. معاملهگران بازار کود نیز همانند بازار نفت ریسک ژئوپلیتیکی هرمز را در قیمتها لحاظ کردند. در چنین شرایطی حتی احتمال اختلال کوتاهمدت نیز میتواند موجب افزایش خریدهای احتیاطی شود.درکنار ایران چین نیز نقش مهمی در وضعیت فعلی بازار دارد. پکن طی ماههای گذشته با هدف کنترل بازار داخلی و جلوگیری از رشد قیمت کود در بخش کشاورزی محدودیتهایی بر صادرات اعمال کرده است.
این سیاست عملا بخشی از عرضه جهانی را از بازار خارج کرده و فشار بر واردکنندگان را افزایش داده است. ازآنجاکه چین یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان کود شیمیایی در جهان محسوب میشود هرتصمیم سیاستی این کشور تاثیر مستقیمی بر قیمتهای بینالمللی دارد.
اختلال در تولید ترینیداد و توباگو نیز بهعنوان یکی دیگر از عوامل فشار بر بازار مطرح است. این کشور یکی از تامینکنندگان مهم آمونیاک و اوره برای بازار آمریکا و آمریکای لاتین محسوب میشود و هرگونه افت تولید در آن مستقیما بازار نیمکره غربی را تحت تاثیر قرار میدهد. کاهش عرضه از چند نقطه مختلف جهان باعث شده بازار عملا با یک «فشار تجمعی» روبهرو شود؛ فشاری که هنوز بهطور کامل برطرف نشده است.
باوجود همه این عوامل چرا قیمتها در هفتههای اخیر عقب نشست؟ بسیاری از تحلیلگران معتقدند افت اخیر بیشتر ناشی از کاهش موقت خرید و شناسایی سود توسط معاملهگران بوده است. در ماههای گذشته رشد شدید قیمتها موجب شد بسیاری از خریداران خریدهای اضطراری انجام دهند و ذخایر خود را بالا ببرند. اکنون بخشی از بازار در حال ارزیابی مجدد شرایط است و معاملهگران ترجیح دادند بخشی از سود خود را نقد کنند.
نکته مهم اما آن است که ریشههای بحران عرضه همچنان پابرجاست. نه محدودیت صادرات چین پایان یافته، نه کاهش تولید ایران جبران شده و نه نگرانیهای ژئوپلیتیکی فروکش کرده است. بههمین دلیل بسیاری از فعالان بازار معتقدند افت فعلی قیمتها ممکن است موقتی باشد و بازار همچنان مستعد نوسانات شدید باقی بماند.
کشاورزی در بحران
افزایش قیمت کود تبعات گستردهای برای بخش کشاورزی جهان دارد. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه هزینه کود سهم مهمی از هزینه تولید محصولات کشاورزی را تشکیل میدهد. رشد قیمت اوره میتواند هزینه تولید غلات، برنج، ذرت و سایر محصولات اساسی را بالا ببرد و درنهایت بهافزایش تورم غذایی منجر شود. تجربه بحران غذایی سالهای گذشته نشان داده که جهش قیمت نهادههای کشاورزی میتواند آثار اجتماعی و سیاسی گستردهای نیز بههمراه داشته باشد.
کشورهای واردکننده اکنون با یک دوگانگی دشوار روبهرو هستند: از یک سو برای تضمین امنیت غذایی ناچار بهتامین کود هستند و از سوی دیگر افزایش قیمتها فشار سنگینی بر بودجه آنها وارد میکند. برخی دولتها احتمالا ناچار خواهند شد یارانههای بیشتری برای بخش کشاورزی اختصاص دهند؛ اقدامی که میتواند بار مالی تازهای بر اقتصادها تحمیل کند.
دراینمیان وضعیت بازار انرژی نیز نقش تعیینکنندهای در آینده اوره دارد. تولید اوره وابستگی بالایی بهگاز طبیعی دارد و هرگونه افزایش قیمت گاز میتواند هزینه تولید را بالا ببرد. بازار اروپا هنوز نسبتبه نوسانات انرژی حساس است و هر تحول ژئوپلیتیکی در خاورمیانه یا روسیه میتواند بهسرعت بر هزینه تولید کود اثر بگذارد.
برخی تحلیلگران معتقدند اگر تنشهای منطقهای کاهش یابد و محدودیتهای صادراتی چین تعدیل شود بازار در نیمهدوم سال تا حدودی متعادلتر خواهد شد اما سناریوی مقابل نیز همچنان جدی است یعنی ادامه اختلال در عرضه و بازگشت موج جدید رشد قیمتها. در این سناریو حتی امکان عبور دوباره نرخها از اوجهای اخیر نیز دور از ذهن نخواهد بود.
برای ایران تحولات بازار اوره از دو جنبه اهمیت دارد: از یک سو رشد قیمتهای جهانی میتواند در صورت تداوم صادرات درآمد ارزی پتروشیمیها را افزایش دهد و از سوی دیگر کاهش تولید ناشی از محدودیت خوراک و مشکلات زیرساختی ممکن است مانع بهرهبرداری کامل از این فرصت قیمتی شود. در واقع بازار جهانی اکنون بهشدت نیازمند عرضه بوده اما بخشی از ظرفیت تولید ایران بهدلایل مختلف از مدار خارج شده است.
بازار جهانی اوره اگرچه در ظاهر از تب تند هفتههای گذشته فاصله گرفته اما هنوز وارد مرحله ثبات نشده است. افت نزدیک به۱۹درصدی قیمتها بیشتر شبیه یک اصلاح موقت پس از جهش شدید ارزیابی میشود تا نشانه پایان بحران. تازمانیکه مشکلات عرضه در ایران، چین و سایر تولیدکنندگان مهم ادامه داشته باشد و ریسکهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه پابرجا بماند بازار کود همچنان یکی از متلاطمترین بازارهای کالایی جهان خواهد بود؛ بازاری که آثار نوسانات آن نه فقط در صنعت پتروشیمی بلکه در امنیت غذایی جهان نیز احساس میشود.
