بحران در سبد لبنیات
جهان صنعت– مواد غذایی آنقدر گران شدند که هرکدامشان آهستهآهسته از سفرهها حذف میشوند. از گوشت گرفته تا مرغ و لبنیات حالا صدای سوءتغذیه خیلی بلندتر از همهی سالهای گذشته شنیده میشود. در صفهای کالابرگ برنج، مرغ و روغن جلوتر از لبنیات قرار گرفتند. براساس آمارها و گزارشهای رسمی منتشرشده در سالهای اخیر سرانه مصرف لبنیات در ایران بهحدود ۶۰تا۷۰کیلوگرم در سال رسیده و این در حالی است که استاندارد جهانی مصرف لبنیات رقمی حدود ۱۶۰کیلوگرم عنوان میشود.
کاهش مصرف شیر، ماست و پنیر در سبد خانوار بهویژه در دهکهای درآمدی پایین نشان میدهد لبنیات بیش از آنکه یک کالای ضروری باقی بماند بهکالایی نیمهلوکس تبدیل شده است. کارشناسان حوزه تغذیه بارها هشدار دادند که تداوم این روند میتواند بهافزایش بیماریهای مرتبط با کمبود کلسیم، پوکی استخوان و سوءتغذیه پنهان در سالهای آینده منجر شود.
ترکشهای حذف ارز ترجیحی بر بازار
حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در سالهای گذشته اگرچه با هدف اصلاح ساختار یارانهها و جلوگیری از رانت اجرا اما آثار آن بر بازار لبنیات بهسرعت نمایان شد. افزایش قیمت نهادههای دامی، بالارفتن هزینه تولید شیر خام و درنهایت رشد قیمت محصولات لبنی زنجیرهای از گرانی را رقم زد که مستقیما مصرفکننده نهایی را هدف قرار داد.
بررسیهای میدانی از سطح فروشگاهها نشان میدهد قیمت محصولات لبنی در هفتههای اخیر رشد محسوسی داشته است. شیر پرچرب ۹۵۰میلیلیتری بستهبه برند از حدود ۷۷هزارو۸۰۰تومان تا ۱۲۴هزارو۹۰۰تومان عرضه میشود و شیر کمچرب ۹۵۰میلیلیتری نیز در برخی برندها تا ۱۳۹هزارتومان قیمت خورده است. قیمت ماست نیز افزایش قابل توجهی را تجربه کرده بهطوریکه ماست کمچرب ۸۰۰گرمی حدود ۱۵۳هزارتومان، ماست همزده پرچرب ۷۵۰گرمی ۱۷۸هزارو۲۰۰تومان و ماست کمچرب یککیلوو۸۰۰گرمی حدود ۲۹۸هزارتومان فروخته میشود. ماست پرچرب ۹۰۰گرمی نیز بهحدود ۱۸۳هزارتومان رسیده و نمونه ۴۵۰گرمی آن حدود ۱۱۵هزارتومان قیمت دارد.
در بخش پنیر نیز قیمتها فاصله زیادی با گذشته پیدا کردند. پنیر خامهای پرچرب ۲۰۰گرمی بین ۱۰۹تا۱۲۷هزارتومان عرضه میشود و پنیر کمچرب ۳۵۰گرمی بهحدود ۱۷۹هزارتومان رسیده است. پنیر سفید کمچرب ۲۱۰گرمی نیز حدود ۱۰۳هزارتومان قیمتگذاری شده است. حتی لبنیات سنتی که زمانی انتخاب اقتصادیتری برای خانوارها محسوب میشد از موج گرانیها در امان نمانده است. در برخی واحدهای لبنیات سنتی قیمت ماست سطلی بستهبه وزن از حدود ۲۴۰هزارتومان تا ۳۸۰هزارتومان متغیر است.
افزایش قیمت با فواصل زمانی کوتاه
رییس هیاتمدیره انجمن صنایع لبنی در میزگردی تخصصی درپاسخ بهپرسشی درباره تداوم افزایش قیمت مواد اولیه و پیامدهای آن بر مصرف سرانه، ظرفیت تولید و صادرات اظهار کرد: در گذشته افزایش قیمتها شاید سالی یکیادوبار اتفاق میافتاد اما اکنون تقریبا هردوماهیکبار شاهد تغییر قیمتها هستیم و باتوجه بهشرایط موجود بسیاری از صنایع ازجمله صنعت لبنیات در تامین مواد اولیه با مشکلات جدی مواجه شدند.
میراسلام تیموری با ترسیم زنجیره ارزش صنعت لبنیات از بخش کشاورزی و دامداری تا صنایع لبنی، شبکه توزیع و مصرفکننده نهایی تاکید کرد: مهمترین بخش این زنجیره مصرفکنندگان هستند چراکه اگر مصرفکنندهای وجود نداشته باشد اساسا صنعتی هم وجود نخواهد داشت.
کاهش قدرت خرید خانوار
تیموری با اشاره بهکاهش قدرت خرید خانوارها گفت: اگر سال۱۴۰۰ را مبنا قرار دهیم حداقل حقوق پایه کارگری در آن زمان حدود ۶/۲میلیونتومان بود و قیمت شیر خام نیز حدود ۵هزارو۶۰۰تومان تعیین میشد اما اکنون حداقل حقوق بهحدود ۱۶میلیونتومان رسیده درحالیکه پیشبینی میشود قیمت شیر خام امسال بهحدود ۶۰هزارتومان برسد.
وی افزود: در واقع قیمت شیر خام طی این سالها حدود ۱۰برابر شده اما حداقل دستمزدها حداکثر شش برابر افزایش یافتند و در سایر سطوح درآمدی میزان رشد حتی کمتر از این عدد است. همین شکاف میان رشد هزینهها و درآمد خانوارها موجب شده مصرف محصولات لبنی از سال۱۴۰۰ تاکنون سالانه بین ۱۰تا۱۵درصد کاهش پیدا کند.
پیشنهاد در ارتباط با طرح کالابرگ
رییس هیاتمدیره انجمن صنایع لبنی پیشنهاد کرد: در طرح کالابرگ الکترونیکی سهمیهای اختصاصی برای محصولات لبنی در نظر گرفته شود. اکنون در کالابرگ کالاهای مختلفی ازجمله گوشت، برنج، روغن، مرغ و تخممرغ دیده شده اما انتظار صنعت این است که برای لبنیات نیز سهم مشخصی اختصاص یابد تا بخشی از فاصله ایجادشده میان قدرت خرید مردم و قیمت محصولات جبران شود.
وی در ادامه با اشاره بهوضعیت صنایع لبنی اظهار کرد: اگر روند کاهش مصرف و افت فروش ادامه پیدا کند واحدهای تولیدی ناچار خواهند بود برای حفظ بقا بیش از گذشته بهصادرات تکیه کنند؛ هرچند اولویت اصلی صنعت همچنان تامین سفره خانوار ایرانی است.
راهی برای حفظ زنجیره صنعت لبنیات
تیموری صادرات را «مفر مهم» برای حفظ زنجیره صنعت لبنیات توصیف کرد و گفت: طی سالهای اخیر صادرات محصولات لبنی روند مناسبی داشته و در ۸تا۱۰ماهه نخست سال میزان صادرات این صنعت بهبیش از یکمیلیارددلار رسیده است. توسعه صادرات نیازمند حذف مقررات دستوپاگیر و تسهیل فرآیندهای ارزی است. با حرکت بهسمت ارز تکنرخی موضوع بازگشت ارز صادراتی عملا باید بازتعریف شود و تولیدکنندگان بتوانند ارز حاصل از صادرات را بهطور کامل برای واردات اقلام و مواد اولیه موردنیاز خود استفاده کنند.
وی هشدار داد: اگر مشکلات فعلی ادامه پیدا کند و سرمایهگذاریها و ظرفیتهایی که طی دودهه گذشته در دامداری و صنایع لبنی ایجادشده آسیب ببیند هم مصرفکنندگان برای تامین امنیت غذایی با هزینههای سنگینتری مواجه خواهند شد و هم دولت ناچار بهتحمل تبعات آن خواهد بود.
در بخش دیگری از این میزگرد وی درباره آمار مصرف سرانه لبنیات توضیح داد: باوجود برخی آمارهای منتشرشده بهنظر میرسد سرانه مصرف فعلی لبنیات در کشور حدود ۸۰کیلوگرم معادل شیر خام بهازای هر نفر باشد؛ رقمی که فاصله زیادی با اهداف تعیینشده در برنامههای توسعهای کشور دارد چراکه اگر براساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی ما ۱۱میلیونتن تولید شیر خام داشته باشیم حدود ۲میلیونتن از این میزان برای صادرات است و میزان باقیمانده آن برای مصرف خانوار و مردم بوده که در این صورت بهرقم ۸۰کیلوگرم معادل شیر خام بهازایهرنفر میرسیم. براساس برنامههای توسعه، سرانه مصرف لبنیات باید بهحدود ۱۶۰کیلوگرم میرسید اما اکنون تقریبا نصف این میزان محقق شده است.
تصویر بیرونی افزایش قیمت لبنیات
تیموری درباره تصویر بیرونی افزایش قیمت لبنیات توضیح داد: یکی از دلایل اصلی تکرار افزایش قیمت در این صنعت پایینبودن حاشیه سود است که بهطور متوسط بین ۴تا۵درصد برآورد میشود. همین حاشیه سود محدود باعث میشود کوچکترین تغییر در هزینهها صنعت را بهسمت زیان سوق دهد و تولیدکنندگان ناچار بهاصلاح قیمت شوند.
وی در پایان تصریح کرد: افزایشهای مقطعی در حقوق و دستمزد، تغییرات قیمت شیر خام، نوسانات نرخ ارز و رشد هزینههایی مانند شکر، اقلام بستهبندی و مواد اولیه وارداتی همگی بهصورت جداگانه بر بهای تمامشده اثر میگذارند و صنعت ناچار است این فشارهای متوالی را در قیمت نهایی منعکس کند.
منبع: ایسنا
